<\/p>\n\n\n\n
Araplar, bir ipin d\u00fc\u011f\u00fcmlenmesi veya bir al\u0131\u015fveri\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin yap\u0131lmas\u0131 anlam\u0131nda (\u0639\u064f\u0642\u0650\u062f \u0627\u0644\u062d\u0628\u0644 \u0648\u0627\u0644\u0628\u064a\u0639<\/strong>) diye bir ifade kullan\u0131rlar. Bu ifadeyle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir irtibat\u0131n ve kuvvetli bir taahh\u00fcd\u00fcn var oldu\u011funu kastederler. Bu irtibat kimi zaman ip \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi somut, kimi zaman da al\u0131\u015fveri\u015f \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi soyut olur. S\u00f6zl\u00fck anlam\u0131ndaki bu mana “akide” kelimesinin sa\u011flamla\u015ft\u0131rma ve destekleme etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermektedir. Nitekim bu kelime ve t\u00fcrevleri Kur\u2019an\u2019da sa\u011flamla\u015ft\u0131rma, destekleme ve iki \u015fey aras\u0131nda bir ba\u011f\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cenab-\u0131 Allah bununla ilgili \u015f\u00f6yle buyurur: “Allah, kas\u0131ts\u0131z olarak a\u011fz\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131kan yeminlerinizden dolay\u0131 sizi sorumlu tutmaz. Fakat bilerek yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z (ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z) yeminlerinizden dolay\u0131 sizi sorumlu tutar.”(Maide: 89).[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n Kur\u2019an, bu kavarama yeni bir anlam y\u00fcklemektedir. Nitekim bu kavram Kur\u2019an\u2019\u0131n bir\u00e7ok yerinde, be\u015fer akl\u0131 ile herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, g\u00f6r\u00fc\u015f veya yakla\u015f\u0131m\/y\u00f6ntem aras\u0131nda bir irtibat\u0131n oldu\u011funu ifade sadedinde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu irtibat\u0131n \u00f6zelli\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fc, sa\u011flam, kal\u0131c\u0131 ve s\u00fcrekli olmas\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131 Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de iki yerde \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n getirdi\u011fi sahih akideyi ifade etme sadedinde “el-urvetu\u2019l-vuska” (en sa\u011flam kulp) ifadesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cenab-\u0131 Allah \u015f\u00f6yle buyuruyor: “Dinde zorlama yoktur. Do\u011fru yol, sap\u0131kl\u0131ktan; hak, bat\u0131ldan ayr\u0131l\u0131p belli olmu\u015ftur. Art\u0131k kim ta\u011futu reddedip Allah\u2019a iman ederse, i\u015fte o, kopmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan en sa\u011flam tutama\u011fa yap\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Allah her \u015feyi i\u015fitir, bilir”. (el-Bakara, 2\/256).[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130lk \u0130sl\u00e2m alimleri “akide” kelimesini, toplamda bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n k\u00e2inat ile ilgili k\u00fclli tasavvurunu te\u015fkil eden vahyin naslar\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan kavramlar\u0131 ifade etme maksad\u0131yla kullanm\u0131\u015flard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle bir anlam kazanmas\u0131 ancak \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinin te\u015fekk\u00fcl\u00fcn\u00fcn ileri bir a\u015famas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Nitekim hicri 6. asr\u0131n ortalar\u0131ndan sonra k\u00e2inat ile ilgili Kitap ve S\u00fcnnet\u2019ten ilham alan k\u00fclli bir tasavvuru vermek i\u00e7in akide terimini kullanan eserler ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlilerinden biri de Ali b. Ebi\u2019l-izz\u2019in kaleme ald\u0131\u011f\u0131 “\u015eerhu\u2019l-akideti\u2019t-Tahaviyye” adl\u0131 eseri ve Taftazani\u2019nin “\u015eerhu\u2019l\u2019akaidi\u2019n-Nesefiyye” adl\u0131 eseridir.[3]<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n Din\u00ee terminolojiye g\u00f6re akidenin anlam\u0131: Allah\u2019a meleklerine, kitaplar\u0131na, peygamberlerine, ahiret g\u00fcn\u00fcne, hayr\u0131 ve \u015ferriyle kadere iman etmektir.<\/p>\n\n\n\n Akidenin bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bunlar\u0131n en \u00f6nemlileri:[4]<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n Akide \u0130slam\u2019da birka\u00e7 temel prensip \u00fczerine oturur. B\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bunlar\u0131n tamam\u0131na eksiksiz bir \u015fekilde inanmas\u0131 gerekmektedir. Yoksa imanlar\u0131 tamamlanmam\u0131\u015f olur.[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu prensipleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz: <\/strong><\/p>\n\n\n\n Birincisi: Halis (kat\u0131ks\u0131z) tevhid dini.<\/p>\n\n\n\n \u0130slam, daha ilk ba\u015f\u0131ndan itibaren kat\u0131ks\u0131z bir \u015fekilde Allah\u2019\u0131n birli\u011fine inanmakt\u0131r. Temeli “Lailahe illellah”t\u0131r. Yani uluhiyetin sadece Allah\u2019a ait oldu\u011funa ve ondan ba\u015fkas\u0131n\u0131n bu s\u0131fata haiz olmad\u0131\u011f\u0131na inanmak ve ikrar etmektir. Dolay\u0131s\u0131yla m\u00fc\u2019min \u015f\u00f6yle inan\u0131r: Sadece bir tek ilah vard\u0131r. Zira \u00f6tede ba\u015fka bir ilah olsayd\u0131 kendi aralar\u0131nda ihtilafa d\u00fc\u015ferlerdi ve kainat fesada u\u011frard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla akidenin ekseni a\u00e7\u0131k ve nettir. Bu eksen tevhiddir. Yani tek bir rab olarak Allah\u2019\u0131 bilme ve onun her \u015fan\u0131nda bir oldu\u011funu ikrar etmek. Buna g\u00f6re biz her hangi bir ibadet \u015fekliyle ondan ba\u015fkas\u0131na y\u00f6nelmeyiz.[6]<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: Peygamberlere iman: Nitekim bir M\u00fcsl\u00fcman\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 ve iman\u0131 b\u00fct\u00fcn peygamberlere iman etmeden isabetli bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fmez.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Semavi kitaplara iman. Nitekim peygamberlere iman, Allah\u2019\u0131n onlara, insanlara yol g\u00f6stermeleri i\u00e7in indirdi\u011fi vahye iman\u0131 gerektirmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Meleklere iman. Onlar\u0131n Allah taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131klar\u0131na, karakterlerinin insanlar\u0131n karakterinden farkl\u0131 oldu\u011funa ve duyu organlar\u0131 ile idrak edilmeyen Mele-i \u00c2\u2019l\u00e2 aleminden olduklar\u0131na inanmak. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Son olarak ahiret g\u00fcn\u00fcne, kaza ve kadere inanmak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Genel olarak denebilir ki Akide \u2013\u00f6z\u00fc ne kadar da de\u011fi\u015firse de\u011fi\u015fsin- sadece uzay bo\u015flu\u011funda y\u00fcz\u00fcp dola\u015fan ve kendisine ve prensiplerine iman edenlerin pratik hayatlar\u0131na yans\u0131mayan m\u00fccerret ve genel prensiplerden ibaret de\u011fildir. Bundan dolay\u0131 akideyi di\u011fer fikr\u00ee ve zihn\u00ee yap\u0131lardan ay\u0131ran as\u0131l husus teori\u011fin pratik ile irtibatl\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Akide ferdin ve toplumun pratik hayat\u0131ndan ve ger\u00e7eklikten kopuk bir tak\u0131m zihinsel tasavvurlardan ibaret de\u011fildir. Bilakis o bu tasavvurlardan \u00e7\u0131kan ve onlara dayanan bir de\u011feler, prensipler ve h\u00fck\u00fcmler toplulu\u011fu vas\u0131tas\u0131yla insan\u0131n hareketini etkilemeyi hedefleyen bir tasavvurlar manzumesidir. Dolay\u0131s\u0131yla akide \u00fcmmetin siyasi birli\u011finin, \u00fczerine oturdu\u011fu sa\u011flam temeldir.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu durum genel olarak b\u00fct\u00fcn akideler i\u00e7in s\u00f6z konusuysa, bu \u0130slam akidesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha da realist olur. Zira \u0130slam akidesi sadece ki\u015filerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00fcnya hayat\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, insan\u0131n ahirette de kurtulu\u015funa ve Allah Te\u00e2l\u00e2\u2019n\u0131n rahmetini kazanmas\u0131na vesile olacak kural ve prensipler koymaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131 \u0130slam Akidesinin M\u00fcsl\u00fcman fert, toplum ve topyek\u00fbn \u0130slam \u00fcmmeti \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck tesiri vard\u0131r.[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n Akidenin fert \u00fczerinde tesirlerinden bir ka\u00e7\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n\n\n\n Akide bu manalarla bir m\u00fc \u2018minin g\u00f6nl\u00fcnde yerle\u015fti\u011fi zaman onurunu dokunacak a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 \u015fartlarda ya\u015famay\u0131 kabul etmez. Bu akide m\u00fcsl\u00fcman\u0131n ruhunda k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131 zaman onu bencillikten, mal sevgisinden ve hep kendisini kay\u0131rmaktan kurtar\u0131r. Dahas\u0131 onu, can\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131na feda etmeye y\u00f6nlendirir. Cenab-\u0131 Allah \u015f\u00f6yle buyuruyor: “Kendileri zaruret i\u00e7inde bulunsalar bile onlar\u0131 kendilerine tercih ederler.” (Ha\u015fr: 9)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Akide ayn\u0131 zamanda insan\u0131n vicdan uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirir. Nitekim bir M\u00fcsl\u00fcman, Allah\u2019\u0131n, i\u015flerini, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve hallerini g\u00f6zetledi\u011finin tamamen fark\u0131nda olur. Diri olan bir vicdan da sahibinin, Allah\u2019\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ihlal etmesine ve dinin kurallar\u0131na muhalefet etmesine engel olur.<\/p>\n\n\n\n Buna ilaveten akide insan\u0131 zulme boyun e\u011fmekten kurtar\u0131r. Nitekim \u0130slam adaletle gelmi\u015f ve kullar aras\u0131nda zulm\u00fc haram k\u0131lm\u0131\u015f bir dindir. Bu \u00f6yle bir adalettir ki yak\u0131nl\u0131k ve akrabal\u0131k gibi hususlara itibar etmeden ilahi kanunlar\u0131 ayakta tutma temeli \u00fczerinde in\u015fa edilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu akide ve onun, ki\u015finin hayat\u0131nda meydana getirdi\u011fi de\u011fi\u015fiklik ve Allah inanc\u0131, nihai olarak toplumun hayat\u0131na bir b\u00fct\u00fcn olarak fayda sa\u011flar ve her kesin; mal, can ve namusu konusunda g\u00fcven duydu\u011fu bir toplumun olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar. Fertlerinin birbirini sevdi\u011fi ve bir uzvu hastaland\u0131\u011f\u0131nda di\u011fer b\u00fct\u00fcn \u00e2z\u00e2lar\u0131 da s\u0131tma tutmu\u015f\u00e7as\u0131na rahats\u0131z olan ve uyuyamayan bir beden gibi birbirine kenetlenmi\u015f bir toplum… \u015fahsi heveslerinden tecerr\u00fct etmi\u015f bir toplum\u2026 taassup ve ba\u011fnazl\u0131ktan nefret eden bir toplum\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n Akide medeniyet analizi perspektifinden de \u00e7ok \u00f6nemli bir yere sahiptir. Bu \u00f6nem sadece ferdin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerin esas\u0131n\u0131 olu\u015fturan zihinsel temel olmas\u0131ndan kaynaklanmamaktad\u0131r, bunun yan\u0131nda kalk\u0131nma hedefli kolektif herhangi bir projenin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n temel ve zorunlu bir \u015fart\u0131 olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n Bu t\u00fcr projelerin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131, grubun \u00fcyelerinin \u00e7abalar\u0131n\u0131 koordine eden, varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve i\u015f birliklerini hakl\u0131 \u00e7\u0131karan ve onlar\u0131 y\u00f6neldikleri hedeflere ula\u015fmaya motive eden bir tasavvur ve prensipler sistemi olmadan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n Burada \u015fu soru akla gelebilir: Akideye bu noktadan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve onu \u00fcmmetin\/milletin siyasi birli\u011finin oturdu\u011fu sa\u011flam bir temel olarak nitelendirdi\u011fimizde, ayn\u0131 zamanda \u00fcmmetin b\u00fcnyesi i\u00e7inde bir \u00e7o\u011fulculuktan bahsedilebilir mi?<\/p>\n\n\n\n Bunun cevab\u0131: Evet, Zira politik bir toplumu olu\u015fturman\u0131n gerektirdi\u011fi akide\/inan\u00e7 birli\u011fi, siyasi faaliyet birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015fmek i\u00e7in gerekli olan minimum homojenlikle ilgilidir. Yani farkl\u0131 ikincil akidevi taksimatlar\u0131n\u0131 kapsayan genel bir inan\u00e7 \u00e7er\u00e7evesinin bulunmas\u0131 ile ilgilidir.[10]<\/a> Ancak bu durum, bu s\u00fcrecin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 garanti edecek, tefrika ve fitne fakt\u00f6rlerinin birlik, dayan\u0131\u015fma ve i\u015fbirli\u011fi fakt\u00f6rlerini bast\u0131rmas\u0131n\u0131 engelleyecek mekanizmalar hakk\u0131nda soru i\u015faretlerini ortaya atmaktad\u0131r. Zira akide kavram\u0131yla irtibatl\u0131 b\u00fcy\u00fck bir problem vard\u0131r. Bu problem ba\u015fkalar\u0131n\u0131 tekfir etme ve bid\u2019at\u00e7\u0131l\u0131kla su\u00e7lamak suretiyle, akideyi bir siyasi ara\u00e7 olarak kullanmakt\u0131r. Nitekim Hariciler, zaman\u0131nda tekfir silah\u0131n\u0131 d\u00f6nemin \u0130slam devletinde y\u00f6netimde olan siyasi otoriteye kar\u015f\u0131 ba\u015f kald\u0131rmalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Akide kavram\u0131n\u0131n, “iman” gibi, “\u00e7o\u011fulculuk \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tek \u00fcmmet” gibi bir \u00e7ok \u00f6nemli kavramla irtibat\u0131 vard\u0131r. Ancak bunlar\u0131n en \u00f6nemlilerinden biri islam\u2019da akidenin \u00f6z\u00fc olmas\u0131 itibariyle “tevhid” kavram\u0131d\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130slam\u2019da tevhidin iki y\u00f6n\u00fc vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Birincisi: tevhid-rububiyyettir. Yani yaratan, r\u0131zk\u0131 ve nimetleri verenin tek olmas\u0131na inanmak.<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi ise tevhid-i uluhiyettir: bunun anlam\u0131 ise sadece Allah\u2019a ibadet etmektir. Zira sadece o ibadete m\u00fcstahakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Tevhid-i rububiyyet, Allah\u2019\u0131n, yaratma, r\u0131z\u0131k verme, ya\u015fatma ve \u00f6ld\u00fcrme konusunda bir orta\u011f\u0131 yoktur anlam\u0131na gelirken; tevhidin di\u011fer y\u00f6n\u00fc olan tevhid-i uluhiyyet, ibadet ve kulluk yap\u0131lmas\u0131 konusunda bir orta\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. \u015eunun da net olarak bilinmesi gerekir ki Allah\u2019\u0131 tevhid etmek sadece uluhiyyet ve rububiyyet ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Nitekim bir m\u00fc\u2019min Allah\u2019\u0131n, isim ve s\u0131fatlar\u0131 konusunda da tek ve benzersiz oldu\u011funa inanmak zorundad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Allah\u2019\u0131n, uluhiyyet ve rububiyyet konusunda e\u015fi ve benzeri olmad\u0131\u011f\u0131 gibi kendisine atfetti\u011fi isim ve s\u0131fatlar\u0131nda da bir benzeri yoktur.[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n Dr. Seyf Abdulfettah <\/strong><\/p>\n\n\n\n Siyasal Bilgiler profes\u00f6r\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> Es-Seyyid R\u0131z\u0131k et-Tavil, el-Akideth\u2019l-\u0130slamiyyetu Menhecu Hayatin. Kahire, el-Meclisui\u2019l A\u2019la Li\u015f-\u015euuni\u2019l \u0130slamiyyeh, 1981, s 15.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> a. g. e. , s 17 <\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> Luey Safi, el-Akide ve\u2019s-Siyaseh, Mealimu Nazariyyetun Ammetun li\u2019d-Devleti\u2019l-\u0130slamyyeh, Virjinya, el-Ma\u2019hedu\u2019l Ali li\u2019l-Fikri\u2019l \u0130slami, 1996, s 51.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a> Naim Yusuf, Eseru\u2019l Akideti\u2019d-Diniyyeti ve Ehemmiyetuha fi hayat\u0131’l-Ferdi ve\u2019l Muctemei, el-Mnasure, daru\u2019l Menare, 2001, s. 15 ve sonras\u0131.<\/p>\n\n\n\n [5]<\/a> Mahmoud Hamdi Zaqzuq, el-Akidetu\u2019d-Diniyyetu ve Ehemmiyyetuha fi Hayat\u0131\u2019l \u0130nsan\u0131, Kahire, El-Azhar Dergisi, 2002, s. 32 ve sonras\u0131.<\/p>\n\n\n\n [6]<\/a> Es-Seyyid R\u0131z\u0131k et-Tavil, a. g. e. s, 17.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/a> Luey Safi, a. g. e. s, 53<\/p>\n\n\n\n [8]<\/a> Naim Yusuf, a. g. e. s 68 ve sonras\u0131<\/p>\n\n\n\n [9]<\/a> Luey Safi, a. g. e. s 53-54<\/p>\n\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n