“\u0130slam \u00fcmmeti”.. “Par\u00e7alanma”.. Derin bir bak\u0131\u015fa ihtiya\u00e7 hissetmeden ilk bak\u0131\u015fta aralar\u0131nda z\u0131tl\u0131k varm\u0131\u015f gibi duran iki kavram. Ancak bu iki kavram, 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Osmanl\u0131 hilafetinin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan bu yana ge\u00e7en on y\u0131llar boyunca fikri form\u00fclasyonlar bak\u0131m\u0131ndan birbirine yak\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 \u015fekil ve tezah\u00fcrleri ile birlikte \u00fcmmet i\u00e7inde b\u00f6l\u00fcnme kavram\u0131, Abbasi hilafetinin 2. Asr\u0131, End\u00fcl\u00fcs\u2019teki M\u00fcl\u00fbk\u00fc’t-Tav\u00e2if (Beylikler) d\u00f6nemi ve sonraki d\u00f6nemlerde oldu\u011fu gibi tamamen \u0130slam milletleri i\u00e7inde ve \u0130slami ba\u011flamda meydana gelen i\u00e7 \u00e7eki\u015fmeler nedeniyle g\u00fcndeme gelmi\u015ftir, ancak bunlar\u0131n hi\u00e7birisi \u00fcmmet kavram\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131racak mahiyet ve g\u00fc\u00e7te de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam devletleri \u015fekil ve temsil etti\u011fi ki\u015filer a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 olsa da ayn\u0131 referans ba\u011flamlar\u0131nda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu kavram, 2. Abdulhamit\u2019in b\u00fct\u00fcn \u0131slah gayretlerine ra\u011fmen i\u00e7 zay\u0131flama ve erozyon ya\u015fayan, s\u00f6m\u00fcr\u00fclmeye m\u00fcsait duruma geldikten sonra topraklar\u0131na kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen bat\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00e7\u00f6ken Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin son d\u00f6nemlerinde daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde zuhur etmi\u015ftir. B\u00f6ylece b\u00f6l\u00fcnme kavram\u0131, bundan sonraki t\u00fcm zaman dilimlerinde- farkl\u0131l\u0131klar mahfuz – fikri ve siyasi d\u00fczeylerde hem bat\u0131 hem de \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemlerinde s\u00fcrekli ve yo\u011fun bir \u015fekilde g\u00fcndemde kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ki kavram aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiye k\u0131sa bir g\u00f6z att\u0131ktan sonra, ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n, onlar\u0131 fikri ve tarihi ba\u011flamlar\u0131na konu\u015fland\u0131rmas\u0131 gerekir. Bu \u015fekilde b\u00f6lme projelerini, sahipleri, ger\u00e7ekleri, dayand\u0131\u011f\u0131 esaslar\u0131, i\u00e7erikleri, m\u00fcsl\u00fcmalar\u0131n realitesini anlama g\u00fcc\u00fc, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n sahip olduklar\u0131 fikri imk\u00e2n\/potansiyel ve metodolojik dinamikleri \u00e7er\u00e7evesinde bu projelerle y\u00fczle\u015fmedeki ba\u015far\u0131 derecesi gibi bak\u0131mlardan ele al\u0131p incelemek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Di\u011fer yandan da bu \u015fekilde islami realiteyi sorgulama \u00e7abalar\u0131na, g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00fcmmete uygulanan bilin\u00e7sizle\u015ftirme sistemati\u011fine, buna kar\u015f\u0131l\u0131k onu uyand\u0131rma ve bilin\u00e7lendirme etkenlerine de de\u011finme imkan\u0131 do\u011facakt\u0131r. Bu projelerin realite zemininde tatbik imkan\u0131 bulmu\u015f veya bulmam\u0131\u015f olmas\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n sunaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmek isteriz.<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6lme Projeleri ve Tarihsel Temeli:<\/u><\/strong><\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmetinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc bir anda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f de\u011fildir. Zay\u0131flama ve gerilemesine neden olan etkenlerin toplam\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bir sonu\u00e7tur. Avusturya imparatori\u00e7esi Maria Teresa\u2019inin konu hakk\u0131nda s\u00f6yledikleri o zamanki tabloyu ve Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u015fahs\u0131nda \u0130slam \u00fcmmetinin maruz kald\u0131\u011f\u0131 zafiyeti \u00f6zetler gibidir: \u201cOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun b\u00f6l\u00fcnmesi en tehlikeli Avrupa projelerinden biri olacak ve ciddi sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r\u201d.[1]<\/a> Nitekim, sonu\u00e7lar \u0130slami a\u00e7\u0131dan Avusturya \u0130mparatori\u00e7esinin bekledi\u011finden daha k\u00f6t\u00fc olmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede dikkatimizi \u00e7eken \u015fey, Bat\u0131n\u0131n \u00fcmmeti b\u00f6lme projelerinin uzun bir zaman almas\u0131na ve bir \u00e7o\u011funun ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131na ra\u011fmen bu hedeflerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in sab\u0131r azim ve kararl\u0131l\u0131k g\u00f6stermesidir. [2]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu ba\u011flamda Bat\u0131 zihniyetinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 andan bu yana b\u00f6l\u00fcnme projelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 arz edelim:<\/p>\n\n\n\n \u0130lk olarak, Bat\u0131l\u0131 siyaset\u00e7ilerin b\u00f6lme projeleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamas\u0131, \u0130ngiliz ve Frans\u0131z egemenli\u011finin d\u00fcnya siyasetinde h\u00e2kim oldu\u011fu 18. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na ve 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar gitmektedir. Bu ba\u011flamda, Fransa’n\u0131n 1830’da Cezayir’i i\u015fgal etmesi, 1881’de Tunus’u korumas\u0131 alt\u0131na almas\u0131, \u0130ngiltere\u2019nin 1839’da Aden\u2019i, 1879’da K\u0131br\u0131s\u2019\u0131, 1882’de M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 ve 1899’da Sudan’\u0131[3]<\/a> i\u015fgali b\u00f6lme projelerinin merkezinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 b\u00f6lme projesi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnceler y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Romanyal\u0131 Bakan Djovara[4]<\/a> taraf\u0131ndan yaz\u0131lan (T\u00fcrkiye’nin b\u00f6l\u00fcnmesi i\u00e7in 100 proje) adl\u0131 kitab\u0131 da bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r. Kitab\u0131n, alt\u0131 y\u00fczy\u0131l\u0131 a\u015fan zaman dilimine yay\u0131lan bu projeleri anlatma tarz\u0131 okuyucuya ilk bak\u0131\u015fta abart\u0131l\u0131 gelebilir. Bundan dolay\u0131 da baz\u0131lar\u0131 bu tasvirin yerinde oldu\u011funu iddia ederek \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201c\u0130nsan \u2019100 proje\u2019 s\u00f6z\u00fcn\u00fc duydu\u011fu zaman bunun ilk bak\u0131\u015fta abart\u0131l\u0131 bir ifade oldu\u011fu veya projelerin \u00e7oklu\u011funu simgeledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Fakat okumaya ba\u015flar ba\u015flamaz bu konuda ne kadar plan ve proje \u00fcretildi\u011finin fark\u0131na varacak ve MS 1281 ila 1913 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k alt\u0131 y\u00fczy\u0131l\u0131 kaplayan ger\u00e7ekten 100 proje oldu\u011funu g\u00f6recektir. Bu konuda daha ba\u015fka bir s\u00fcr\u00fc projenin de oldu\u011funda \u015f\u00fcphe yoktur.[5]<\/a> Djovara, kitab\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131 100 projenin amac\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zleri ile ifade ediyor: ” pe\u015f pe\u015fe Alt\u0131 y\u00fczy\u0131l boyunca, H\u0131ristiyan halklar Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’na sald\u0131r\u0131yorlard\u0131. Bakanlar, siyaset\u00e7iler ve kalem erbab\u0131 bu Saltanat\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in projeler haz\u0131rl\u0131yordu”.[6]<\/a> \u015e\u00fcphesiz Osmanl\u0131y\u0131 hedef almalar\u0131 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temsilcisi olmas\u0131 sebebiyle idi.<\/p>\n\n\n\n \u0130kinci olarak:<\/strong> 1905’te \u0130ngiliz Muhafazak\u00e2r Partisi taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7a\u011fr\u0131 \u00fczerine Londra Konferans\u0131 toplant\u0131lar\u0131 ba\u015flad\u0131 ve 1907 y\u0131l\u0131na kadar devam etti. Bu toplant\u0131lar neticesinde daha sonra o zamanki \u0130ngiltere Ba\u015fbakan\u0131 Henry Campbell Bannerman\u2019e nispet edilecek olan gizli bir belgenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. Ger\u00e7ekte Londra Konferans\u0131, Bat\u0131 medeniyetini ve kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 koruman\u0131n ve d\u00fcnyay\u0131 s\u00fcrekli egemenli\u011fi alt\u0131nda tutman\u0131n dinamiklerini i\u00e7eren bir \u0130ngiliz vizyonudur. Konferans\u0131n temel ba\u015fl\u0131klardan biri, Bat\u0131 sisteminin uygarl\u0131k durumu, \u0130slam sistemi ile \u00e7at\u0131\u015fma anlar\u0131, bu iki sistem ba\u011flam\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin metedolojisi, s\u00f6zkonusu belgede \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131 kastedilerek “3. Alan” olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6lgeyi istismar ederek bat\u0131 medeniyetinin yap\u0131s\u0131n\u0131 korumay\u0131 garantileyen durumlardan bahseden bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r.[7]<\/a> Konferans ve belgeleri, bu \u00fclkeleri b\u00f6lmenin ve Yahudileri Filistin’e yerle\u015ftirmenin ve orada devlet kuracaklar\u0131n\u0131n \u00f6n habercisi mahiyetindedir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak:<\/strong> bu a\u015famay\u0131, k\u00f6t\u00fc bir \u00fcne sahip olan Sykes-Picot Anlta\u015fmas\u0131 takipetti. Bu anla\u015fma yirminci y\u00fczy\u0131lda \u00fcmmetin b\u00f6l\u00fcnmesi projelerinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur; Antla\u015fman\u0131n maddeleri Osmanl\u0131 hilafetinin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra \u0130slam \u00fclkelerini b\u00f6lme projesinin teorik ve entelekt\u00fcel temelini olu\u015fturmu\u015ftur. 16 May\u0131s 1916’da \u0130ngiliz Mark Sykes ile Frans\u0131z George Pico aras\u0131nda var\u0131lan anla\u015fma gere\u011fi \u015eam ve Irak topraklar\u0131, Anadolu\u2019nun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130ngiltere ve Fransa aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ayr\u0131ca \u0130stanbul \u015fehri, \u0130stanbul ve \u00c7anakkale bo\u011fazlar\u0131 Ruslara verilerek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bu taksimata destek vermesi garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zle\u015fme tam anlam\u0131yla uygulanmasa da, \u0130ngilizlerin Irak’\u0131 ve Fransa’n\u0131n \u015eam Beldelerini[8]<\/a> i\u015fgal etmesinden sonra ger\u00e7ekle\u015fen b\u00f6l\u00fcnme projesinin iyi bir zeminini olu\u015fturdu ve bu a\u015famada \u0130slam \u00fcmmetini b\u00f6l\u00fcp par\u00e7alama b\u00fcy\u00fck bat\u0131l\u0131 devletler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir stratejik hedef haline geldi ve nihayetinde 2 Kas\u0131m 1917’de \u0130ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 Arthur Balfour’un vaadi \u00fczerine Filistin topraklar\u0131 \u00fczerinde Siyonist bir yap\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6lme projeleri: S\u00fcreklilik ve Emilim:<\/u><\/strong><\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n Teorik olarak form\u00fcle edilmesinin ard\u0131ndan prati\u011fe d\u00f6k\u00fclen b\u00f6lme projeleri, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n bilin\u00e7 sistemi i\u00e7in bir uyar\u0131 olu\u015fturmad\u0131, aksine b\u00f6l\u00fcnme ve bat\u0131 \u00fclkelerinin daha sonraki karar ve politikalar\u0131 ba\u011flam\u0131nda kararla\u015ft\u0131r\u0131lan ve kendisine y\u00f6neltilen \u00fclke olgusunun kabul\u00fcne katk\u0131da bulunan bilin\u00e7alt\u0131n\u0131n olu\u015fumuna neden olmu\u015ftur. Bu \u00fclke olgusu, iki tehlikeli d\u00fczeyde geni\u015flemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Birinci Seviye:<\/strong> Co\u011frafi bak\u0131mdan: \u00c7\u00fcnk\u00fc yapay s\u0131n\u0131rlar \u00e7izilmi\u015f ve devletler aras\u0131nda kriz anlar\u0131nda tehdit unsuru olacak temas noktalar\u0131 konulmu\u015ftur. Zira bu \u00fclkeler, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve jeopolitik bir kritere g\u00f6re de\u011fil, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyaya egemen olan, halklar\u0131 ve topraklar\u0131n\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fen ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izen Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7 dengelerine g\u00f6re olu\u015fturulmu\u015ftur.[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130kinci seviye:<\/strong> D\u00fc\u015f\u00fcnce ve metodoloji bak\u0131m\u0131ndan: Bu a\u015famada, \u00fcmmet gen\u00e7lerinin ak\u0131llar\u0131n\u0131 onun kurucu referans \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131nda ve M\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmetin tarihinden uzak bir \u015fekilde ak\u0131llar\u0131n\u0131 \u015fekillendiren \u00e7ok say\u0131da fikir ve kavram, \u0130slami zemin ve \u00e7evrenin d\u0131\u015f\u0131ndaki farkl\u0131 zemin ve \u00e7evrelerden pompalanm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 zihnini yeniden \u015fekillendirme \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 olsa da, bunlar genellikle ferdi \u00e7abalard\u0131r ve b\u00f6l\u00fcnme sonras\u0131 en az 3 as\u0131r devam eden bat\u0131c\u0131 siyasi sahan\u0131n genel gidi\u015fat\u0131na asla tesir etmemi\u015ftir. Aksine, bu ortam\u0131n me\u015frulu\u011funu ve do\u011frulu\u011funu iddia eden teoriler ile bu manzaray\u0131 kavramaya \u00e7al\u0131\u015fan bir tak\u0131m zihni ve fikri ba\u011flamlar olu\u015fmu\u015f, ancak \u0130slam hukuk metinlerine rol bi\u00e7me ve k\u00f6t\u00fc bir tatbikten \u00f6teye ge\u00e7ememi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n Bu etkile\u015fimlerin ortas\u0131nda ilk \u015feklinden farkl\u0131 \u00fcmmet i\u00e7in yeni bir harita \u00e7izen b\u00f6lme projeleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu da bir yandan bat\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve siyaset\u00e7ilerin \u00fcmmet ve bile\u015fenleri hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde ne kadar kararl\u0131l\u0131k ve sebat g\u00f6sterdi\u011fini, di\u011fer yandan da \u0130slam \u00fcmmetinin fikri ve k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mdan komada oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir. Bu ba\u011flamda dikkat \u00e7eken husus, s\u00f6z konusu projelerin fikir, ara\u015ft\u0131rma ve derinlemesine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n merkezleri olan ortak \u00e7abalar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131 ve arkalar\u0131nda \u00e7e\u015fitli bi\u00e7im ve tezah\u00fcrleri ile devlet kurumlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Derin ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ortak olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131<\/p>\n\n\n\n A\u015fa\u011f\u0131da zaten par\u00e7alanm\u0131\u015f M\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmetini daha fazla b\u00f6lenlerine ay\u0131rmak i\u00e7in \u00fcretilen yeni haritalar sunan en \u00f6nemli b\u00f6lme projelerini sunaca\u011f\u0131z:<\/p>\n\n\n\n Birincisi: 1982 Oded Yennon Plan\u0131:<\/strong> Kivunim belgesi olarak da an\u0131l\u0131r. Plan\u0131n yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 derginin ad\u0131d\u0131r. Plan, \u0130ngilizce olarak \u0130srail Shahak taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar\u0131, d\u0131\u015f politika ve istihbarat uzman\u0131 ve eski \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 Ariel \u015earon’un dan\u0131\u015fman\u0131 Oded Yennon’dur. Likud Partisinin Ortado\u011fu’daki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n niteli\u011fine ve Arap b\u00f6lgesinin gelecekteki haritas\u0131na dair d\u00fc\u015f\u00fcnce ve alg\u0131lar\u0131n\u0131n bir koleksiyonudur. S\u00f6z konusu plan, ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n seksenlerinde Yahudi devleti politikac\u0131 ve karar al\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in bir yol haritas\u0131 haline gelmi\u015ftir. Par\u00e7an\u0131n tekrar par\u00e7alanmas\u0131 ve b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f\u00fcn yeniden b\u00f6l\u00fcnmesi mahiyetinde bir pland\u0131r. Plan\u0131n \u00f6zeti: Arap devletleri sosyal, mezhep ve etnik a\u00e7\u0131dan heterojen \u00fclkelerdir. Bu nedenle Amazik ve K\u00fcrtler gibi Araplar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki uluslar\u0131n b\u00f6l\u00fcc\u00fc mezhepsel ve etnik e\u011filimleri g\u00fc\u00e7lendirilmeli ve \u015eii-S\u00fcnni \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 tetiklenmelidir. Plan Irak’tan ba\u015flanarak Suriye ve Arap Yar\u0131madas\u0131 boyunca M\u0131s\u0131r, Sudan ve Kuzey Afrika’ya ula\u015fmal\u0131d\u0131r.[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: Bernard Lewis’in haritalar\u0131:<\/strong> Zbigniew Brzezinski’nin 1980’deki \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan hemen sonra yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamaya kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. ABD’nin Sykes-Picot s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltebilece\u011fi ba\u015fka bir K\u00f6rfez sava\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 konusundaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini i\u00e7ermektedir. Bu ba\u011flamda, Bernard Lewis ve ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda koordinasyon sa\u011flanarak \u0130slami manzumeyi \u00e7\u00f6zecek ve etnik, dini, mezhebi kanton ve devlet\u00e7iklere ay\u0131racak haritalar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1983’te ABD Kongresi, gizli bir oturumda Bernard Lewis projesini oybirli\u011fi ile onaylad\u0131.[11]<\/a> Bernard Lewis 1992 y\u0131l\u0131nda, siyasi bir yap\u0131 olarak “Arap D\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00d6l\u00fcm\u00fc” felsefesini benimseyerek projesini g\u00fc\u00e7lendirdi, Arap d\u00fcnyas\u0131 yerine “Orta Do\u011fu” terimini kullanmay\u0131 \u00f6nerdi ve bunu Arap siyasi yap\u0131s\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na at\u0131fta bulunan bir dizi makalede detayl\u0131 bir \u015fekilde ele ald\u0131.[12]<\/a> S\u00f6z konusu makalelerdeki en belirgin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden iki tanesi \u015funlard\u0131r: Birincisi, \u00d6nerdi\u011fi haritalar, sadece b\u00f6lgeyi b\u00f6lmekle kalm\u0131yor ayn\u0131 zamanda dokuz sava\u015f\u0131n ate\u015flenmesini de planl\u0131yor. \u0130kincisi, stratejik hedef vizyonu olarak, petrol\u00fc ABD d\u0131\u015f\u0131nda tek bir g\u00fcc\u00fcn kontrol etmemesi ve Orta Do\u011fu\u2019nun b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmesinin her zaman d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lere ba\u011f\u0131ml\u0131 kalmas\u0131d\u0131r.[13]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Orta Do\u011fu ile ilgili Projeler:<\/strong> Arap b\u00f6lgesinin mevcut durumunu tamamen de\u011fi\u015ftirip yeni bir siyasi \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde yeniden \u015fekillendirmeyi hedefleyen stratejik vizyon. Bu projeler, fikri yap\u0131lar\u0131 itibariyle zaman i\u00e7inde geli\u015fmeler kaydetmi\u015f ve i\u00e7erik ve \u015fekilleri bak\u0131m\u0131ndan birbirine yak\u0131n kavram ve terimler \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6rne\u011fin: Yeni Orta Do\u011fu, Yeni D\u00fcnya D\u00fczeni, B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu. \u015eimon Perez, \u201cYeni Orta Do\u011fu\u201d adl\u0131 kitab\u0131yla bu projeyi ilk olarak somut bir \u015fekilde i\u015fleyen ki\u015fidir. Kitapta, ortak bir Pazar kurup \u0130srail\u2019i ekonomik ve siyasi olarak bu pazar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 yapma d\u00fc\u015f\u00fcncesini payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu kitapta yer alan c\u00fcmlelerden biri \u015fu \u015fekilde: “i\u015f\u00e7i partisi h\u00fck\u00fcmetinin ilk y\u0131l\u0131 boyunca, ekonomik i\u015fbirli\u011fi temelli Avrupa plan\u0131ndan sonra yeni bir Ortado\u011fu i\u00e7in \u00f6zel bir program haz\u0131rlad\u0131k, bunu istikrar sa\u011flan\u0131ncaya kadar s\u00fcrekli siyasi bir anlay\u0131\u015f izledi”.[14]<\/a> Mart 1995’te yay\u0131nlanan \u00fc\u00e7 ayl\u0131k “Orta Do\u011fu” dergisine verdi\u011fi r\u00f6portajda \u015eimon Peres, Arap Birli\u011fi’nin Ortado\u011fu Birli\u011fi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi.[15]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu vizyon ve konsept, sonralar\u0131 daha olgun bir ba\u011flamda kullan\u0131ld\u0131. 2006 y\u0131l\u0131nda ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Condoleezza Rice, L\u00fcbnan’dan Filistin’e, oradan Suriye, Irak, Basra K\u00f6rfezi, \u0130ran ve Afganistan s\u0131n\u0131rlar\u0131na varan b\u00f6lgede \u201cyarat\u0131c\u0131 kaos\u201d denilen ba\u011flamda istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, kaosun ve \u015fiddetin hakim oldu\u011fu siyasi bir proje haline getirmi\u015ftir. Condoleezza Rice L\u00fcbnan’a y\u00f6nelik Siyonist sald\u0131r\u0131lar\u0131n ard\u0131ndan d\u00fczenledi\u011fi bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cBurada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bir y\u00f6n\u00fcyle Yeni bir Ortado\u011fu\u2019nun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n, ac\u0131l\u0131 ve sanc\u0131l\u0131 do\u011fu\u015funun somut emareleri. Dolay\u0131s\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyin eskiye bir d\u00f6n\u00fc\u015f yerine yeni bir Ortado\u011fu’ya do\u011fru ilerlemek olmas\u0131 gerekti\u011finden emin olmam\u0131z gerekmektedir.\u201d[16]<\/a><\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Kan S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n Haritas\u0131:<\/strong> Haziran 2006’da ABD silahl\u0131 kuvvetler dergisinde emekli Amerikal\u0131 general Ralph Peters taraf\u0131ndan “Orta Do\u011fu nas\u0131l daha iyi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr<\/strong>?” ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir proje yay\u0131nland\u0131. Bu makale, Siyonist Bernard Lewis’in \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 b\u00f6lme projesinin modern bir versiyonudur. Peters, B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu’daki s\u0131n\u0131rlar\u0131n, do\u011fal ba\u011flant\u0131lar olarak niteledi\u011fi kan ve dini ba\u011flarla uyumlu olacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fine inan\u0131yor. Avrupal\u0131lar\u0131n Sykes-Picot anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7izdikleri s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u015fiddetle ele\u015ftiriyor ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n mevcut haliyle b\u00fcy\u00fck hatalar i\u00e7erdi\u011fini iddia ediyor. Ortado\u011fu b\u00f6lgesi, d\u0131\u015far\u0131ya ihra\u00e7 etti\u011fi ter\u00f6rist fazlas\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck enerjisi ile, hali haz\u0131rda b\u00fcnyesinde \u00e7arp\u0131kl\u0131klar ta\u015f\u0131maktad\u0131r. bu b\u00f6lge, inanc\u0131n\u0131 tehdit edecek \u015fekilde en k\u00f6t\u00fc ulusal duyguyu ta\u015f\u0131mas\u0131 ve en bozuk dinsel hissi benimsemesi itibariyle gittik\u00e7e k\u00f6t\u00fcle\u015fen bir b\u00f6lge vaat ediyor. Bu da ABD\u2019nin, m\u00fcttefiklerini ve silahl\u0131 kuvvetlerinin hi\u00e7 de az\u0131msanmayacak miktarda krizlerle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu krizlerin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in Ortado\u011fu \u00fclkelerini par\u00e7alaman\u0131n, \u00f6zellikle K\u00fcrtler olmak \u00fczere az\u0131nl\u0131klar\u0131 istihdam etmenin \u00f6nemini vurgulam\u0131\u015f ve Irak, \u0130ran, Basra K\u00f6rfezi ve Yemen’i b\u00f6lmek i\u00e7in bir\u00e7ok \u00f6neri sunmu\u015ftur.[17]<\/a><\/p>\n\n\n\n B\u00f6lme Projelerinin Cazibesi ve Yollar\u0131n\u0131n Geli\u015ftirilmesi:<\/u><\/strong><\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan beri \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik genel Bat\u0131l\u0131 strateji, daha kolay kontrol imkan\u0131 sunmas\u0131 nedeniyle Arap ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 etnik ve dini devletlere b\u00f6l\u00fcnmesi gerekti\u011fi inanc\u0131na dayanmaktad\u0131r. \u0130srail devleti de bu hedefe ula\u015fmak i\u00e7in b\u00f6lgenin kalbinde yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Zira az-\u00e7ok birlik ve beraberli\u011fe sahip bir Arap d\u00fcnyas\u0131, stratejik, ekonomik ve askeri bir g\u00fc\u00e7 demektir ve Bat\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgeci h\u0131rs ve ama\u00e7lar\u0131na engel olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir.[18]<\/a> B\u00f6lme projeleri ilk tarihsel ba\u011flamlar\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015f bir ger\u00e7eklik ise, \u00e7a\u011fda\u015f t\u00fcrevleri, daha etkili ve tehlikeli bir bi\u00e7imde o projelerin sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde durmaktad\u0131rlar. Zira \u00e7a\u011fda\u015f b\u00f6lme projeleri \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir geli\u015fim s\u00fcreci arz etmektedir:[19]<\/a><\/p>\n\n\n\n Birinci A\u015fama:<\/strong> 2001 -2006 zaman dilimleri aras\u0131nda federal y\u00f6netim projelerinin pazarlanmas\u0131 ve toplumsal g\u00fc\u00e7lerin desteklenmesi yoluyla B\u00f6lme d\u00fc\u015f\u00fcncesini destekleme a\u015fmas\u0131d\u0131r. Bu da Bat\u0131 stratejisinin Arap b\u00f6lgesi ile ili\u015fkilerde iki esasa yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemle paralel olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 1. Esas: Etnik, dini ya da mezhepsel az\u0131nl\u0131klar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi. 2. Esas: Ama\u00e7lar\u0131 ve hedefleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan Amerikan bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re demokrasiyi destekleme. Bu, ger\u00e7eklerle alakas\u0131 olmayan bir s\u00fcr\u00fc bo\u015f iddiadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu ba\u011flamda, BM\u2019de Eski Arap Birli\u011fi y\u00fcksek komiseri Clovis Masoud\u2019un s\u00f6yledi\u011fi bir konu ak\u0131llara geliyor; Nitekim bu zat eski ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Henry Kissinger’a \u201cNeden Arap \u00fclkelerinde demokrasinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015fm\u0131yorsunuz?\u201d \u015feklinde bir soru y\u00f6neltince Kissinger alayc\u0131 bir \u00c7in tarz\u0131 g\u00fcl\u00fcmseme ile \u015f\u00f6yle yan\u0131t verir: \u201cBiz bu kadar aptal m\u0131y\u0131z? Demokrasiyi petrol zengini Arap \u00fclkelerinde neden yayal\u0131m ki? Bizler zaten askeri darbeler yoluyla, halklar\u0131n\u0131 demir yumrukla kontrol eden, emir ve taleplerimizi tam olarak yerine getiren Arap y\u00f6neticiler atayabiliyoruz\u201d.[20]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130kinci A\u015fama:<\/strong> Bat\u0131l\u0131 resmi kurumlar ile siyasi ayr\u0131l\u0131k ve idari otonom istemeye ba\u015flayan radikal gruplar aras\u0131nda i\u015fbirli\u011finin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 2007 ve 2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bir\u00e7ok bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rma merkezinin siyasi ayr\u0131l\u0131k ve \u00f6zerklik isteyen radikal muhalifleri destekleme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131. Bu olgu baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, Do\u011fu Arap haritas\u0131n\u0131 etnik ve mezhep temeline dayal\u0131 olarak yeniden \u00e7izmek i\u00e7in cesur teklifler haz\u0131rlamaya te\u015fvik etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc A\u015fama:<\/strong> 2011-2013 y\u0131llar\u0131nda devam eden halk devrimleri \u00e7er\u00e7evesinde bir devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde par\u00e7alama kavram\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131. Bu ba\u011flamda bir\u00e7ok Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rma merkezi, federal yap\u0131lar\u0131n kurulmas\u0131 veya devlet i\u00e7indeki toplumsal g\u00fc\u00e7lerin par\u00e7alama denklemine g\u00f6re yeniden \u015fekillendirilmesi ve dizayn edilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapan yeni tezler benimsemi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n \u0130slam \u00fcmmetinin siyasi boyutundaki ger\u00e7ekli\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Bat\u0131n\u0131n, b\u00f6lge devletlerini b\u00f6lme ve par\u00e7alamaya te\u015fvik etmekte kullanabilece\u011fi en \u00f6nemli hususlar\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n\n\n\n Birincisi:<\/strong> Ulus devlet:<\/strong> Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve \u0130slam \u00fclkelerinde s\u00f6m\u00fcrgelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonra \u00fcmmet i\u00e7erisinde bu t\u00fcr siyasi olu\u015fumlar, bat\u0131daki birle\u015ftirici etkisinin aksine bizim d\u00fcnyam\u0131zda b\u00f6l\u00fcc\u00fc ve par\u00e7alay\u0131c\u0131 bir i\u015flev g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130slami ba\u011flamda ulus-devlete, kendi i\u00e7inde, b\u00f6lgesel ili\u015fkiler boyutlar\u0131nda derin problemleri bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 rol\u00fc bi\u00e7ilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda ulus-devlet, egemenlik ve s\u0131n\u0131rlar gibi etkenlerden dolay\u0131 yak\u0131n co\u011frafyas\u0131ndaki yap\u0131larla elleyip kopu\u015fa y\u00f6nlendirmektedir.[21]<\/a><\/p>\n\n\n\n Nitekim egemenlik ve s\u0131n\u0131rlara a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131k da yap\u0131y\u0131 zay\u0131flatacak hastal\u0131kl\u0131 bir durma yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 gibi kendisine en yak\u0131n durumdaki yap\u0131larla ili\u015fkilerini de zay\u0131flat\u0131r. Bu da, do\u011fal olarak tek bir devletin bile\u015fenleri \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bunun somut kan\u0131tlar\u0131 say\u0131lamayacak kadar \u00e7oktur. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ulus-devlet modeli, ba\u015f\u0131ndan beri b\u00f6lme ve par\u00e7alama emareleri ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Buna g\u00f6re, ger\u00e7ekte ulus-devlet kavram\u0131, \u00fcmmeti birle\u015ftiren \u201cM\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmeti\u201d kavram\u0131na ayk\u0131r\u0131 ve bu anlamda \u00fcmmeti b\u00f6len etkenlerden birini te\u015fkil etmektedir. Dr. Seyfeddin Abdul Fettah\u2019a g\u00f6re bunun nedeni, \u00fcmmetin par\u00e7alanmas\u0131, sadece co\u011frafi \u00e7o\u011fulculu\u011fa de\u011fil ayn\u0131 zamanda vizyon ve farkl\u0131 entelekt\u00fcel ba\u011flamlar ile kamufle edilen ba\u011f\u0131ml\u0131 geli\u015fim modelleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131na itmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu duruma ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck oranda par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131k, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n egemen oldu\u011fu bir olaylar ve sistemler d\u00fcnyas\u0131 e\u015flik etmi\u015ftir. Bu olgu da vizyon, politika, ili\u015fkiler ve kurumlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici ve birle\u015ftirici yakla\u015f\u0131mlar\u0131 zay\u0131flatma i\u015flevi g\u00f6rm\u00fc\u015f ve di\u011fer b\u00f6lme, par\u00e7alama ve da\u011f\u0131tma projelerinin edilgen nesnesi haline getirmi\u015ftir.[22]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: Sistematik ve entelekt\u00fcel dengesizlikler:<\/strong> Bu mevzu nesnel olarak ulus devletin sorunlar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ebiliyor. \u015e\u00fcphesiz \u00fcmmeti birle\u015ftiren unsurlardan sapmak, b\u00f6l\u00fcnme ve par\u00e7alanmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. bu meseleyi iki ba\u011flamda a\u00e7k\u0131ca g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n Birinci ba\u011flam<\/strong>: \u0130nan\u00e7la ilgilidir. Milletleri y\u0131k\u0131m ve felakete s\u00fcr\u00fckleyen saiklerin temelinde, Allah\u2019a \u0130man ve onunla irtibatlar\u0131 ile ilgili olarak inan\u00e7lar\u0131nda meydana gelen ve sapmalara yol a\u00e7an ar\u0131zalard\u0131r.[23]<\/a> B\u00fct\u00fcn bi\u00e7im ve tezah\u00fcrleri ile \u00fcmmet, bug\u00fcn, sapt\u0131ran y\u00f6ntemler ve dengesiz arzular aras\u0131nda savrulup durmaktad\u0131r.[24]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130kinci ba\u011flam<\/strong>: D\u00fc\u015f\u00fcnce ile ilgilidir: \u015e\u00fcphesiz inan\u00e7 baz\u0131ndaki bozukluk fikri sistemati\u011fine de olumsuz olarak yans\u0131maktad\u0131r. Zira alg\u0131da bozukluk, d\u00fc\u015f\u00fcncede gerili\u011fi ve birle\u015ftirici ba\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi meydana getirir. B\u00f6ylece \u00fcmmet ulus\u00e7uluk, milliyet\u00e7ilik, b\u00f6lgecilik, mezhep\u00e7ilik, bat\u0131c\u0131l\u0131k vb. \u00e7arp\u0131k bayraklar alt\u0131nda kendini b\u00f6l\u00fcp par\u00e7alayan unsurlara y\u00f6nelir. Sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z hususlar g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ger\u00e7ekli\u011fimizden \u00e7ok uzak de\u011fil: Modern b\u00f6lme ve par\u00e7alama kan\u0131tlar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde bug\u00fcn de mevcuttur. G\u00fcney Sudan’da ger\u00e7ekle\u015fen ayr\u0131l\u0131k, Kuzey Irak’ta K\u00fcrtlerin ayr\u0131lma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131, Yemen\u2019in g\u00fcneyindeki hareketlilik, Libya\u2019n\u0131n do\u011fu ve bat\u0131s\u0131nda, Fas\u2019\u0131n bat\u0131 sahras\u0131nda ve di\u011fer yerlerde meydana gelen kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa elveri\u015fli olman\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 par\u00e7alanmaya elveri\u015flilik.<\/strong> Bu ba\u011flamda \u00fcmmeti par\u00e7alama projeleri olarak adland\u0131r\u0131lan projeler ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. E\u011fer b\u00f6lme projeleri \u00fcmmetin d\u0131\u015f ba\u011flam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyorsa, par\u00e7alama projeleri de i\u00e7 ba\u011flamda i\u015f g\u00f6rmektedir. Bu etki de zorunlu olarak birle\u015ftirici \u00fcmmet bilinci olmad\u0131\u011f\u0131 zaman ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130slam \u00fcmmeti, genel olarak kendini dini, k\u00fclt\u00fcrel, etnik ve mezhepsel \u00e7e\u015fitlili\u011fin be\u015fi\u011fi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bilmi\u015f, bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi bile\u015fenleri aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma unsuruna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemi\u015f, bu \u015fekilde homojen ve uyumlu bir ba\u011flamda kendi i\u00e7 dinamik ve bile\u015fenlerini korumay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak par\u00e7alanmaya elveri\u015flilik etkeni, onun bu \u00f6zelli\u011fini yok etmi\u015ftir. S\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler M\u00fcsl\u00fcman ki\u015fili\u011finde yatan potansiyel niteliklere bakarak onlar\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131rmaya hatta bir kusurmu\u015f gibi g\u00f6stermeye sebep olarak g\u00f6stermi\u015ftir. Bu da M\u00fcsl\u00fcman topluma, bat\u0131 modeline ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7acak yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce modeli pazarlam\u0131\u015f ve Bat\u0131 modelini M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n nazar\u0131nda, k\u00f6kle\u015fmi\u015f olan krizlerden kurtulmaya yarayacak yegane bir model haline getirmi\u015ftir. . Malik b. Nebi\u2019nin niteledi\u011fi gibi, s\u00f6m\u00fcrgeci, ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc zevk kabiliyetimizin bozulmas\u0131 i\u00e7in bizden tembel, i\u015fsiz, cahil ve dejenere olmam\u0131z\u0131 istiyorlar. Onun ifadesiyle \u201cBu durumda problem ve hastal\u0131k ikiye katlanm\u0131\u015f olur. D\u0131\u015fardan bize musallat olan s\u00f6m\u00fcrgecinin hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 her hissetti\u011fimizde, i\u00e7 b\u00fcnyemizde bu harici hastal\u0131\u011fa davetiye \u00e7\u0131karan bir i\u00e7 hastal\u0131k g\u00f6r\u00fcr\u00fcz\u201d.[25]<\/a><\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Y\u00f6netici Elitler ve beylikler:<\/strong> M\u00fcste\u015far el-Bi\u015fri\u2019ye g\u00f6re, \u0130slam \u00fcmmetinin, b\u00fct\u00fcn bile\u015fenleri ile beraber, bug\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek s\u0131nav\u0131, s\u00fcrekli \u00fczerine \u00e7\u00f6reklenen bat\u0131 s\u00f6m\u00fcrgesi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, siyasi, sosyal, fikri dini veya milli ak\u0131mlar olarak ayr\u0131\u015fmas\u0131 da de\u011fildir, aksine onun s\u0131nav\u0131 h\u00fck\u00fcmet ile halklar veya devlet ile \u00fcmmet aras\u0131 ili\u015fkilerdeki \u00e7atlaktad\u0131r. Bu \u00e7atla\u011f\u0131n sebebi, siyasi sistemlerin i\u00e7inin bo\u015falt\u0131larak y\u00f6nettikleri toplulu\u011fu korumalar\u0131, alt bile\u015fenler aras\u0131nda denge kurmalar\u0131 ve d\u0131\u015f tahditleri bertaraf etmeleri gerekli iken, bunun yerine misyonu devlet kurumlar\u0131n\u0131 kullanarak b\u00fcy\u00fck devletlere siyasi ve ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k politikalar\u0131 daha da sa\u011flamla\u015ft\u0131ran siyasi lider ve se\u00e7kinler yeti\u015ftirmeleridir.[26]<\/a><\/p>\n\n\n\n dolay\u0131s\u0131yla y\u00f6neten siyasi elitlerin sebep oldu\u011fu en tehlikeli sonu\u00e7, devletin topluluklara kar\u015f\u0131 siyasal ve k\u00fclt\u00fcrel olarak yabanc\u0131la\u015fmas\u0131d\u0131r. Bunlar, \u0130slam toplumunun k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet \u00f6zelliklerinden uzakla\u015fm\u0131\u015f bir k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal s\u0131n\u0131f yaratmada rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bu da siyasi iktidar ile \u0130slam medeniyetine spontane ve do\u011fal bir \u015fekilde irtibatl\u0131 olan toplumun fertleri aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ayr\u0131\u015fmaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, bu siyasi iktidar kendi ki\u015fisel, siyasi ve ekonomik taleplerini devlete ve politik sisteme egemen k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da do\u011fal olarak devletin sosyal yap\u0131s\u0131nda bir ayr\u0131\u015fma durumu meydana getirmi\u015ftir.[27]<\/a> Bundan sonra i\u00e7 b\u00fcnyede ayr\u0131lma; d\u0131\u015f boyutta ise b\u00f6lme projelerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 hi\u00e7 de garipsenecek bir durum de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu devletler, Dr. Ebu Ya\u2019rub El-Marzuki’nin dedi\u011fi gibi, b\u00fcnyelerinde \u201cBat\u0131n\u0131n Arap rezervlerinin kendili\u011finden par\u00e7alanmaya elveri\u015fli olmas\u0131\u201d<\/strong> nitelemesine uygun d\u00fc\u015fmektedirler. bunlar s\u00f6m\u00fcrgecilerin, stratejik dehayla kendi yerine birinci s\u00f6m\u00fcrgenin k\u00fclfetini kar\u015f\u0131las\u0131n ve ikinci s\u00f6m\u00fcrgede kendine vekalet eden unsurlar\u0131 korusun diye haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 beylikler mantalitesi \u00fczerine kurulmu\u015ftur.[28]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u00dcmmet ve B\u00f6lme: \u00d6neleme ve Engelleme Dinamikleri<\/u><\/strong><\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n Kuran\u2019daki ifade ba\u011flamlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u0130slami boyutuyla \u00fcmmet kavram\u0131n\u0131n, be\u015f \u00e7e\u015fit anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bunlar: Cemaat, din, s\u00fcre, arks\u0131ndan gidilen \u00f6nder ve s\u0131n\u0131f.[29]<\/a> manalar\u0131 ve anlam bile\u015fenlerinin \u00e7e\u015fitlili\u011fine ve Kuran\u2019da farkl\u0131 anlam d\u00fczeylerinde i\u015flenmekle birlikte, \u00dcmmet kavram\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi kontekstlerde egemen olan ve bu anlamlar\u0131 birle\u015ftiren ortak nokta k\u00e2inat ve varl\u0131k d\u00fczeyindeki b\u00fct\u00fcnc\u00fcl seviyedir. Bu anlam \u00dcmmet cemaatine bakan y\u00f6n\u00fcyle ilahi iradenin ihtiyari boyutuyla ana maksat say\u0131lmaktad\u0131r. Bu mana, i\u00e7inde, cem\u2019 unsuru, birlik unsuru ve ama\u00e7 unsuru olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 unsuru bar\u0131nmaktad\u0131r.[30]<\/a> Kurandaki ba\u011flamlar bunlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc bir arada tutmaktad\u0131r. Bunun \u00f6rnekleri \u00e7ok olmakla birlikte a\u015fa\u011f\u0131daki birka\u00e7 ayeti konuya \u00f6rnek g\u00f6stermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n (\u0130\u015fte b\u00f6ylece biz sizi \u00f6rnek bir \u00fcmmet k\u0131ld\u0131k ki insanlar nezdinde Hakk\u2019\u0131n \u015fahitleri olas\u0131n\u0131z ve Peygamber de sizin hakk\u0131n\u0131zda \u015fahit olsun.) (Bakara: 143).<\/p>\n\n\n\n (Ey m\u00fcminler! \u0130\u00e7inizden hayra \u00e7a\u011f\u0131ran, iyili\u011fi yay\u0131p k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri \u00f6nleyen bir topluluk bulunsun. \u0130\u015fte sel\u00e2met ve fel\u00e2h\u0131 bulanlar bunlar olacaklard\u0131r.) (Al-i \u0130mran: 104).<\/p>\n\n\n\n (Ey \u00dcmmet-i Muhammed!) Siz insanlar\u0131n iyili\u011fi i\u00e7in meydana \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f en hay\u0131rl\u0131 \u00fcmmetsiniz: \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130yili\u011fi yayar, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nler ve Allah\u2019a inan\u0131rs\u0131n\u0131z. (Al-i \u0130mran: 110)<\/p>\n\n\n\n Kur’an ba\u011flamlar\u0131nda \u201c\u00fcmmet\u201d kavram\u0131n\u0131n, \u00f6zellikleri kal\u0131n \u00e7izgilerle belirtilmeyen \u201ccemaat\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131, bizi bunun hikmetini merak etmeye itmektedir. Bu konuda ortaya at\u0131lan tahlillerden bizim de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, \u00dcmmet cemaati, dinden hareket ederek ku\u015fat\u0131c\u0131 bir seyir izler ve medeniyete do\u011fru bir yol \u00e7izer. Bu cemaat din ekseni etraf\u0131nda kristalle\u015ftir, b\u00fcy\u00fcr ve a\u015famal\u0131 olarak geni\u015fleyerek b\u00fcnyesine kabile ve halklar\u0131 al\u0131r. Daha sonra da \u0130slam birli\u011fi \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde en geni\u015f insani daireye kadar uzan\u0131r. Bunu yaparken de d\u00fc\u015f\u00fcnce baz\u0131nda \u0130slam\u2019a ters d\u00fc\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece di\u011fer aidiyetleri yok etmez.[31]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu tespit sadece teorik \u00e7er\u00e7eve ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Nitekim bu \u00fcmmetin tarihi realitesi de bunu tasdik etmektedir. Bu da ba\u015fka \u00fcmmetlerde olmayan bu \u00fcmmete has bir \u00f6zelliktir. Bu olgu \u00fcmmetin bile\u015fenlerinden birini olu\u015fturan \u201c\u00f6teki\u201d ile ili\u015fkisinde ortaya \u00e7\u0131kar. Zira onun inan\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fcnce, hatta sosyal farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen haklar\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde \u00e7i\u011fnenmedi\u011fi gibi, inan\u00e7 ve dinde de herhangi bir zorlama ile kar\u015f\u0131la\u015fmaz. Bu \u015fekilde \u0130slam \u00fcmmeti, s\u00f6z konusu de\u011ferler vas\u0131tas\u0131yla tezatl\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131 olu\u015fturmadan ahenk i\u00e7inde \u00e7e\u015fitlilik de\u011ferlerini aksettirmeyi ba\u015far\u0131r, \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve iktibas edilebilir bir model ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n Bu itibarla, \u00fcmmet-cemaatinin, par\u00e7alama ve b\u00f6lme projelerine teslim olma d\u00fc\u015f\u00fcncesini bertaraf eden en \u00f6nemli hususiyeti, ba\u015fka milletlerde olmayan ve onu bir cazibe veya a\u011f\u0131rl\u0131k merkezi haline getiren, i\u00e7 \u00fcnitelerini, \u00f6zelliklerini eritip kaybettirmeden, birbirine ba\u011flayan \u00e7ekim ve ku\u015fatma kapasitesine sahip olmas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca \u00fcmmet kendi \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131ndan gruplar\u0131 da kendine \u00e7eker ve farkl\u0131 renk ve k\u00f6kenli \u0131rk ve halklar\u0131n bulu\u015fma alan\u0131 haline gelir. Farkl\u0131 element bile\u015fenlerini, pe\u015f pe\u015fe yayd\u0131\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131k ve \u00e7ekim dalgalar\u0131yla, kendisine do\u011fru \u00e7ekerek, hi\u00e7bir \u00f6zelliklerini kaybettirmeden birle\u015ftirici bir potada eritir[32]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n \u00dcmmetin ikinci versiyonunu gerek tarihi boyutu gerekse \u00e7a\u011fda\u015f ger\u00e7ekli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendisiyle irtibatl\u0131 olan motive edici ve yol g\u00f6sterici unsurlar\u0131 ile birlikte ortaya \u00e7\u0131karman\u0131n \u015fart\u0131 \u00fcmmetin ilk versiyonunda (asr-\u0131 saadet) bulunan olu\u015fum dinamiklerine haiz bir metodolojik d\u00fczenleyicinin bulunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n bu d\u00fczenleyici \u015fu ba\u015fl\u0131klarla \u00f6zetleyebiliriz:<\/p>\n\n\n\n \u0130lk olarak: Metodolojik dinamikler: \u0130slam \u00fcmmeti, bu Kur\u2019an\u2019\u0131n s\u00f6ylemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kurulmu\u015f, ilham\u0131 onun s\u00f6zleri ile ba\u015flam\u0131\u015f, k\u00fclt\u00fcr ve medeniyeti bu kitap vas\u0131tas\u0131yla yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onun ebedi mucizesi kitab\u0131d\u0131r. \u00dcmmetin ismet vasf\u0131 ve dalalet \u00fczerinde ittifak etmemesi kitab\u0131n de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.[33]<\/a> \u00dcmmet onunla varolma dinamiklerini muhafaza etmekte ve onsuz ayakta kalmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.[34]<\/a> El-Bi\u015fri\u2019ye g\u00f6re, burada dikkat \u00e7eken husus bat\u0131l\u0131 politikac\u0131 ve misyonerler, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131na, \u201cbir\/tek\u201d olarak g\u00f6r\u00fcr. \u00dcmmetin halklar\u0131 ve \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerinde -ister fiilen toplanm\u0131\u015f olsunlar isterse potansiyel olarak b\u00f6yle olsun- onun tek bir insani sosyal yap\u0131 i\u00e7inde topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmaz. Ancak ayn\u0131 zamanda bizim bu potansiyelin fark\u0131nda olmam\u0131z\u0131 ve onu realite zemininde ger\u00e7ekle\u015ftirmemizi de istemez.[35]<\/a> Bat\u0131, bu bak\u0131\u015f\u0131n\u0131, \u00fcmmeti birle\u015ftiren dinamikler \u00fczerine bina etmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir engel te\u015fkil edecek en \u00f6nemli sorunlardan biri, metodoloji sorunudur. \u00dcmmetin, \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi referans \u00e7er\u00e7eveleri ile iyi bir metodik ili\u015fki i\u00e7inde olmak, onun \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda zaman\u0131 okumak ve anlamak gerekmektedir. \u015e\u00fcphesiz sistem sorununun 2 \u015f\u0131kk\u0131 vard\u0131r: Birincisi dahilidir. Zira M\u00fcsl\u00fcman mantalitesine egemen olan, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015famas\u0131na ve ge\u00e7mi\u015fin problemlerini g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131mas\u0131na neden olan kendini tekrarlama nedeniyle metodolojisinin yap\u0131s\u0131nda bir\u00e7ok aksakl\u0131klar g\u00f6rmekteyiz. \u0130kincisi: Harici\u0131r. Bu da k\u00fclt\u00fcrel s\u0131zma ve bat\u0131ya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ile alakal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda Al-Alwani, \u0130slam topraklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 par\u00e7alnma, s\u00fcrekli \u00e7at\u0131\u015fma ve toplumsal b\u00f6l\u00fcnme durumunun \u0130slami entelekt\u00fcel ve k\u00fclt\u00fcrel alternatifler sa\u011flanmadan durmas\u0131n\u0131n ve sona eremesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r.[36]<\/a> Metodolojik unsurlar\u0131n garanti etti\u011fi ve teminat alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 husus da budur.<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi<\/strong>: \u0130stihdam ve Tedafu ili\u015fkisi: bile\u015fenleri, muhtevas\u0131, dayand\u0131\u011f\u0131 metodik boyut, \u00e7izdi\u011fi medeniyetsel-tarihsel boyutu ile \u00fcmmet, bat\u0131 medeniyet sisteminde insan-evren ili\u015fkisine h\u00e2kim olan \u00e7at\u0131\u015fma durumundan a\u015farak, millet ve medeniyetleri in\u015fa etme faaliyetinde evren kanunlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmeye y\u00f6nlendiren teshir[37]<\/a> ili\u015fkisine y\u00f6nelir. Ku\u015fkusuz bu da Cenap-\u0131 Hakk\u2019\u0131n, mahlukat\u0131 yaratmas\u0131ndaki maksad\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenme kap\u0131s\u0131n\u0131 ve s\u00f6z konusu maksatlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmsi \u00e7er\u00e7evesinde evrenin kullan\u0131lmas\u0131na y\u00f6nlendirecektir. B\u00f6yle bir okuma da insan ve evren aras\u0131nda birlik ve uyumun tezah\u00fcrlerini anlamaya vesile olacakt\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, K\u00f6kenler, var\u0131lacak nokta, ve s\u00fcre\u00e7 gelmektedir.[38]<\/a><\/p>\n\n\n\n (O\u2019dur ki yery\u00fcz\u00fcnde bulunan her \u015feyi sizin i\u00e7in yaratt\u0131. (Bakara: 29) (Biz emaneti g\u00f6klere, yere, da\u011flara teklif ettik de onlar bunu y\u00fcklenmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131lar. Zira sorumlulu\u011fundan korktular, ama onu insan y\u00fcklendi). (Ahzap: 72) ayetlerinden anla\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi, insana y\u00fcklenen ve kendisinin de raz\u0131 oldu\u011fu hilafet misyonun bir alan\u0131 olarak \u201cteshir\u201d<\/strong> ili\u015fkisi, yarat\u0131c\u0131 ile yarat\u0131lan aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00e7er\u00e7evesinde d\u00f6nmektedir. buna mukabil, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler ise iki \u00e7er\u00e7evede ger\u00e7ekle\u015fmektedir:<\/p>\n\n\n\n Birinci \u00e7er\u00e7eve<\/strong>: Tan\u0131\u015fmad\u0131r. Bunun arac\u0131 da diyalogdur. Nitekim (Ey insanlar! Biz sizi bir erkekle bir kad\u0131ndan yaratt\u0131k. Birbirinizi tan\u0131y\u0131p sahip \u00e7\u0131kman\u0131z i\u00e7in milletlere, s\u00fcl\u00e2lelere ay\u0131rd\u0131k. Allah\u2019\u0131n nazar\u0131nda en de\u011ferli, en \u00fcst\u00fcn olan\u0131n\u0131z, takv\u00e2da en ileri oland\u0131r.) (Hucurat: 13) ayetindeki \u00e7a\u011fr\u0131, t\u00fcm insanlara y\u00f6neltilmi\u015f, halk ve kabilelere ayr\u0131lmalar\u0131n\u0131n amac\u0131n\u0131n kavga ve husumet de\u011fil tan\u0131\u015fma ve bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fama oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Dil, renk, karakter, ahlak ve di\u011fer belirtilerin aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k, \u00e7at\u0131\u015fma ve anla\u015fmazl\u0131k gerektirmeyen \u00e7e\u015fitlilik ve renklilik ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilir. Dahas\u0131 bunlar, g\u00f6rev ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yerine getirmek ve t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in i\u015fbirli\u011fini gerektirir. B\u00fct\u00fcn bu olgular ve benzerlerinin Allah kat\u0131nda tek ba\u015f\u0131na bir de\u011feri yoktur, bilakis de\u011ferlerin belirlendi\u011fi ve insanlar\u0131n faziletlerinin tart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fc \u201cAllah kat\u0131nda ey \u00fcst\u00fcn olan\u0131n\u0131z ona kar\u015f\u0131 en \u00e7ok sayg\u0131 duyan\u0131n\u0131zd\u0131r\u201d kural\u0131d\u0131r.[39]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130nsanlar aras\u0131nda tan\u0131\u015fmay\u0131 etkin hale getirmek i\u00e7in, ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren bir diyalo\u011fun olmas\u0131 gerekir. Asl\u0131nda diyalog sadece realite \u00e7er\u00e7evesinde bir zorunluluk de\u011fil ayn\u0131 zamanda zaman ve mek\u00e2na yay\u0131lan insani bir se\u00e7enektir. As\u0131l gayesi, insanl\u0131k ailesi i\u00e7erisinde bulunan her be\u015fer\u00ee gruba \u00f6zg\u00fc kimli\u011fi ortaya koymakt\u0131r. bu t\u00fcr bir diyalog, sonu\u00e7ta, sorumlu, sayg\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden tehlikelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunan ve bu tehlikeleri ancak diyalog ve ileti\u015fimle \u00fcstesinden gelebilecek olan insan\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcceltir.[40]<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130kinci \u00e7er\u00e7eve:<\/strong> Cenap-\u0131 Hakk\u2019\u0131n be\u015fer\u00ee toplumlar i\u00e7in koydu\u011fu \u201cTedafu\u201d (savma ve \u00f6nleme) kanunudur. (E\u011fer Allah baz\u0131 insanlar\u0131n \u015ferrini baz\u0131lar\u0131 ile \u00f6nlemeseydi d\u00fcnyadaki nizam bozulurdu. L\u00e2kin Allah \u00e2lemlere b\u00fcy\u00fck l\u00fctuf ve inayet sahibidir.) (Bakara: 251)<\/p>\n\n\n\n Hidayet ve istikamet \u00e7izgisinden sapma oldu\u011fu zaman bu kanunla gidi\u015fat d\u00fczeltilir, bununla insanl\u0131k birbiriyle ili\u015fki kurmaya itilir, b\u00f6ylece insana faydal\u0131 olan \u015feyler kal\u0131r. Dr. \u0130mara’n\u0131n ifadesiyle Tedaf\u00fc\u2019, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve medeniyetsel bir hareketliliktir. Yani zalimane davran\u0131\u015flar\u0131, haks\u0131z uygulamalar\u0131 ve \u00e7arp\u0131k ili\u015fkileri taraflar\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na yola\u00e7madan dolay\u0131s\u0131yla \u00e7e\u015fitlili\u011fi ortadan kald\u0131rmadan medeniyetler aras\u0131 rekabet ve yar\u0131\u015f demektir. Farkl\u0131 taraflar aras\u0131ndaki bozulan ili\u015fkiler bu hareketlenme ve yar\u0131\u015f sayesinde denge ve adalet d\u00fczeyine oturtulur.[41]<\/a> Bu manada bir tedafu\u2019 ile, fesad\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131 veya azalt\u0131lmas\u0131, iyinin elde edilmesi ve tamamlanmas\u0131 kast ama\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu da ancak Dr. Nadiye Mustafa\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi[42]<\/a> davet, kuvvet ve cihadda somutla\u015fan k\u00fclt\u00fcrel \u0130slam projesinin benimsedi\u011fi \u0131slah ve de\u011fi\u015fim manzumesi ile tahakkuk eder. Fakat bu, zorbal\u0131k yoluyla de\u011fil, bilakis medeniyet faaliyetini harekete ge\u00e7iren \u00fcmran ve medeniyet ba\u011flam\u0131nda olamal\u0131d\u0131r. Bu model temsil etti\u011fi karakter modelleri aras\u0131nda g\u00fc\u00e7 ile savu\u015fmak zorunda kal\u0131nabilir, b\u00f6ylece \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 ili\u015fkilerin birinin di\u011ferini ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7e\u015fidi de\u011fil, cihat kavram\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alan tedefu\u2019 ba\u011flam\u0131nda \u0130slam medeniyeti \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Birle\u015ftirici \u00dcmmetin Motivasyon Unsurlar\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1- Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f maksatlar\u0131 ile ilintili etkin ve itici irade<\/strong>. \u00dcmmet, k\u00fclt\u00fcrel, medeniyetsel atalet ve tembellik durumunu bu \u015fekilde a\u015facakt\u0131r. Hayat ve evren hakk\u0131nda do\u011fru bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc fonksiyonel k\u0131lma konusunda do\u011fru bir metoda sahip bir \u00fcmmet, harekete ge\u00e7irici, samimi ve sa\u011flam bir gayret olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e var\u0131k \u00e7ap\u0131nda etkili olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. <\/p>\n\n\n\n F\u0131k\u0131h\u00e7\u0131 ve usulc\u00fclerin ifadesiyle bu irade, onsuz fiilin ger\u00e7ekle\u015fme imk\u00e2n\u0131 olmayan varl\u0131k \u015fart\u0131d\u0131r. \u0130bn-i Haldun\u2019un bu motive unsurunu \u00f6zellikle sosyal d\u00fczeyde tevhid ve iman ile birle\u015ftirmesi bunun ne kadar b\u00fcy\u00fck bir k\u0131ymete haiz oldu\u011funun fark\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Onun ifadesiyle kalpler Hakk\u2019a tevhid ile y\u00f6neldi\u011fi, d\u00fcnya ve bat\u0131l\u0131 reddetti\u011fi zaman, y\u00f6n ve gayesi tek olur, rekabet gider, ihtilaf azal\u0131r, birlik ve beraberlik g\u00fczel bir \u015fekilde tecelli eder, s\u00f6z ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn alan\u0131 geni\u015fler, o zaman devlet de \u00fcmmet de b\u00fcy\u00fcr. Tevhid ve iman\u0131n amac\u0131, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi insan\u0131n i\u00e7ine iyice yerle\u015ftirmek ve b\u00f6ylece insan\u0131, \u00fcmmeti medeniyet baz\u0131nda in\u015fa etme yolunda seferber etmektir.[43]<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n 2- \u00dcmmet realitesini anlamak.<\/strong> Bug\u00fcn \u0130slam \u00fcmmetinin, \u00fcmmet olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcyle kendine \u00f6zg\u00fc bir realitesi oldu\u011fu gibi her b\u00f6lge ve halk\u0131n da kendine g\u00f6re realitesi, bir de kendisinden veya etkilerinden s\u0131yr\u0131lamayaca\u011f\u0131 evrensel ger\u00e7ekli\u011fi vard\u0131r. \u00dcmmet realitesini okumak ve anlamak son derece \u00f6nemlidir. bu sadece etraf\u0131ndaki farkl\u0131 boyutlardaki hadise ve olaylar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 gerekti\u011fi \u015fekilde anlamak i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kendini in\u015fa etme ve geli\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemlidir. Bu ise \u00fcmmetin \u00f6zelliklerini ve varolu\u015f esaslar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alan ve disipline eden bir metodoloji olmadan ger\u00e7ekle\u015femez. Ayn\u0131 ba\u011flamda Dr. Hibe Rauf \u0130zzet\u2019in vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, \u201c\u0130slam \u00fcmmeti\u201d kavram\u0131 hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnce kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kafa yorup modernist ulus devletten farkl\u0131l\u0131k arz eden kavramsal bir blokaj \u00fczerine oturtarak yeniden in\u015fa etmek, sonra da co\u011frafi ve pratik ger\u00e7eklilik ile ba\u011flama zorunluluk arzetmektedir. Dr. Hibe, (]Ey \u00dcmmet-i Muhammed![ Siz insanlar\u0131n iyili\u011fi i\u00e7in meydana \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f en hay\u0131rl\u0131 \u00fcmmetsiniz: \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130yili\u011fi yayar, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nler ve Allah\u2019a inan\u0131rs\u0131n\u0131z.) (Al-i \u0130mran: 110) ayetine dayanarak b\u00fct\u00fcn insanlarla imani irtibat ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nan \u201cf\u0131trat\u201d kavram\u0131ndan hareket etmektedir. Fakat bu kavram\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde de\u011ferlendirmek i\u00e7in (Alemin, uluslararas\u0131 sivil toplum, kamu alan\u0131) kavramlar grubu ile irtibatland\u0131rmak gerekmektedir. Dr. Hibe\u2019nin ifadesiyle[44]<\/a> bu kavramlardan hareketle toplumsal bir erdemliler pakt\u0131 (Hilfu\u2019l-Fudul), bundan da ulus devletin uluslararas\u0131 d\u00fczen \u00fczerinde hegamumunya kurmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacak bir uluslararas\u0131 erdemliler pakt\u0131 kurulabilir. \u201cinsanlar\u201d kavram\u0131n\u0131n anlamlar\u0131nda meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerle birlikte \u201c\u00fcmmet\u201d kavram\u0131 yeniden in\u015fa edilirken realite hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi geli\u015ftirmesi i\u00e7in bu kavramlar toplulu\u011funa yeniden bakmak ve tahlil etmek gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n 3- \u00dcmmet ba\u011flam\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki birlik ve topluluk modelleri<\/strong>. \u00c7a\u011fda\u015f ger\u00e7ekli\u011fi ile \u00fcmmet, ger\u00e7ek manada M\u00fcsl\u00fcman \u00dcmmet olma unsurlar\u0131na sahip olmayan birlik, beraberlik ve b\u00fct\u00fcnle\u015fme modellerine tan\u0131k olmu\u015ftur. \u00dczerinde y\u00fckseldi\u011fi yap\u0131n\u0131n i\u011fretili\u011fi nedeniyle bu modellerin sonu da\u011f\u0131lmak olmu\u015ftur. Fakat bu yap\u0131lardan biri di\u011ferlerinden farkl\u0131l\u0131k arz ederek kendini empoze etmi\u015ftir, o da Avrupa Birli\u011fi tecr\u00fcbesidir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bile\u015fenleri aras\u0131nda birlik ve beraberli\u011fi gerektiren unsurlar\u0131n yoklu\u011funa ra\u011fmen Avrupa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fme tecr\u00fcbesindeki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131, Fonksiyonel yakla\u015f\u0131m\u0131 uygulayabilmesine ba\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Bu ba\u015far\u0131n\u0131n sebepleri \u00e7ok basittir, o da 3 temel problemi \u00e7\u00f6zmesidir: Birincisi: Siyasal farkl\u0131l\u0131klar\u0131n n\u00f6tralize edilmesi ve b\u00fct\u00fcnle\u015fme s\u00fcrecindeki olumsuz etkilerinin izole edilmesi. \u0130kincisi: b\u00fct\u00fcnle\u015fme s\u00fcrecini y\u00fcr\u00fctebilecek etkin kurumlar\u0131n in\u015fas\u0131. Sonuncusu ise: b\u00fct\u00fcnle\u015fme s\u00fcrecinin k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fcye d\u00fc\u015fmesini engelleyerek s\u00fcrekli ileriye gitmesini sa\u011flamak.<\/p>\n\n\n\n Daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz gibi \u0130slam \u00fcmmeti hi\u00e7bir halkta olmayan in\u015fa ve yeniden yap\u0131lanma dinamik ve unsurlar\u0131na sahiptir. Avrupa modeli sadece varolu\u015fu ba\u011flam\u0131nda de\u011fil ayn\u0131 zamanda uluslararas\u0131 bir oyuncu olarak var olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u0130slam \u00fcmmeti i\u00e7in ger\u00e7ek manada motive edici bir unsur veya bir kataliz\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1-1.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n