<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcrdistan referandumuyla[1]<\/a> ilgili parti liderlerinin \u00e7o\u011funun kanaatiyle \u00f6rt\u00fc\u015fen temel hipotezin do\u011frulu\u011fu ispatlayan \u015fey ger\u00e7ek oldu. Bu liderler, referandumun neden olaca\u011f\u0131 geri ad\u0131m atma ve K\u00fcrt meselesinin on y\u0131llar boyunca elde etti\u011fi kazan\u0131mlar\u0131n kaybolma ihtimalinin getirece\u011fi sonu\u00e7lardan b\u00f6lge (K\u00fcrdistan) ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorumlu olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015flerdi. Ger\u00e7ekten de K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi, Irak Federal Anayasas\u0131 ve b\u00f6lgenin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ilgili deklarasyonun ard\u0131ndan elde etti\u011fi s\u00f6zkonusu kazan\u0131mlar\u0131 kaybetti. Bunun kan\u0131t\u0131 ise Mesut Barzani\u2019nin ba\u015fkanl\u0131ktan \u00e7ekilmesi, yetkilerini parlemantoya ve h\u00fckumet ba\u015fkan\u0131 Ne\u00e7irvan Barzani\u2019ye devretmesidir.<\/p>\n\n\n\n Ikinci bir hipoteze g\u00f6re, \u201cG\u00fbran\u201d De\u011fi\u015fim Hareketi\u2019nden K\u00fcrdistan Parlamentosu ba\u015fkan\u0131 Yusuf Sad\u0131k\u2019\u0131n; G\u00fbran ve Cemaat-i \u0130slami milletvekillerinin ortak bir tav\u0131r koymak maksad\u0131yla istifa etmeleri sonucunda iktidar Mesut Barzani\u2019den fazla uzakla\u015fmam\u0131\u015f oldu ki bu da onun iktidar iste\u011finin devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. \u0130ki partinin ortak tavr\u0131n\u0131n amac\u0131, bir yandan b\u00f6lgenin tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi bir restle\u015fme ve inatla\u015fman\u0131n y\u0131llar\u0131n kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 bir hamlede kaybetme sorumlulu\u011funu \u00fczerlerinden atmak, di\u011fer yandan da kriz h\u00fck\u00fcmeti iken bu iki partiyi ve Adalet ve Demokrasi \u0130\u00e7in Birlik partisini i\u00e7eren \u00fc\u00e7l\u00fc koalisyon h\u00fck\u00fcmetine d\u00f6n\u00fc\u015fen ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemine haz\u0131rlanmak idi. Belki de bu istifalar, Mesut Barzani\u2019nin \u201cresmi\u201d karar yap\u0131m\u0131na yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 garantiledikten sonra iktidardan \u00e7ekilmeyi kabul etmesinin sebepleri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Nitekim iktidar, Mesut Barzani\u2019den sonra, parlamentodaki temsilcisi K\u00fcrdistan Demokratik Partisi ve kendisine oranla ge\u00e7ici alternatif olma niteli\u011fine sahip oldu\u011fu i\u00e7in di\u011fer K\u00fcrt partilerinin de kabul\u00fcne mazhar olan y\u00fcr\u00fctmenin ba\u015f\u0131ndaki damad\u0131 Ne\u00e7irvan Barzani\u2019ye ge\u00e7mi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrdistan B\u00f6lgesi’nin Gelece\u011finde Etkili Taraflar<\/strong><\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgenin gelece\u011fi meselesine gelince, bir ilk olan referandumun etkisi ve Ba\u011fdat\u2019la meydana gelen kriz geni\u015fleyerek b\u00fct\u00fcn bir b\u00f6lgenin ve gelecekrteki siyasi haritas\u0131na etki edebilir. Bu nedenle, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n gelece\u011fi b\u00f6lgeye ve gelece\u011fine etki eden iradelere ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu iradelerden baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz: <\/p>\n\n\n\n Birincisi: Politik g\u00fc\u00e7lerden olu\u015fan (K\u00fcrdistan\u2019daki) yerel iradeler.<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: Ba\u011fdat\u2019taki federal h\u00fck\u00fcmet ve politik g\u00fc\u00e7lerle temsil edilen uluslal iradeler.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: \u0130ran ve T\u00fcrkiye gibi K\u00fcrt az\u0131nl\u0131klar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Kom\u015fu devletlerden olu\u015fan b\u00f6lgesel iradeler.<\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc: \u0130srail, ABD ve baz\u0131 AB devletleri gibi, Irak\u2019ta ve b\u00f6lgede bulunmada menfaati olan ve rekabet halindeki uluslaras\u0131 g\u00fc\u00e7lerin iradeleri. <\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrdistan referandumunun arkas\u0131nda, ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi planlanan baz\u0131 meseleler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu referandumun arkas\u0131nda, Suriye ve Irak\u2019\u0131 da i\u00e7ine alan b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgenin tan\u0131kl\u0131k edece\u011fi kimi de\u011fi\u015fiklikleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6nceden planlanm\u0131\u015f, haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve a\u015famal\u0131 bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irilen bir plan\u0131n itici edici g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu fikrini inand\u0131r\u0131c\u0131 gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n Nesnel de\u011fi\u015fkenlere, g\u00fc\u00e7 dengelerine, yerel, b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 akt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak bir senaryodan di\u011ferine ge\u00e7i\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da vard\u0131r. Kuveyt\u2019in i\u015fgalinin ard\u0131ndan uygulanan u\u00e7u\u015f yasa\u011f\u0131, bul\u00fc\u015fmelerin derinle\u015ftirilmesi ve i\u015fgalcilerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve isteklerine g\u00f6re me\u015fruiyet kazand\u0131r\u0131l\u0131p anayasal bir \u00e7er\u00e7eveye oturtulmas\u0131 gibi uygulamalarla b\u00f6l\u00fcnmenin e\u015fi\u011fine gelen Irak\u2019taki plan ask\u0131ya al\u0131n\u0131p Suriye\u2019nin b\u00f6l\u00fcnme plan\u0131 a\u015famal\u0131 bir \u015fekilde \u00f6ne al\u0131narak uygulanabilir. Uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin cebinde her zaman a\u015famal\u0131 olarak t\u0131rmand\u0131r\u0131larak bu de\u011fi\u015fikliklere uygun gerek\u00e7eleri ve alternatifleri mutlaka vard\u0131r. ABD\u2019nin, \u00e7o\u011funlu\u011fu Kuzey Suriye K\u00fcrtlerinden olu\u015fan ve liderleri K\u00fcrt olan 30 bin sava\u015f\u00e7\u0131y\u0131 silahland\u0131rma projesinde Irak yerine Suriye\u2019nin b\u00f6l\u00fcnmesini \u00f6ne almas\u0131n\u0131n i\u015faretlerini g\u00f6rebiliriz. <\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte bu durum, ABD’nin K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinde yaplan referanduma kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00e7abas\u0131n\u0131n gerek\u00e7esini de ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. burada T\u00fcrkiye\u2019nin menfaatlerine ili\u015fme imas\u0131nda bulunmas\u0131, ABD\u2019nin, T\u00fcrkiye\u2019nin menfaat ve sitratejilerini, Rusya ve m\u00fcttefiki \u0130ran\u2019a de\u011fil kendisine ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. b\u00f6ylece Kud\u00fcs\u2019\u00fcn yutulma \u00e7abas\u0131 ve benzeri konularda sa\u011flam duru\u015fu nedeniyle ciddi yara alan T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130srail’le ili\u015fkilerini yeniden dengelemek istemektedir.<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da ifade etti\u011fimiz durum, K\u00fcrt meselesinin art\u0131k Irak \u201cjeopoliti\u011fi\u201dnde hareket eden yerel bir mesele olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p alan\u0131 \u201cb\u00fct\u00fcn b\u00f6lge\u201d olan uluslararas\u0131 bir mesele haline geldi\u011fini teyit etmektedir. \u015e\u00fcphesiz bu olgu, ilgili taraflara, \u00f6zellikle K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi, Irak, T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019a sorumluluk y\u00fcklemektedir. K\u00fcrt ve di\u011fer bile\u015fenler aras\u0131nda, hususiyle Irak\u2019ta, karde\u015flik ruhunu yeniden in\u015fa ederek; K\u00fcrt halk\u0131na etkin kat\u0131l\u0131m, adil ortakl\u0131k imk\u00e2n\u0131 sunarak; uzaktan gelern kusuz g\u00fc\u00e7lerin zehirleriyle ba\u015f ederek \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmezlerse bu meselenin boyutlar\u0131n\u0131n gittik\u00e7e geni\u015fleyece\u011fi hususunda daha da dikkatli davranmak gerekecektir.<\/p>\n\n\n\n Ba<\/strong>\u011f<\/strong>dat ve K\u00fcrdistan Sorununun \u00c7\u00f6z<\/strong>\u00fcm<\/strong> Yollar\u0131 ve Bunlar\u0131n B\u00f6lgenin Gelece<\/strong>\u011f<\/strong>indeki Etkisi:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in de\u011fil, konuyu ele al\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan bir araya getirilmi\u015f iki meseleyi birbirinden ay\u0131rmak i\u00e7in referanduma tekrar d\u00f6nebiliriz:<\/p>\n\n\n\n Birincisi: Referandumun yaplmas\u0131na neden olan taraflar<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: Bu taraflar\u0131 referandumun yapl\u0131lmas\u0131n\u0131 desteklemeye iten ama\u00e7 ve hedefler.<\/strong>[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bu iki hususun birbirinden farkl\u0131 oldu\u011fu \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez.<\/p>\n\n\n\n Sebepler, ama\u00e7lar, itici unsurlar (motivasyonlar) ve etkiler aras\u0131nda sistematik bir ba\u011flant\u0131 vard\u0131r. Bu ba\u011flant\u0131y\u0131 tespit etmek, m\u00fczakere s\u00fcre\u00e7lerinden beklenilenleri ve bunlar\u0131n b\u00f6lgenin (K\u00fcrdistan\u2019\u0131n) gelece\u011fine nas\u0131l etki edece\u011fini \u00f6nceden bilmemizi sa\u011flar. Bu noktada itici unsurlar, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fme, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da ger\u00e7ekle\u015fmeme ihtimali olan hipotezler \u015feklinde ele alabiliriz. Bunlardan baz\u0131lar\u0131:<\/p>\n\n\n\n Siyasi Motivasyon<\/strong>: K\u00fcrdistan ba\u015fkan\u0131 Mesud Barzani\u2019nin motivasyonu. Bu konuyu daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n giri\u015f k\u0131sm\u0131nda de\u011finmi\u015f ve i\u015flemi\u015ftik.<\/p>\n\n\n\n Ekonomik Motivasyon:<\/strong> Ba\u011fdat ve Erbil’in, \u00f6zellikle iki taraf\u0131n petrol \u00fcretme, ihrac etme ve yabanc\u0131 \u015firketlerle ili\u015fkilerdeki yetkileri hususunda Irak Anayasas\u0131n\u0131n ilgili maddelerini yorumlamadaki farkl\u0131l\u0131ktan kaynaklanmaktad\u0131r. Ba\u011fdat, K\u00fcrdistan h\u00fck\u00fcmetin seneler \u00f6nce uluslararas\u0131 \u015firketlerle petrol arama ve \u00fcretme konusunda yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalardan rahats\u0131zl\u0131k duymaktad\u0131r. Merkezi h\u00fck\u00fcmet yetkilileri, bu anla\u015fmalar\u0131n yasal olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekte, Ba\u011fdat\u2019\u0131 anla\u015fmalar ve ihracat konusunda yegane yetkili olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n Ba\u011fdat ve Erbil, Aral\u0131k 2014’de bir petrol anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015f ancak tekrar anla\u015fmazl\u0131klar \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve anla\u015fma Haziran 2015’de ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun ard\u0131ndan b\u00f6lge, federal h\u00fck\u00fcmetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak petrol ihracat\u0131na ba\u015flam\u0131\u015f, Ba\u011fdat ise buna kar\u015f\u0131l\u0131k, K\u00fcrdistan\u2019\u0131n federal b\u00fct\u00e7esinden %17 civar\u0131ndaki pay\u0131n\u0131 keserek cezaland\u0131rma karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgesel Stratejik Motivasyon:<\/strong> \u0130srail’in referandum yapmas\u0131 i\u00e7in K\u00fcrdistan b\u00f6lgesini dikkat \u00e7ekici bir \u015fekilde desteklemesi, motive etmesi, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde K\u00fcrtlerin devlet kurma hakk\u0131n\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcne savunmas\u0131[3]<\/a> ve b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 liderlerini desteklemeleri i\u00e7in te\u015fvik etmesi bir \u00e7ok meseleyi a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n 1. \u0130srail\u2019in K\u00fcrdistan Referandumunu desteklemesini a\u00e7\u0131lyayan Hususlardan birini \u015f\u00f6yle izah edebilirz:<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerinin bozulms\u0131ndan sonra \u0130srail, T\u00fcrkiye ile eski ortakl\u0131\u011f\u0131 yeniden dizayn etmeyi talep etme \u201czilletine\u201d d\u00fc\u015fmektense, Irak K\u00fcrdistan\u0131’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekleyerek ABD\u2019den kendilerini tan\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak[4]<\/a> suretiyle bask\u0131 uygulayan \u00fclke konumuna gelme arzusu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 2. K\u00fcrdistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, \u0130srail’e, \u0130ran n\u00fckleer projesini ve balistik f\u00fcze programlar\u0131n\u0131 izleme imkan\u0131 verecektir. \u0130ran yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda beklenen ve \u0130ran stratejik g\u00fcc\u00fcn\u00fc hedef alacak muhtemel y\u00f6\u00fc\u011fun bir \u0130srail sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n faturas\u0131n\u0131 K\u00f6rfez \u00fclkelerine y\u00fckleyen Suudi Arabistan – \u0130srail ittifak\u0131 bu gerek\u00e7e\u011fi g\u00fc\u00e7lendiriyor.<\/p>\n\n\n\n 3.I\u015e\u0130D ile sava\u015f senaryosunun bitmesinden sonra b\u00f6lgenin bile\u015fenlerinin yeni problemlerle me\u015fgul olmas\u0131 i\u00e7in \u0130srail’in g\u00f6r\u00fcnen gelecekte b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgeyi kapsayan projeleri ve stratejik programlar\u0131 vard\u0131r. Kud\u00fcs’\u00fcn, \u0130srail’in ba\u015fkenti ilan etmeye \u00f6n haz\u0131rl\u0131k olmas\u0131 amac\u0131yla ABD’nin \u0130srail’deki el\u00e7ili\u011fini Kud\u00fcs’e ta\u015f\u0131ma karar\u0131 ve orada demografik bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yetecek olan 300 bin yerle\u015fim birimi kurma planlar\u0131 da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6lge ve Ba\u011fdat Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkinin Gelece\u011fi <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u00f6zkonusu kriz, b\u00f6lgesel, ulusal ve yerel akt\u00f6rlerin, uluslararas\u0131 roller olmadan y\u00f6netebilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu durum, etkisi birbirine ba\u011fl\u0131 ve ters bir ili\u015fki denklemi do\u011furmaktad\u0131r; \u015e\u00f6yle ki: Yerel, ulusal ve b\u00f6lgesel irade g\u00fc\u00e7lendi\u011finde uluslararas\u0131 iradelerin rol\u00fc zay\u0131flar. Zaten olan da budur. Hatta K\u00fcrdistan’daki yerel ve Irak’taki ulusal irade, problemi sadece federal \u00e7er\u00e7evede ve anayasa \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda iki taraf\u0131 da ho\u015fnut edecek \u015fekilde etkili iki akt\u00f6r olmalar\u0131 hasebiyle di\u011fer iradeleri s\u0131n\u0131rlama ve problemi sadece kendi aralar\u0131nda \u00e7\u00f6zme imkan\u0131na sahip olduklar\u0131 bile s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n Bunun yan\u0131nda \u015fayet Ba\u011fdat ve Erbil\u2019in kendi b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 \u00e7evreleriyle ili\u015fki kurmak isteniyorsa, bu ili\u015fkiler anayasal yetkilere g\u00f6re, konum ve kararlar\u0131nda ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve bask\u0131 olmadan e\u015fitli\u011fin egemen oldu\u011fu kuruldu\u011fu takdirde bir s\u0131k\u0131nt\u0131 te\u015fkil etmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n Birincisi: Referandumun Etkileri ve Gelecekteki Girdileri:<\/u><\/strong><\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n 1.Federal Mahkeme, K\u00fcrdistan referandumunun anayasaya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funa karar verdi, Ne\u00e7irvan h\u00fck\u00fcmeti ise Mahkeme’nin karar\u0131n\u0131 tan\u0131mad\u0131. Ancak \u201cMahkemenin karar\u0131na sayg\u0131l\u0131y\u0131z, fakat bu, karar\u0131 kabul etti\u011fimiz anlam\u0131na gelmiyor\u201d \u015feklindeki a\u00e7\u0131klamalar\u0131 \u015fu hususlara i\u015faret etmektedir: <\/p>\n\n\n\n A. B\u00f6lgesel H\u00fck\u00fcmetin mahkemenin karar\u0131n\u0131 tan\u0131mamas\u0131, Merkezi H\u00fck\u00fcmet \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme ve gelecekteki m\u00fczakereler i\u00e7in bir koz olarak elde tutma amac\u0131 g\u00fctmektedir.<\/p>\n\n\n\n B. B\u00f6lgeye, kendisini ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekleyebilece\u011fini ima eden uluslararas\u0131 akt\u00f6rler var. Bu ihtimali peki\u015ftiren ve tercih ettiren bir \u00e7ok delil var.<\/p>\n\n\n\n 2- Ba\u011fdat, K\u00fcrdistan h\u00fck\u00fcmetinin federal mahkemenin karar\u0131na kar\u015f\u0131 tavr\u0131n\u0131 reddetti ve karara uyulmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. K\u00fcrdistan h\u00fck\u00fcmeti, \u00f6zellikle “Ne\u00e7irvan Barzani” ve yard\u0131mc\u0131s\u0131 “Qubad Talabani” nin Fransa’ya ve sonras\u0131nda Almanya’ya yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaretin ard\u0131ndan, Ne\u00e7irvan – aniden \u2013 mahkemenin karar\u0131n\u0131 kabul etti\u011fini ve sayg\u0131 duymaktan \u00f6te ona ba\u011fl\u0131 kalacaklar\u0131n\u0131 duyurdu. Bu durum a\u015fa\u011f\u0131daki husular\u0131 ortaya koymaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n A. Almanya ve Fransa ba\u015fta olmak \u00fczere, Avrupa Birli\u011fi\u2019nin Irak ve K\u00fcrdistan’da gelecekte oynayaca\u011f\u0131 bir rol var.<\/p>\n\n\n\n B. \u0130ki Avrupa \u00fclkesinin “Ne\u00e7irvan” ve yard\u0131mc\u0131s\u0131 “Kubad” a s\u00f6yledikleri aras\u0131nda, b\u00f6lgenin oldu\u011fu gibi kalmas\u0131 ve b\u00f6lgenin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hayaletini ve olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yok etme de var.<\/p>\n\n\n\n C. Bu duyuru, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz Ba\u011fdat ve Erbil aras\u0131nda duran m\u00fczakereleri harekete ge\u00e7irecek ve Ba\u011fdat’a K\u00fcrdistan b\u00f6lgesindeki sorumlular\u0131n niyetleri hakk\u0131nda daha fazla g\u00fcven duygusu kazand\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 4. Diyalog hen\u00fcz ba\u015flamam\u0131\u015ft\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ba\u011fdat, baz\u0131 hedefleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in s\u00f6zl\u00fc de\u011fil yaz\u0131l\u0131 resmi bir beyan istemektedir. Bu hedeflerin baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r: <\/p>\n\n\n\n A. B\u00f6lge h\u00fck\u00fcmetinin referandumun anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin “mahkeme karar\u0131” n\u0131 Kabul etmesi.<\/p>\n\n\n\n B. B\u00f6lgesel h\u00fck\u00fcmetin referandum sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011funu kabul etmesi. Bu da referandumun ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in gelecekte b\u00f6lgesel h\u00fckumetin elini g\u00fc\u00e7lendirecek bir emsal olarak g\u00f6r\u00fclmemesini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: Baz\u0131 Irak Siyasi G\u00fc\u00e7lerinin K\u00fcrdistan\u2019la Gelecekteki \u0130ttifaklar\u0131:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgedeki en g\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi parti olan K\u00fcrdistan Demokrat Partisi, “Nuri el-Maliki” ile yeni ileti\u015fim kanallar\u0131 a\u00e7t\u0131 ve iki boyutu i\u00e7eren anla\u015fmalar yapt\u0131:<\/p>\n\n\n\n 1. Siyasi Boyut:<\/strong> Nuri el-Maliki\u2019nin ikinci d\u00f6neminde K\u00fcrdistan Demokrat partisi ve K\u00fcrdistan Yutrtsever Birli\u011finin liderli\u011findeki K\u00fcrdistan Kualisyonunun oynad\u0131\u011f\u0131 etkili rol gibi \u00f6zellikle Ba\u011fdat’taki oylama ve el-Maliki blo\u011funun di\u011ferlerine tercih edilmesi, her iki tarafa da siyasi d\u00fczeyde ortak menfaatler sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 3. Ancak K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi el-Maliki ile Muhtemel anla\u015fmadan do\u011fan siyasi kazan\u0131mlar\u0131 yeterli g\u00f6rmeyip ekonomik dosyan\u0131n da hesaba kat\u0131lmas\u0131 \u015fart\u0131n\u0131 da \u00f6ne s\u00fcrmektedir Bu \u015fart, petrol, s\u0131n\u0131rlar ve b\u00f6lgenin b\u00fct\u00e7e i\u00e7indeki pay\u0131n\u0131 da i\u00e7ermektedir. Bu sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 takdirde el-Maliki\u2019nin gemisinin yelkenleri istedi\u011fi kadar destek r\u00fczgarlar\u0131yla dolacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: K\u00fcrt G\u00fc\u00e7lerinin Ba\u011fdat ile Beklenen \u0130ttifaklar\u0131:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n Barzani\u2019nin Parti\u2019si ile el-Maliki\u2019nin blo\u011fu aras\u0131nda beklenen bu anla\u015fma, a\u015fa\u011f\u0131daki nedenlerden dolay\u0131 ba\u015fbakan el-Abbadi\u2019yi rahats\u0131z etti ve etmeye devam ediyor. Bunun bir ka\u00e7 sebebi vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n 1. Bu anla\u015fma, b\u00f6lge ile m\u00fczakerede el-Abbadi\u2019nin konumunu zay\u0131flat\u0131r ve merkezin taleplerinin tavan\u0131n\u0131 b\u00f6lgesel y\u00f6netim lehine bask\u0131 alt\u0131na al\u0131r. Ve Abbadi\u2019nin ter\u00f6re kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 askeri zafere ek olarak \u201csiyasi zafer\u201d elde etme f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 2. Bu anla\u015fma, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki se\u00e7imlerde el-Abadi\u2019nin kazanma \u015fans\u0131n\u0131 zay\u0131flat\u0131r ve onu di\u011fer K\u00fcrt akt\u00f6rlerle ili\u015fki kurmaya iter.<\/p>\n\n\n\n 3 \u2013 Bu, ayn\u0131 zamanda el-Abadi’yi, el-Maliki ile bir kualisyon kurmas\u0131 halinde K\u00fcrdistan Demokrat Partisini itibars\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve belini b\u00fckmek i\u00e7in bir giri\u015fimde bulunmaya itmi\u015ftir. Bu durumda K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi, hem refarandum hem de do\u011furaca\u011f\u0131 sorumluluklar\u0131ndan kurtulma konusunda katmerli bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ya\u015fayacakt\u0131r. Bu y\u00fczden el-Abbadi ve cumhurba\u015fkan\u0131 gibi merkezdeki bir tak\u0131m politikac\u0131lar ve askeri \u015fahsiyetler, De\u011fi\u015fim Hareketi, Cemaat-i \u0130slami ve Barham Salih ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Adalet ve Demokrasi Koalisyonu’ndan olu\u015fan ortak bir heyeti kabul etti.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: B\u00f6lgedeki G\u00fc\u00e7 ve K\u00fcrt Siyasi Ak\u0131mlar\u0131n\u0131n Haritas\u0131:<\/p>\n\n\n\n Partiya (Barzani\u2019nin partisi) ile El-Maliki aras\u0131ndaki beklenen anla\u015fma, K\u00fcrdistan Yurtsever Birli\u011fi taraf\u0131ndan izlenen bir \u015feydi. Bu durum, Partiya ile Yek\u00eatiy partisi aras\u0131nda bir uzla\u015fmayla sonu\u00e7lanabilir. B\u00f6yle bir uzla\u015fman\u0131n olabilece\u011fine i\u015faret eden bir \u00e7ok emare var. Ne\u00e7irvan Barzani ve Kubat Talaban\u2019in b\u00f6lge h\u00fck\u00fcmetini olu\u015fturan iki ana bile\u015fen olarak Fransa ve Almanya’ya yapt\u0131klar\u0131 ortak ziyaret bu emarelerden biri say\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 2. \u0130ran ile Erbil aras\u0131nda geni\u015flemeye elveri\u015fli kapsaml\u0131 ziyaretler ve anla\u015fmalardan bahsediliyor. Bu anla\u015fmalar\u0131n ilki, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131karlara dayal\u0131 olarak aralar\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fi ve daha geni\u015f ufuklar a\u00e7mak i\u00e7in s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n 3. Maliki, \u0130ran’\u0131n sular\u0131ndan uzakla\u015famaz ve deste\u011finden vazge\u00e7mez, \u0130ran taraf\u0131ndan kurulmam\u0131\u015f bir \u00e7ad\u0131r\/\u00e7at\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaz. Bu durum, el-Maliki ve \u201cPartiya\u201dn\u0131n yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 ve beklenen ittifaklar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 4. Di\u011fer \u015fey de, \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgedeki Amerikan etkisiyle rekabet etme giri\u015fimleri ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130ran, Yek\u00eatiy partisi ile olan sa\u011flam ili\u015fkilerini, Erbil ile yak\u0131nla\u015fmak ve Partiya ve Yek\u00eatiy aras\u0131ndaki koordinasyonu kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in iyi kuland\u0131. Bu \u015fekilde bir tarftan S\u00fcleymaniye\u2019nin iplerini elinde tutmu\u015f, di\u011fer taraftan da ikisine de yak\u0131n durarak Erbil\u2019in de elinden tutmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n 6. ABD deste\u011fi ile Ba\u011fdat\u2019\u0131n, De\u011fi\u015fim, Cemaat-i \u0130slami, Adalet ve Demokrasi Koalisyonunun temsil etti\u011fi \u00fc\u00e7l\u00fc K\u00fcrdistan koalisyonunu kendisine \u00e7ekme gayretlerini \u00f6nleme arzusu, bu ittifak\u0131 (\u0130ran, Partiya ve Yek\u00eatiy) desteklemektedir. Bedir \u00f6rg\u00fct\u00fc ve siyasi orta\u011fj\u0131 Ha\u015fd-i \u015eabi\u2019nin el-Abbadi\u2019nin beklenen Nasr blo\u011fundan \u00e7\u0131kmas\u0131, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc: \u0130ran ve ABD Aras\u0131ndaki Etki Dengesi ve T\u00fcrkiye’nin Etkisini Kaybetme Olas\u0131l\u0131\u011f\u0131:<\/p>\n\n\n\n 1. ABD, b\u00f6lge ile ili\u015fkilerini ve oradaki n\u00fcfuzunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmaya ve peki\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan dolay\u0131:<\/p>\n\n\n\n A. S\u00fcleymaniye ile yeni ve sa\u011flam ili\u015fkiler kurmaya ba\u015flad\u0131. \u201cArbat\u201dtaki eski askeri havaalan\u0131nda askeri \u00fcs kurma giri\u015fimi bunun a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesidir. Bu, b\u00f6lgede etkisi iyice artan \u0130ran\u2019\u0131 bask\u0131 alt\u0131na almak i\u00e7in stratejik bir giri\u015fimdir. T\u00fcrkiye ise Suriye s\u0131n\u0131r\u0131 ile me\u015fgul oldu\u011fu i\u00e7in zaten etkisi devre d\u0131\u015f\u0131 kalm\u0131\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n B. el-Abbadi’nin yakla\u015fan se\u00e7imlerde \u0130ran\u2019\u0131n m\u00fcttefikleri olan el-Maliki, Bedir \u00d6rg\u00fct\u00fc ve ortaklar\u0131na bask\u0131 yapma giri\u015fimi, Amerikan destekleri \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n C. ABD, se\u00e7imlerin \u00f6neminden dolay\u0131 gelecek d\u00f6nemde Ba\u011fdat \u00fczerinde yo\u011fula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu da \u0130ran\u2019n\u0131n \u201cABD, k\u00fcrt b\u00f6lgesinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 erteleme karar\u0131 ald\u0131\u201d \u015feklindeki a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 desteklemektedir. <\/p>\n\n\n\n 2. Di\u011fer taraftan, \u0130ran bu durumu dengelemek i\u00e7in iki \u015feyi yapmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n A. Erbil ile yak\u0131nla\u015fma. S\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve bunu izleyecek di\u011fer ad\u0131mlar bunun bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n B. el-Maliki\u2019nin Barzani ile beklenen siyasi ittifak\u0131n\u0131 desteklemek.<\/p>\n\n\n\n 3. T\u00fcrkiye ise, \u0130ran ve Irak\u2019la i\u015fbirli\u011fi sayesinde refaranduma kar\u015f\u0131 koymak ve \u201cdetaylar\u0131 a\u00e7\u0131klanmayan Suriye konusundaki \u0130ran ile anla\u015fmaktan elde etti\u011fi kazan\u00e7lar\u0131yla\u201d ilgilenmekte. Suriye\u2019nin b\u00f6l\u00fcnmesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak anla\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor. T\u00fcrk vizyonunda stratejik \u00f6nceli\u011fe sahip olan iki konu bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n A. K\u00fcrt sorunu ve T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri.<\/p>\n\n\n\n B. Suriye ile s\u0131n\u0131rlar ve Suriye\u2019de bir K\u00fcrt b\u00f6lgesi kurma projesini akim b\u0131rakmak.<\/p>\n\n\n\n Bu iki mesele, T\u00fcrkiye’nin endi\u015flerini tetikliyor ve \u00f6zellikle ABD\u2019nin, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlunu K\u00fcrtlerin olu\u015fturdu\u011fu ve komuta etti\u011fi 30 bin silahl\u0131 bir birlik haz\u0131rlamas\u0131 nedeniyle suriye topraklar\u0131nda meydana gelecek de\u011fi\u015fikliklerin kendi topraklar\u0131na y\u00f6nelebilece\u011fi hesaplar\u0131n\u0131 yapmaya itiyor. Bu durum T\u00fcrkiye\u2019yi, Suriye\u2019ye girmek i\u00e7in askeri g\u00fc\u00e7 haz\u0131rlamaya y\u00f6lendirmi\u015f, yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda ne kadar kararl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6stermek i\u00e7in belli tav\u0131rlar sergilemi\u015ftir. Suriye, h\u00e2l\u00e2 gelecekteki haritas\u0131n\u0131 \u00e7izmek i\u00e7in uluslararas\u0131, b\u00f6lgesel ve yerel iradelerin sava\u015f alan\u0131d\u0131r: T\u00fcrkiye’nin korkular\u0131, Suriye\u2019yi b\u00f6lmeyi ama\u00e7layan muhtemel bir ABD rol\u00fcnden dolay\u0131 Ruslar\u0131n uyar\u0131lar\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc. Bu b\u00f6l\u00fcnmenin ara\u00e7lar\u0131ndan biri, yerine getirilmemi\u015f K\u00fcrt g\u00fc\u00e7leri\u201d dir. Bu g\u00fc\u00e7ler bir taraftan Amerika\u2019n\u0131n emin olunmayan vaatleri ile T\u00fcrkiye\u2019nin kar\u015f\u0131l\u0131k verme azmi aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f surumda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bu olgu, uluslararas\u0131 boyutta K\u00fcrt meselesinin gelece\u011fini, b\u00fcy\u00fck K\u00fcrt r\u00fcyas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na neden olabilecek bir kumarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu nedenle, bizim ve Irak K\u00fcrdistan\u2019\u0131 olaylar\u0131 ile ilgilenenlerin, onun gelece\u011finde hangi iradelerin uzant\u0131lar\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden kestirmeye ve Ba\u011fdat ile Erbil aras\u0131ndaki yap\u0131c\u0131 m\u00fczakerelerin gecikmesinin do\u011furaca\u011f\u0131 sonu\u00e7lara kar\u015f\u0131 uyarmaya hakk\u0131 vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Suriye’nin s\u00fcrklendi\u011fi ayn\u0131 duruma Irak da s\u00fcr\u00fcklenebilir ve gelece\u011finin haritas\u0131na etki edebilir. Bu durumda T\u00fcrkiye ve \u0130ran’\u0131n, Irak i\u00e7in birer siyasi ve stratejik bir derinli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin ard\u0131ndan, referandum krizine \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretme, etkilerini a\u015fma, hatta Irak\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesini erteleme konusunda Irak, T\u00fcrkiye ve \u0130ran\u2019\u0131n stratejik anla\u015fma ve koordinasyonun olumlu rol\u00fc inkar edilemez.<\/p>\n\n\n\n Be\u015fincisi: \u00dc\u00e7l\u00fc K\u00fcrt \u0130ttifak\u0131 ve Abadi Aras\u0131ndaki Anla\u015fman\u0131n Tasla\u011f\u0131:<\/p>\n\n\n\n 1- \u00d6te yandan B\u00f6lgeslel h\u00fckumetin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer ulusal g\u00fc\u00e7leri Ba\u011fdat\u2019la, K\u00fcrdistan\u0131n gelece\u011fi ile ilgili m\u00fczakerelerden diskalifiye etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, Ba\u011fdat\u2019\u0131n bu \u00dc\u00e7 K\u00fcrt g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131n\u0131n, b\u00f6lgeyi temsil etme taleplerini kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131na dair kuvvetli emareler var.<\/p>\n\n\n\n 2. \u00dc\u00e7l\u00fc ittifak\u0131 olu\u015fturan K\u00fbran, K\u00fbmel ve Berhem Salih Birli\u011fi\u2019in Ba\u011fdat ziyareti g\u00fcndemi \u00fc\u00e7 ana noktay\u0131 i\u00e7ermektedir:<\/p>\n\n\n\n A. K\u00fcrdistan b\u00f6lgedeki personelin maa\u015flar\u0131.. el-Abbadi bu konuya olumlu yan\u0131t verdi ve e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k bakanl\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131 ve aidatlar\u0131n\u0131n verilmesi konusunda bir anla\u015fmaya var\u0131l\u0131rken, ard\u0131ndan da di\u011fer bakanl\u0131klar\u0131n maa\u015f durumunun da incelemeye al\u0131naca\u011f\u0131 karara ba\u011fland\u0131. Ancak \u00f6demeler K\u00fcrdistan H\u00fck\u00fcmeti veya il meclisleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131labilir. Bu \u00f6demelerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da 2015 \u2013 2016 y\u0131llar\u0131 ile ilgili \u00e7ift\u00e7ilerin haklar\u0131d\u0131r.[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n B. Tart\u0131\u015fmal\u0131 Kerk\u00fck ve Tuzhurmato b\u00f6lgelerinin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek: N\u0130tekim buralardan binlerce ki\u015fi K\u00fcrdistan’a do\u011fru ak\u0131n etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n C. G\u00fc\u00e7l\u00fc geleneksel g\u00fc\u00e7lerin manip\u00fclasyonunu engellemek i\u00e7in, Ba\u011fdat\u2019tan, hem b\u00f6lge hem de Ba\u011fdat ile alakal\u0131 se\u00e7imlerin denetlenmesi. [6]<\/a><\/p>\n\n\n\n 3. Bu meseleler, K\u00fcrdistan halk\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 problemler oldu\u011fu i\u00e7in onlar taraf\u0131ndan memnuniyetle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r ve b\u00f6yle kar\u015f\u0131lnmaya devam edecektir. [7]<\/a><\/p>\n\n\n\n Alt\u0131nc\u0131s\u0131: K\u00fcrdistan’\u0131n \u0130\u00e7i ile \u0130lgili Konular:<\/p>\n\n\n\n S\u00fcleymaniye G\u00f6sterileri:<\/p>\n\n\n\n y\u00f6netime kar\u015f\u0131 g\u00f6nullerde birikmi\u015f bir k\u0131zg\u0131nl\u0131k var. K\u00fcrdistan otoritesinin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l olmayan, hatta bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l g\u00f6sterileri bile kabul etmedi\u011fine dair bir kanaat var. nitekim 17 \u015eubat 2011\u2019deki g\u00f6sterilerde \u00f6l\u00fc ve yaralananlar olmu\u015ftu. [8]<\/a><\/p>\n\n\n\n 1. “Yeni neslin hareketlili\u011fi” ad\u0131yla siyasi bir parti kurmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen, tutuklan\u0131p sonra tekrar serbest b\u0131rak\u0131lan NRT kanal\u0131n\u0131n sahibi \u015easuvar Abdulvahid liderli\u011findeki \u201cK\u00fcrdistan Referandumuna Kar\u015f\u0131 Koyma Hareketi\u201d hari\u00e7 aktif partilerin hi\u00e7biri, \u015fiddet, baz\u0131 siyasi parti ve kurumlar\u0131n merkezlerinin yak\u0131lmas\u0131 nedeniyle K\u00fcrdistan’daki g\u00f6sterileri desteklemedi.<\/p>\n\n\n\n 3. Kumel Partisi kurumlar\u0131 tehlikeye atmay\u0131 reddetmi\u015f, \u00fclkenin Suriye gibi olmas\u0131na izin vermemi\u015f ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131 bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l yollarla ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u201c\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi cephe\u201d olu\u015fturmay\u0131 tercih etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n 3. Fakat K\u00fbmel ve K\u00fbran \u00fcyeleri h\u00fck\u00fcmetteki pozisyonlar\u0131ndan istifa etmi\u015f ve Adalet ve Demokrasi Birli\u011fi ile birlikle Ba\u011fdat’a y\u00f6nelmi\u015ftir. \u00dc\u00e7l\u00fc muhalefetin deyimiyle Partiya ve Yek\u00eatiy partileri de\u011fi\u015fim, reforma de\u011filler. K\u00fcrdistan’\u0131n zenginlik kaynaklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 ele ge\u00e7irdikleri i\u00e7in maa\u015f ve di\u011fer \u00f6demeleri yapmad\u0131lar ve \u00f6zel derece sahipleri ve emekli parlementelerin maa\u015flar\u0131n\u0131 kesme karar\u0131 ald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n 4. Hatta ge\u00e7en y\u0131l K\u00fcrdistanda, \u00f6\u011fretmenlerin ve di\u011fer gruplar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steriler b\u00fcrt\u00fcn d\u00fcnyada ses getirirken, Erbil’de yank\u0131 bulmad\u0131. Bu da Erbil’deki iktidarin – muhalifetten bir yetkiliye g\u00f6re – sivil taleplere cevap vermedi\u011fini ve \u00f6nemsemedi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrdistan’da Yerel Siyasi Rekabet:<\/u><\/strong><\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fclmesi gereken sorunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, siyasi \u00e7at\u0131\u015fma olarak tan\u0131mlanabilecek durumun do\u011fal neticesidir. Nitekim Bu sorunlar ve \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131, se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 ve uluslararas\u0131, b\u00f6lgesel, Irakl\u0131 ve yerel g\u00fc\u00e7lerden olu\u015fan ittifaklar \u00fczerinde meydana getirece\u011fi etkiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 belirlemede \u00f6nemli bir etkiye sahiptir.<\/p>\n\n\n\n 1. K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi parlemonto se\u00e7imlerine haz\u0131rl\u0131k yapmaktad\u0131r. K\u00fcrdistan ulusal g\u00fc\u00e7leri ve ilgili kurumlar \u00f6zg\u00fcr ve adil bir se\u00e7imiin yaplmas\u0131n\u0131 garantilemek i\u00e7in hummal\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmektedirler. Se\u00e7imin temel dyanak ve unsurlar\u0131 vard\u0131r. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlisi ise se\u00e7men k\u00fct\u00fcleridir. yakla\u015f\u0131k 3.5 milyondan olu\u015fan “se\u00e7men k\u00fct\u00fc\u011f\u00fc”nde “500 bin” yasad\u0131\u015f\u0131 isim var. Hatta baz\u0131 muhalif partiler, \u00f6l\u00fcmlerin de eklenmesi ile birlikte yasad\u0131\u015f\u0131 isimlerin say\u0131s\u0131n\u0131n 900 bin oldu\u011funu tahmin etmektedir. Kay\u0131tl\u0131 se\u00e7menlerin \u00e7o\u011funun 90 ya\u015f\u0131n \u00fczerindedir. Bu da muhalefet taraf\u0131ndan geleneksel K\u00fcrdistan g\u00fc\u00e7leri hakk\u0131nda ortaya at\u0131lan bir \u015f\u00fcphe kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7l\u00fc ittifaktaki \u00fcst d\u00fczey bir yetkiliye g\u00f6re[9]<\/a>, bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 166 ya\u015flar\u0131na varmalar\u0131na ra\u011fmen hala oy kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n <\/a>2. Partiya (Barzani\u2019lerin partisi) e\u011fer \u015fimdi se\u00e7imler yap\u0131l\u0131rsa kendi a\u00e7\u0131s\u0131ndan K\u00fcrdistan se\u00e7imlerinde \u00f6nemli bir zafere ula\u015fabilce\u011fini, ancak se\u00e7imler gecikir ve Irak se\u00e7imleri ile birlikte yap\u0131l\u0131rsa bir \u00e7ok oy kaybedece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ancak K\u00fcrdistan h\u00fck\u00fckemeti Ba\u011fdattaki siyasi g\u00fc\u00e7lerle kendisini tatmin eden bir pazarl\u0131k ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi takdirde se\u00e7imler konusunda acele etmebilece\u011fini ifadde etmktedir. <\/p>\n\n\n\n 3. K\u00fcrdistan Yursever Birli\u011fi ise, K\u00fcrdistan se\u00e7imlerinin Irak se\u00e7imlerinden sonra yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc se\u00e7imlerden \u00f6nce a\u015fmak ve \u00e7\u00f6zmek zorunda oldu\u011fu bir tak\u0131m parti i\u00e7i sorunlar ve b\u00f6lge i\u00e7inde de komplike problemlerden muzdariptir. Budan dolay\u0131 da zamana ihtiyac\u0131 verd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 4. Cemaat-i \u0130slami, De\u011fi\u015fim, Adalet ve Demokrasi Birli\u011fi partilerinin benimsedi\u011fi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir g\u00f6r\u00fc\u015f daha vard\u0131r. Bu blok, se\u00e7imlerin Ba\u011fdat se\u00e7imlerinden \u00f6nce veya sonra veya beraber yap\u0131lmas\u0131n\u0131 bir sorun olarak g\u00f6rmemekteler. Onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan:<\/p>\n\n\n\n A. Se\u00e7men Kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Temizlenmesi<\/p>\n\n\n\n B. B\u00fct\u00fcn parlemanto sandelyeleri \u00fczerinde rekabeti sa\u011flamak ve \u2013yetkililere g\u00f6re-yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri bulan ve iktidar partisi i\u00e7in yap\u0131lan oylar \u00fczerindeki manip\u00fcleyi engellemek.<\/p>\n\n\n\n K<\/strong>\u00fcrdistan<\/strong>, Irak ve T\u00fcm B\u00f6lgede \u0130stikrar\u0131n Sa\u011flanmas\u0131:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgede \u00e7\u0131karlar\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi, vizyonlar\u0131n \u00f6rt\u00fc\u015fmesi, pozisyon farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve stratejik kumarlar\u0131n t\u0131rman\u0131\u015f\u0131 neticesinde ba\u015f\u0131 yakla\u015fan ama nerede bitece\u011fi belli olmayan ve t\u00fcm b\u00f6lgeyi kapsayacak \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren emareler vard\u0131r. Uluslararas\u0131, b\u00f6lgesel ve hatta ulusal Irak ve K\u00fcrt g\u00fc\u00e7leri belirsiz koalisyonlar aras\u0131nda gelgitler ya\u015famaktad\u0131rlar. Avrupal\u0131 oyuncular\u0131n, ABD\u2019nin \u0130ran ile n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131n\u0131 bozma iradesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere hem b\u00f6lgedeki durumu sakinle\u015ftirmeyi hem de ABD’nin b\u00f6lgede sebep olabilece\u011fi maceralar\u0131n risklerini azaltmay\u0131 ama\u00e7layan Fransa ve Almanya gibi Avrupal\u0131 oyuncular\u0131n topa dahil olmalar\u0131 bunu g\u00f6stermektedir. Suudi Arabistan ve \u0130srail’in de dahil edilmesi beklenen stratejik projeye ilaveten ABD’nin Suriye’deki K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerini silahland\u0131rmas\u0131, b\u00f6lgeye uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7leri \u00e7ekecek, stratejik mevcudiyetlerini me\u015fru k\u0131lacak gerek\u00e7eleri rasyanel bir \u015fekilde a\u015facak sakinle\u015ftirici unsurlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Bu gerek\u00e7elerden baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Birincisi: \u0130ran\u0131\u2019\u0131n devrimi ihra\u00e7 etme projesi ve \u00dcrd\u00fcn Kral\u0131’n\u0131n belirtti\u011fi gibi bir strateji olarak \u201c\u015eii\u201d hilalini olu\u015fturma arzusu Arap bahar\u0131 devrimlerinin ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fti; ve \u0130ran bu devrimleri bu projesini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi: \u00d6zellikle \u0130slam medeniyetini yeniden diriltebilecek “\u0130slam Birli\u011fi” hayalini ger\u00e7ekle\u015ftirmek isteyen Recep Tayyip Erdo\u011fan d\u00f6neminde T\u00fcrkiye ile Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler aras\u0131ndaki ihtilaflar, T\u00fcrkiye’nin, Bat\u0131l\u0131 Devletlerin dokunulmas\u0131na m\u00fcsade etmedi\u011fi ve g\u00fcvenli\u011fini tehdit eden her \u015feyi yok etti\u011fi g\u00fcvenlik b\u00f6lgesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi bir varsay\u0131m\u0131n do\u011fmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu, liberal Bat\u0131 modelinin gelece\u011fini ve b\u00f6lge devletleri ile stratejik ortkal\u0131klar\u0131n\u0131 tehdit edebilecek bir de\u011fi\u015fkendir. Bu olgu, T\u00fcrkiye’yi zay\u0131flatacak, medeniyet projesinden vazge\u00e7irecek ve bu medeniyeti in\u015fa etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinden alacak \u015fekilde bir istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fmas\u0131na musade edilmesini netice vermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: B\u00f6lgeye uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin yerle\u015fmesinin gerek\u00e7elerinden biri de, b\u00f6lge devletlerinin kendi aralar\u0131ndaki ihtilaflarla me\u015fgul olmalar\u0131d\u0131r. B\u00f6lgedeki uluslararas\u0131 m\u00fcdahaleyi s\u0131n\u0131rland\u0131racak bir tak\u0131n husuhslar vard\u0131r. Bunlardan biri de K\u00fcrdistan referandumuna kar\u015f\u0131 iyi bir koordinasyon ile uluslararas\u0131 role ihtiyac\u0131 bertaraf eden T\u00fcrkiye, \u0130ran ve Irak aras\u0131ndaki \u201cstratejik anla\u015fmalar ve koordinasyon deneyimlerinden faydalanma\u201d gelmaktedir.<\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ABD’nin Irak\u2019\u0131 i\u015fgal etmesi, ordusunu da\u011f\u0131tmas\u0131 ve yeni bir anayasa yazd\u0131rmas\u0131, Irak bile\u015fenlerini ve az\u0131nl\u0131klar\u0131 koruma bahanesiyle \u00fclkede mezhep\u00e7ili\u011fi in\u015fa etti. Bu olumsuzluklar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131, anayasan\u0131n yeniden yaz\u0131lmas\u0131 ve i\u015fgalin etkilerinin tamamen yok edilmesi gerektirmektedir.<\/p>\n\n\n\n Be\u015finci: K\u00fcrdistan B\u00f6lgesine has olarak denebilir ki, K\u00fcrtlerin beklentilerine k\u0131yasla – \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 giri\u015fimler m\u00fcstesna – b\u00f6lge \u00fclkelerinde haklar\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131, K\u00fcrtleri ve davalar\u0131n\u0131 destekleme bahanesiyle uluslararas\u0131 m\u00fcdahaleye kap\u0131 a\u00e7acak ortamlar do\u011furmu\u015ftur. Bu da, ancak K\u00fcrtlere haklar\u0131n\u0131 iade etmek ve ge\u00e7en bir as\u0131r boyunca olu\u015fturulmu\u015f psikolojik engelleri y\u0131kmakla etkisi kaybolacak bir durumdur.<\/p>\n\n\n\n evvel-ahir hamd Allah\u2019a (c.c) mahsustur.<\/p>\n\n\n\n Dr. Mustafa Ulvani<\/p>\n\n\n\n Siyaset Bilimi Profes\u00f6r\u00fc<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> – Bkz: \u0130qlim K\u00fcrdistan Ma Be\u2019de el-\u0130stifta ve Taharr\u00fckat H\u00fck\u00fcmet Ba\u011fdad, Mustafa el-Alvani, 17.01.2008, www.ruyaa.cc.<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> – Ama\u00e7: refarandum yapmak, ayr\u0131la\u011fa davet etmek. Gaye: Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek veya b\u00f6lgeyi ve tarftarlar\u0131n\u0131n ili\u015fkilerini krize sokmak.<\/p>\n\n\n\n [3]<\/a> – \u0130sral\u2019in bu tavr\u0131, G\u00fcney Sudan\u2019a kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tavr\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne desteklemesini hat\u0131rlatmakata, ancak, \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerdeki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesini engellememi\u015f ve amac\u0131n\u0131n G\u00fcney Sudan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve ve Afrika’ya giri\u015fini kolayla\u015ft\u0131rmak oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n [4]<\/a> – T\u00fcrkiye ile i\u015fbirli\u011fini sona erdirmek i\u00e7in bir \u0130srail \u00f6nerisi, \u0130srailli yazar Lebid, Terc\u00fcme: Sa\u2019d Abd\u00fclaziz, https:\/\/kitabat.com. 09 A\u011fustos \u00c7ar\u015famba 2<\/p>\n\n\n\n [5]<\/a> – Yazar\u0131n da \u015fahit oldu\u011fu 13\/1\/2018 tarihli Irak Planlama Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n baz\u0131 liderleri taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir toplant\u0131da belirtildi\u011fi gibi.<\/p>\n\n\n\n [6]<\/a> – Bu makalenin haz\u0131rlanmas\u0131 amac\u0131yla 14\/1\/2018 tarihinde yapt\u0131\u011f\u0131m r\u00f6portajda ge\u00e7en \u00fc\u00e7l\u00fc ittifak\u0131n baz\u0131 liderlerinin ifadelerine g\u00f6re.<\/p>\n\n\n\n [7]<\/a> – Ayn\u0131 kaynak.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n