{"id":1713,"date":"2025-11-30T11:31:10","date_gmt":"2025-11-30T11:31:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ruyaa.cc\/?p=1713"},"modified":"2025-11-30T11:46:29","modified_gmt":"2025-11-30T11:46:29","slug":"politik-donusumler-nufuz-ve-degisim-alanlarinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/1713","title":{"rendered":"POL\u0130T\u0130K D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcMLER, N\u00dcFUZ VE DE\u011e\u0130\u015e\u0130M ALANLARINDA"},"content":{"rendered":"\n

Giri\u015f:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rma ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi d\u00f6rt temel unsur bile\u015fimi, farkl\u0131 ba\u011flamlarda al\u0131nmas\u0131 gereken i\u00e7erik ve konular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Suudi Arabistan Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n mevcut ger\u00e7ekli\u011fi ile tan\u0131k oldu\u011fu siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler hem i\u00e7sel hem de d\u0131\u015fsal ger\u00e7ekli\u011fin bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011fu gibi; tarihi ba\u011flamlar\u0131n ve onlara e\u015flik eden d\u00fc\u015f\u00fcnce ve okumalar\u0131n bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ve fikir \u00fcretme s\u00fcrecinde etkili oldu\u011funda ku\u015fku yoktur.  Zira siyasi ba\u011flam\u0131 di\u011fer ba\u011flamlardan ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Nitekim onlar da siyasi tabloyu olu\u015fturmada e\u015fit role sahiptirler. Suudi Arabistan\u2019\u0131n kurulu\u015fundan beri uygulad\u0131\u011f\u0131 siyasi modeli inceleyenler, onun siyasi ve dini olmak \u00fczere iki otoriteden olu\u015ftu\u011funu tespit edeceklerdir. Bu iki otorite, XVIII. y\u00fczy\u0131ldan bu yana Arap Yar\u0131madas\u0131’n\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi tarih\u00ee a\u015famalar boyunca siyasi haritas\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fiminde b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.   <\/p>\n\n\n\n

Bu ara\u015ft\u0131rma, \u00e7a\u011fda\u015f ba\u011flam\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 ile birlikte bu modeli do\u011fru bir \u015fekilde okumak i\u00e7in, ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 andan, farkl\u0131 fenomenleri ile birlikte tarih boyunca u\u011frad\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli istasyonlara, oradan da g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u00e7a\u011fda\u015f sistemine ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne ve Suudi Arabistan\u2019\u0131n siyasi ger\u00e7ekli\u011fine etkilerine kadar siyasi yap\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bunu yaparken ayn\u0131 zamanda dini otoritenin siyasi otorite ile ili\u015fkisini, bu ili\u015fkinin, siyasi yap\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131 ve siyasi me\u015fruiyet elde etmelerindeki rol\u00fcn\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde dinin Masumiyet ile realite plan\u0131ndaki uygulama tezah\u00fcrleri aras\u0131nda ayr\u0131m yapman\u0131n zorunlulu\u011fu hakk\u0131nda bir bilin\u00e7 ve fark\u0131ndal\u0131k durumu olu\u015fturmay\u0131 ama\u00e7lar. Nitekim dinin uygulama tezah\u00fcrleri, dini metinlerin insan okumas\u0131ndan ibarettir. Dolay\u0131s\u0131yla do\u011fru veya yanl\u0131\u015f olabilir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma  g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131nda Suudi toplumunun yap\u0131s\u0131nda olu\u015fan de\u011fi\u015fiklikleri ve bunlar\u0131n bir yandan siyasi sisteme ve \u00fclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f i\u015flerinin y\u00f6netim mekanizmalar\u0131 \u00fczerindeki etkilerini dikkate al\u0131rken, di\u011fer yandan da \u2013 ki ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re bu k\u0131s\u0131m en \u00f6nemlisidir – bu de\u011fi\u015fikliklerin dar resmi boyutta veya genel toplumsal boyutta selefi s\u00f6ylemin yap\u0131s\u0131 ve savunucular\u0131 \u00fczerindeki etkisini, bu s\u00f6ylemin s\u00f6z konusu de\u011fi\u015fiklikleri \u00f6z\u00fcmseme ve kendi metodolojik \u00e7er\u00e7evesine oturtma kapasitesini dikkate al\u0131r. Ayr\u0131ca \u201cbu de\u011fi\u015fiklikler Suudi karar yap\u0131c\u0131lar\u0131 \u00fczerindeki etkisini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor mu yoksa toplum yap\u0131s\u0131 bu s\u00f6ylemden kopmaya do\u011fru gidip modern laik bir yol ve y\u00f6ntem mi takip ediyor?\u201d sorusuna cevap aramaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kavramsal Giri\u015f<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, ara\u015ft\u0131rma konusu ile ilgili bir tak\u0131m teorik konu ve meselelere de\u011finmektedir. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n detaylar\u0131na girmeden \u00f6nce bu meselelere \u0131\u015f\u0131k tutmak son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu konular\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131, okuyucuya a\u00e7\u0131k ve net bir kavramsal alg\u0131\/d\u00fc\u015f\u00fcnce sunar.<\/p>\n\n\n\n

Bu ba\u011flamda, bu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 ve benzerlerini bir arada tutan \u00fc\u00e7 kavramsal mesele \u00fczerinde durmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Kanaatimize g\u00f6re bu kavramlar, iyi okundu\u011fu takdirde bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma ba\u011flam\u0131n\u0131n da okunmas\u0131na \u00f6nemli bir metodolojik \u00e7er\u00e7eve sunacakt\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 konu \u015funlard\u0131r: Birincisi: Kavram ve metot olarak Selefilik. \u0130kincisi: Siyasal yap\u0131lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda me\u015fruiyet kazanmas\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: Galibiyeti elde eden taraf\u0131n h\u00e2kimiyeti.<\/p>\n\n\n\n

Nitekim galibiyeti elde eden taraf\u0131n h\u00e2kimiyeti konusu, Ra\u015fit halifeler d\u00f6neminden sonra kabul g\u00f6rmesi ve temellendirilmesi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamandan beri \u00fcmmet \u00fczerinde etkisini g\u00f6steren bir meseledir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n kanaatine g\u00f6re, bu \u00fc\u00e7 konunun \u00f6nemi, Birinci Suudi Emirli\u011fi\u2019nin kurulu\u015fundan \u00e7a\u011fda\u015f bi\u00e7imi ile \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Suudi Devleti’ne kadar Suudi Arabistan’\u0131n siyasal yap\u0131s\u0131na etki eden ana konular olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi: Kavram ve Metot Olarak Selefilik<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131m\u0131zda, teorik ba\u011flam a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131k ve net olmakla birlikte, aksiyon bak\u0131m\u0131ndan problem olarak duran bir kavramla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu ifademiz, bizi ilk \u00f6nce kavrama de\u011finmemizi, sonra da onu pratik ve uygulama \u00e7er\u00e7evesinde incelememizi zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Aidiyet bak\u0131m\u0131ndan selefili\u011fin referans ve kayna\u011f\u0131: Selef\u2019tir. Tarihi olarak \u201cselef\u201dten kas\u0131t, faziletli 3 as\u0131r d\u00f6neminde ya\u015fam\u0131\u015f, sahabe, tabiin ve tebe-i tabiin kastedilmekle beraber bu hay\u0131rl\u0131 ku\u015faklar\u0131n izini takip eden ve onlar\u0131n yol ve y\u00f6ntemini benimseyen imamlard\u0131r. \u00d6rne\u011fin 4 mezhep imamlar\u0131, S\u00fcfyan es-Sevr\u00ee, S\u00fcfyan b. Uyeyne, Leys b. Sa\u2019d, Abdullah b. M\u00fcbarek, \u0130mam Buhari ve M\u00fcslim gibi ilmi \u015fahsiyetlerdir. Baz\u0131lar\u0131, \u201cselef\u201d teriminin, Kelam f\u0131rkalar\u0131n\u0131n temel din metodolojisi etraf\u0131ndaki fikr\u00ee tart\u0131\u015fma ve \u00e7eki\u015fmeler neticesinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na inanmaktad\u0131r.[1]<\/a> \u201cSelefilik\u201d terimi ise, Selef-i Salih\u00een\u2019in takip etti\u011fi b\u00fct\u00fcnc\u00fcl sistemdir. bu tan\u0131ma g\u00f6re \u201cSelefilik\u201d kavram\u0131, dinin kaynaklar\u0131n\u0131, alg\u0131lama ve muhakeme usul\u00fcn\u00fc, dinin ilm\u00ee (inan\u00e7lar) ve amel\u00ee (uygulamalar ve konumlar) sabitelerini kapsamaktad\u0131r. Hatta Selefilik, s\u00f6z, fiil, inan\u00e7, davran\u0131\u015f, muamelata ait meseleler, y\u00f6netim vb. konularda Allah\u2019\u0131n (cc) kitab\u0131 ve Resul\u00fcllah\u2019\u0131n s\u00fcnnetinden referans alan bir hayat metodu ve bi\u00e7imidir.[2]<\/a>  Bu tarz bir tan\u0131m Selefilik kavram\u0131n\u0131n metodolojik bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve dayand\u0131\u011f\u0131 referans \u00e7er\u00e7evesini izah etmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Fakat onu   Genel metodolojik tan\u0131mlay\u0131c\u0131 unsurlar\u0131yla terim \u00e7er\u00e7evesi bak\u0131m\u0131ndan benimsenmesi caiz olan i\u00e7tihad\u00ee bir g\u00f6r\u00fc\u015f \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaz. \u0130\u00e7eri\u011fi ise formasyonunun genel olu\u015fu, pratik ve uygulamalar\u0131na icm\u00e2 niteli\u011fi kazand\u0131rmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc metinleri, \u00f6zellikle s\u00fcbut ve delalet bak\u0131m\u0131ndan zann\u00ee olan metinleri anlay\u0131\u015f ve yorumlamadaki farkl\u0131l\u0131k baki oldu\u011fu gibi; olaylar\u0131n de\u011fi\u015fik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmas\u0131 da ya \u00e7e\u015fitlilik ya da z\u0131tl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde bir farkl\u0131l\u0131k arz edecektir.  <\/p>\n\n\n\n

Selefilik olgusunun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tarihsel ba\u011flam\u0131 belirtmek istersek diyebilirz ki, bu kavram\u0131n ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131k ve kesin deliller yoktur, ama ilim ehlinden muhakkiklerin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve bu olgunun yay\u0131l\u0131\u015f\u0131na dair i\u015faretler ta\u015f\u0131yan baz\u0131 ifadeler vard\u0131r. Bunlardan biri de es-Seman\u00ee\u2019nin \u015fu ifadeleridir: \u201cSelef\u00ee, duyduklar\u0131ma g\u00f6re selefe aidiyeti ve onlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f ve mezhebini benimseme demektir.\u201d [3]<\/a> \u0130bn Teymiye ise: \u201cBir ki\u015fi selefin mezhebini destekledi ve ona dayand\u0131 diye ay\u0131planamaz, aksine \u00e2limlerin ortak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 makul g\u00f6rmek gerekir; \u00e7\u00fcnk\u00fc selefin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hak bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr.[4]<\/a> Haf\u0131z ez-Zeheb\u00ee de: \u201cSelefi, selefin mezhebi benimseyene denir\u201d der.[5]<\/a> Bu nedenle Selefilik olgusu \u015eeyh Muahmmed Abdulvahhab\u2019\u0131n (ra) davetine ba\u011fl\u0131 bir hareket de\u011fildir, aksine eski zaman dilimlerinde derin k\u00f6kleri olan bir olgudur. [6]<\/a> <\/p>\n\n\n\n

\u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhap taraf\u0131ndan kurulan Necid daveti\/hareketi dairesindeki selefilik kavram\u0131n\u0131n ba\u011flam\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hayat ve biyografisinden selefili\u011fin kavram olarak kendi \u00e7a\u011f\u0131ndan \u00f6nceki zamanlarda toplumsal bir boyut almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine Necid\u2019de belli ki\u015filere \u00f6zg\u00fc oldu\u011funu anl\u0131yoruz. Ger\u00e7i \u015feyh Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n f\u0131kh\u0131n amel\u00ee konular\u0131nda benimsedi\u011fi mezhep olan ve ilm\u00ee ve amel\u00ee meselelerde selefi metodun egemen oldu\u011fu Hanbeli mezhebi Hicri 9. As\u0131rda Necid b\u00f6lgesine girmi\u015f olsa da 11. Asra kadar yay\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Dr. Bekir Ebu Zeyd bu ba\u011flamda \u015funlar\u0131 ifade ediyor: \u201cNecid b\u00f6lgesi, bu sahan\u0131n tarih\u00e7ilerince, kaleme al\u0131namam\u0131\u015f kay\u0131p halka mahiyetinde bir d\u00f6nem ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Hanbeli mezhebinin hicri 11. as\u0131rdan itibaren orada h\u00e2kim oldu\u011fu ve 12. as\u0131rda selefi ak\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fclerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na kadar da yay\u0131lmaya devam etti\u011fi kesin bir olgudur.  Fakat mezhebin yay\u0131lmas\u0131 kapsam itibariyle bireysel alan\u0131; ilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise f\u0131k\u0131h ilimlerini ge\u00e7ememi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden \u00f6nce de Necid b\u00f6lgesinde \u00e2lim ve fakihler vard\u0131[7]<\/a> fakat onlar\u0131n ilgisinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 f\u0131k\u0131h ve fer\u00ee meselelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015f, di\u011fer \u0130slami ilimlerden nasipleri az olmu\u015ftur. Bu olgu da o zaman diliminde yayg\u0131n olan inan\u00e7 sapmas\u0131n\u0131n sebebini ortaya koymamaktad\u0131r. \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhab’a (ra) gelince, yakla\u015f\u0131m metodu ba\u011flam\u0131nda Hanbeli ekol\u00fc ve \u0130mam Ahmed b. Hanbel, \u015eeyhu\u2019l \u0130slam \u0130bn-i Teymiye, \u00f6\u011frencisi \u0130bn-i el-Kayyim gibi ekol\u00fcn muhakkik \u00e2limlerinden etkilendi\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. O zaman gerek y\u00f6netenler gerekse y\u00f6netilenler \u00fczerinde etki b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.  \u015eevk\u00e2n\u00ee \u015f\u00f6yle demektedir: [8]<\/a> \u201cNecid\u2019in y\u00f6neticisi ve ona tabi olanlar, Muhammed b. Abd\u00fclvehhap\u2019tan \u00f6\u011frendikleriyle amel etmektedirler. O ilk \u00f6nceleri Hanbeli idi, sonra Medine-i M\u00fc\u015ferrefe\u2019de hadis ilmini tahsil etti, ard\u0131ndan Necid\u2019e tekrar geri d\u00f6nd\u00fc ve \u0130bn-i Teymiye, \u0130bn-i el-Kayyim vb. Hanbeli mezhebinin son d\u00f6nem \u00e2limlerinin i\u00e7tihatlar\u0131yla amel etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. O zamanlar Hint alt k\u0131tas\u0131, \u015eam b\u00f6lgesi, Yemen ve di\u011fer yerlerde oldu\u011fu gibi selef\u00ee davet, Metot ve aksiyon\/pratik a\u00e7\u0131s\u0131ndan Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00f6lgelerde dar bir alana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. [9]<\/a>Konu hakk\u0131nda yazan baz\u0131 tarih\u00e7ilerin bizlere aktard\u0131klar\u0131ndan selefi davetin\/hareketin kapsam ve zuhur etti\u011fi alan\u0131 \u00f6zetlemekte ve belli ki\u015filerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu zaman dilimini niteleyen allame Ebu\u2019l-Hasan en-Nedev\u00ee bu konuda \u015funlar\u0131 ifade etmektedir: \u201cAncak \u015funu unutmamak gerekir ki, ya\u015fanan zaman dilimi, zihin ve ak\u0131llarda \u015fiddetli kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n, inan\u00e7 ve temel konularda sars\u0131nt\u0131n\u0131n, kitap ve s\u00fcnnetin sahih \u00f6\u011fretilerinden gafletin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, katmerli cehaletin h\u00e2kim oldu\u011fu, din ilimlerinden uzakla\u015fman\u0131n vuku buldu\u011fu, Allah\u2019\u0131n (cc) kitab\u0131 ve Resul\u2019\u00fcn\u00fcn s\u00fcnnetinden y\u00fcz \u00e7evrildi\u011fi bir d\u00f6nemdi\u2026 Buna ilaveten bu d\u00f6nemlerde y\u00f6netimlere  ve ba\u015f kald\u0131rmak ve samimi veya de\u011fil- otoritelerini korumak i\u00e7in rejimlerini dine dayand\u0131ran sistemlerine kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131rmak \u2013 \u00e7a\u011f\u0131n modas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrlerin slogan\u0131 haline gelmi\u015fti.\u201d [10]<\/a>   <\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi: Siyasal Yap\u0131lar Olu\u015fturmada Me\u015fruiyet Kazanma:[11]<\/strong><\/a><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pozitif ba\u011flamda Me\u015fruiyet kavram\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131 konusunda herhangi bir mutabakat yoktur, aksine isimlerde \u00e7e\u015fitlilik ve tan\u0131mlarda farkl\u0131l\u0131k vard\u0131r. Kimileri, me\u015fruiyet kavram\u0131n\u0131 siyasi me\u015fruiyet olarak alg\u0131lam\u0131\u015f; kimileri de me\u015friyet (\u0627\u0644\u0634\u0631\u0639\u064a\u0629) ile kanunilik (\u0627\u0644\u0645\u0634\u0631\u0648\u0639\u064a\u0629) fark g\u00f6zetmi\u015ftir. Birincisinin siyasi alanla, yani y\u00f6neten-y\u00f6netilen ili\u015fkisi ile alakal\u0131; ikincisinin ise kanun\u00ee\/hukuk\u00ee alanlarla alakal\u0131 olup bir hak, hareket veya tasarrufu me\u015fru k\u0131lan kanun\u00ee\/hukuk\u00ee dayanak, belge, metin veya kural\u0131n e\u015fanlam\u0131 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.[12]<\/a> Bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131 ise: \u201cme\u015fruiyet\u201d (\u0627\u0644\u0634\u0631\u0639\u064a\u0629)= legitimacy s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131nda genel manada \u015f\u00f6yle diyebiliriz: Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde me\u015fruiyet yakla\u015f\u0131k 16. y\u00fczy\u0131la kadar sadece kanun\u00ee\/hukuk\u00ee \u00e7er\u00e7eve ile irtibatl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu manadaki me\u015fruiyet, kanun\u00ee\/hukuk\u00ee belgeyle e\u015fanlaml\u0131d\u0131r, yani bir hakk\u0131 veya kullan\u0131m\u0131n\u0131 me\u015fru k\u0131lan metin veya kural. Bat\u0131l\u0131 gelenekler, R\u00f6nesans d\u00f6nemine kadar me\u015fruiyeti ancak mevcut kanunla, kanun koyucudan sad\u0131r olan, zamansal adalet niteli\u011fini ifade eden ge\u00e7erli metinlerle ilintili olarak bilmi\u015ftir.[13]<\/a> Ancak burada Dr. M\u00fcna Ebu\u2019l Fadl\u2019\u0131n g\u00fcndeme getirdi\u011fi son derece \u00f6nemli ve me\u015fruiyet kavram\u0131n\u0131n farkl\u0131 ba\u011flamlar\u0131yla birlikte b\u00fct\u00fcn d\u00fczeylerini kapsayan bir soru ak\u0131llara geliyor: Me\u015fruiyetin de\u011feri ve yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemi nedir? Cevap olarak \u015f\u00f6yle diyor: \u201cSistemdeki me\u015fruiyet unsurunun mevcudiyeti ile kaba g\u00fc\u00e7 (bask\u0131) aras\u0131nda ters bir ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6steren bir test edilmi\u015f ger\u00e7ek vard\u0131r. Rejimin me\u015fruiyeti artt\u0131k\u00e7a dayand\u0131\u011f\u0131 maddi g\u00fcc\u00fc kullanmas\u0131 o kadar az olur. \u00d6te yandan, rejimin me\u015frulu\u011fu temel olarak, sistemdeki h\u00e2kim olan de\u011ferlerle ili\u015fkilidir ve bu de\u011ferler egemen siyasi k\u00fclt\u00fcrle irtibatl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, herhangi bir sistemin tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 me\u015fruiyetine dayan\u0131r\u2026 Me\u015fruiyetin yoklu\u011funda ise siyasal sistem, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n egemen oldu\u011fu, g\u00fcven ve \u015f\u00fcphe krizinin derinle\u015fti\u011fi genel bir atmosferin h\u00e2kim olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sistem, yetersizlik ve da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131k \u00f6zellikleri sergilemeye ba\u015flar ve farkl\u0131 d\u00fczeylerde yolsuzlu\u011fun yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenir.[14]<\/a>   <\/p>\n\n\n\n

\u0130slami ba\u011flamda me\u015fruiyet kavram\u0131, siyasi sistem ile \u015feriat\u0131n h\u00fckm\u00fc aras\u0131ndaki teorik ve pratik d\u00fczeyde uyumluluk derecesi ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu uyumlulu\u011fa g\u00f6re me\u015fruiyet, insan ger\u00e7ekli\u011fi ile y\u00f6netim sisteminin referans \u00e7er\u00e7evesi olarak \u015feriat aras\u0131ndaki olumlu etkile\u015fimdir.  Buna g\u00f6re me\u015fruiyet kavram\u0131 bat\u0131 politik d\u00fc\u015f\u00fcncesinden farkl\u0131 bir i\u00e7eri\u011fe sahiptir. Zira bat\u0131 politik d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re me\u015fruiyet, y\u00f6netilen toplulu\u011fun, y\u00f6neten elit ve otoriter kurumlar\u0131 kabullenmesi ve raz\u0131 olmas\u0131 esas\u0131na dayanmaktad\u0131r. Ve hangi temeller \u00fczerinde in\u015fa edildi\u011fi konusuyla ilgilenmez..[15]<\/a> \u0130slami ba\u011flamdaki me\u015fruiyet ise, dini me\u015fruiyettir ve me\u015fruiyetin siyasi ve hukuki y\u00f6nleri de bu orijinal dini me\u015fruiyet kavram\u0131na d\u00e2hildir ve ancak bu \u00e7er\u00e7evede anla\u015f\u0131labilir. Me\u015frulu\u011fun standart bi\u00e7imini olu\u015fturmak, y\u00f6netim yap\u0131s\u0131n\u0131\/ayg\u0131t\u0131n\u0131 kurma, otoriteyi ikame etme\/g\u00fc\u00e7 kurulumu, \u00fcmmetin hareket niteli\u011fi ve rehberli\u011fi meselelerini etkilemektedir. Herhangi bir bireysel ya da kolektif hareket, sadece me\u015fruiyetin varl\u0131\u011f\u0131 veya yoklu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan kurulmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Gayr-i \u0130slami ba\u011flamdaki siyasi me\u015fruiyet, zamansal\/mevcut otoritenin \u00fcretti\u011fi kanuni me\u015fruiyetin elde edilmesiyle olu\u015fan kolektif bilin\u00e7ten hareket ederek siyasi varl\u0131\u011f\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak anlam\u0131na gelir. \u0130slami ba\u011flamdaki me\u015fruiyet ise \u00fcst \u015fer\u00ee kural, norm ve maksatlara uyulma durumunda y\u00f6neten-y\u00f6netilen ili\u015fkisini kurar.  Bu tan\u0131mlama, eski \u0130slam hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n hilafeti tan\u0131mlarken kulland\u0131klar\u0131 \u201cDini korumak ve onunla (din ile) d\u00fcnyay\u0131 idare etmek\u201d c\u00fcmlesi ile \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.[16]<\/a> Bu, herhangi bir siyasi otoritenin me\u015fruiyetinin ancak \u00fc\u00e7 egemen kural birle\u015fti\u011finde elde edilebilece\u011fi anlam\u0131na gelir: Akidevi\/inan\u00e7sal temel, otoritenin h\u00fcr irade ile belirlenmesi ve \u015feriat h\u00fck\u00fcm, ceza ve \u015fartlar\u0131n\u0131n takip edilmesi. [17]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc: G\u00fcc\u00fc Zorla Ele Ge\u00e7irenin Y\u00f6netimi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu mesele, ahk\u00e2m-\u0131 sultaniye ve f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131nda g\u00fc\u00e7, bask\u0131 ile egemenlik iktidar\u0131n ele ge\u00e7irilmesi olarak bilinir ve y\u00f6netimin h\u00e2kime\/y\u00f6netene verilmesinin 3 yolundan birini te\u015fkil eder, hatta kelam f\u0131rkalar\u0131n\u0131n konu kar\u015f\u0131s\u0131ndaki farkl\u0131 tutumlar\u0131ndan dolay\u0131 akait kitaplar\u0131nda yerini alm\u0131\u015f ise de, konunun f\u0131k\u0131h \u00e7er\u00e7evesinde ve kanun koyucunun maslahat ve maksatlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten i\u00e7tihat boyutuyla ele al\u0131nmas\u0131 daha do\u011fru bir se\u00e7enektir.[18]<\/a> Bu mesele, ilk d\u00f6nem \u0130slam \u00e2limlerinin f\u0131kh\u00ee literat\u00fcrlerinde yer almas\u0131 ve keskin ifadeleri nedeniyle, \u015fer\u00ee h\u00fck\u00fcmler aras\u0131nda kendisine bir yer edinmi\u015f ve de\u011finilmeden \u0131skalanmas\u0131 zor bir konu haline gelmi\u015ftir.    \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu konuyu \u015fu ifadelerle sunmaktad\u0131r: \u201c\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, iktidar\u0131 zorla ele ge\u00e7irmek ve hakimiyet alt\u0131na almak; kim k\u0131l\u0131c\u0131yla halka galip gelir ve y\u00f6netimi ele ge\u00e7irirse art\u0131k ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak icma\/ittifak ile haram olur ve dinleyip itaat etmek vacip olur.. \u0130bn-i Kudame (ra): (Bir adam devlet ba\u015fkan\u0131na kar\u015f\u0131 ayaklan\u0131r ve galip gelirse, insanlar\u0131 da k\u0131l\u0131c\u0131yla h\u00fckm\u00fc alt\u0131na al\u0131rsa, onlar da onun y\u00f6netimini kabul edip boyun e\u011ferse, art\u0131k o ki\u015fi kendisiyle sava\u015f\u0131lmas\u0131 ve y\u00f6netimine isyan edilmesi haram olan imam\/devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015f demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona kar\u015f\u0131 ayaklanmak M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n birli\u011fini bozacak, kanlar\u0131n\u0131 ak\u0131tacak ve mallar\u0131n\u0131n telef olmas\u0131na neden olacakt\u0131r.) \u00d6zetle, bir ki\u015fi k\u0131l\u0131c\u0131yla insanlar\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131na al\u0131rsa art\u0131k itaat edilmesi farz olan yetkili bir ba\u015fkand\u0131r.\u201d Meselenin icma\u2019 h\u00fckm\u00fc ile birle\u015ftirilmesi onu konjonkt\u00fcrel olmaktan \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, i\u00e7tihat \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131m\u0131\u015f ve aksi g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmenin haram oldu\u011fu sabit h\u00fck\u00fcmler kategorisine yerle\u015ftirmi\u015ftir. [19]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Konumuz selefi ekol ve onun Suudi modeli oldu\u011fu i\u00e7in, selefi zihniyetin bu meseleyi i\u015fleyi\u015f y\u00f6nteminde tarihi tekrarlama metodunun \u00f6tesine ge\u00e7emedi\u011fini, \u00e2limlerin eser ve fetvalar\u0131nda zikretti\u011fi \u015fer\u00ee\/hukuk\u00ee bir kural haline geldi\u011fini ifade etmemiz b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Selefi akl\u0131n en bariz \u00f6zellikleri, kendileri de ifade ettikleri gibi bilerek ve ara\u015ft\u0131rarak ittiba, i\u00e7tihat ve taklidi b\u0131rakmak olmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6zellikle bu konuda insanlar aras\u0131nda hakem olmas\u0131 gereken metinlerden\/naslardan uzak taklit metoduna en \u00e7ok yap\u0131\u015fan grup olmu\u015ftur. Bu nedenle, ara\u015ft\u0131rmam\u0131za konu olan baz\u0131 ifadelere bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda  \u00e7eli\u015fkiye varan sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. \u00d6rne\u011fin; Dr. \u00d6mer ed-Dimici\u2019nin y\u00f6netim yollar\u0131 ba\u011flam\u0131nda s\u00f6ylediklerini misal olarak verebiliriz: \u201cY\u00f6netimle ilgili itaati farz k\u0131lan ve ba\u015fkald\u0131rmay\u0131 haram k\u0131lan ba\u015fka bir y\u00f6ntem daha vard\u0131r. Fakat bu, me\u015fru yol ve y\u00f6ntemlerden biri de\u011fildir ve ancak zaruret halinde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n maslahat\u0131n\u0131 ve kan d\u00f6k\u00fclmesini \u00f6nlemek amac\u0131yla caiz olabilir. S\u00f6z konusu y\u00f6ntem, y\u00f6netime g\u00fc\u00e7 ve zor kullan\u0131larak el koymakt\u0131r. Bug\u00fcn askeri darbeler vb. olarak adland\u0131r\u0131lan giri\u015fimler bu kategoride de\u011ferlendirilebilir.  G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130slam \u00e2leminde genelde olan budur. [20]<\/a>  <\/p>\n\n\n\n

Bu ifadeler, son derece tehlikelidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc ona dayanmak, zorla y\u00f6netimi ele ge\u00e7irene ve mutlak otoritesine me\u015fruiyet, kazand\u0131racak, \u015fura ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 r\u0131zaya ba\u011fl\u0131 s\u00f6zle\u015fmeye dayanan me\u015fru y\u00f6netime e\u015fit tutacakt\u0131r, hatta bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan onun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecektir. \u00d6rne\u011fin me\u015fru y\u00f6netimlerde azil\/g\u00f6revden alma caiz olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131   bu y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6yle bir \u015feyin olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. [21]<\/a> \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n bizzat kendi s\u00f6zlerinden de bu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u015e\u00f6yle demektedir: \u201cB\u00fct\u00fcn mezhep imamlar\u0131, bir belde veya \u00fclkede y\u00f6netimi zorla ele ge\u00e7iren ki\u015fi, her meselede devlet ba\u015fkan\u0131 unvan\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131 hususunda icm\u00e2 ve ittifak etmi\u015ftir.\u201d [22]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu meselenin, siyasi ba\u011flamdaki f\u0131k\u0131h\/hukuk kurallar\u0131 belirleme faaliyetine h\u00e2kim olmas\u0131n\u0131n sebep ve gerek\u00e7elerini sunmak istersek, o d\u00f6nemdeki ya\u015fanan realitenin bu zihniyeti \u015fekillendirmesinde rol\u00fcn\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam hukuk\u00e7ular\u0131, ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerde kendilerini \u0130slami me\u015fruiyeti olmayan, yani \u015fura ve se\u00e7ime dayanmayan, fakat her hal\u00fck\u00e2rda \u0130slam\u2019\u0131 benimseyen, \u0130slam ad\u0131na h\u00fckmeden ve \u0130slami h\u00fck\u00fcmlerin \u00e7o\u011funu uygulayan kurulu bir\u00e7ok devletin kar\u015f\u0131s\u0131nda buldular. Tarihin kendilerini \u015fura ve se\u00e7imle de\u011fil, g\u00fc\u00e7, kudret ve zorbal\u0131kla, belki k\u0131l\u0131\u00e7la y\u00f6netime el koyan ve devlet kuran ba\u015fkan ve y\u00f6neticilerin \u00f6n\u00fcne koydu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler.[23]<\/a> Dolay\u0131s\u0131yla bu meseledeki hukuki kural koyma faaliyeti, \u0130slam hukukunun ilkelerine veya metin ve s\u00f6zc\u00fcklerine g\u00f6re de\u011fil; maslahat ve mefsedet kural\u0131 ekseninde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu gerek\u00e7e veya arg\u00fcman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem i\u00e7in ge\u00e7erli olabilir, ancak b\u00fct\u00fcn zaman ve zeminler i\u00e7in ge\u00e7erli genel bir kural haline getirilmesi \u00fcmmetin\/M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tarih boyunca ve halen maruz kald\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015fl\u0131k ve problemlere neden olmu\u015ftur. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da mevcut realitemiz itibariyle her yerde ortaya \u00e7\u0131kan istibdat ve otoritelik olgusu gelmektedir.  <\/p>\n\n\n\n

Suudi Arabistan Krall\u0131\u011f\u0131: Tarihi Haf\u0131za ve Kurulu\u015fun Temelleri:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Miladi 12. Y\u00fczy\u0131la denk gelen Hicri 12. Y\u00fczy\u0131l, Birinci Suudi Emirli\u011fi\u2019nin kuruldu\u011fu zaman dilimidir. Tarih\u00e7iler aras\u0131nda bu konuda bir ihtilaf s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ancak, emirli\u011fin oynad\u0131\u011f\u0131 rol ve Muhammed b. Suud ile \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhap aras\u0131ndaki siyasi s\u00f6zle\u015fmenin yap\u0131s\u0131n\u0131 okuma\/yorumlama konusunda farkl\u0131 perspektiflere sahipler. Birinci Suudi Emirli\u011fi kurulmadan \u00f6nceki Arap Yar\u0131madas\u0131’n\u0131n politik ve dini durumu \u00fczerinde durmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bilindi\u011fi gibi o zamanlar, Arap \u00fclkeleri Osmanl\u0131 devletine ba\u011fl\u0131 ve \u201cOsmanl\u0131 Arap Vilayetleri\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmaktayd\u0131. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, Necid topraklar\u0131 o zamanlar Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin idari birimlerine ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bundan m\u00fcstesna idi ve ona tabi de\u011fildi; . Bu birimler 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda kuruldu, ancak Necid\u2019in bu birimlere tabi olu\u015fu, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Necid b\u00f6lgesine ilgi g\u00f6stermemesinin nedeni, Osmanl\u0131 Devleti bu i\u00e7 b\u00f6lgeyi n\u00fcfuzu alt\u0131na almakla pek ilgilenmemi\u015ftir; \u00e7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 Hicaz ve el-\u0130hsa  b\u00f6lgesini k\u0131y\u0131 yerlerindeki n\u00fcfuzuna ra\u011fmen buray\u0131 idaresi alt\u0131na almak da pek bir fayda g\u00f6rmemi\u015ftir.[24]<\/a> Hicaz’\u0131n dini konumu ve El-\u0130hsa’n\u0131n b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131yla co\u011frafi konumu nedeniyle Osmanl\u0131\u2019n\u0131n burada n\u00fcfuz sahibi olmas\u0131 mant\u0131kl\u0131d\u0131r, Necid topraklar\u0131nda ise genel olarak Osmanl\u0131\u2019n\u0131n do\u011frudan bir etkisi olmam\u0131\u015ft\u0131r. Kimi tarih\u00e7ilerin de ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonuca g\u00f6re, Osmanl\u0131n\u0131n, Necid\u2019in siyasi idare i\u015flerini, Necid ve kabilelerine k\u0131smen h\u00fckmeden Ha\u015fimi \u015eeriflere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir.[25]<\/a> Fakat kanaatimize g\u00f6re Arap Yar\u0131madas\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc co\u011frafi boyutu bak\u0131m\u0131ndan Osmanl\u0131’n\u0131n elinde oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde dahi olsa \u201cNecid\u2019in tamamen Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ba\u011flam\u0131 ve h\u00e2kimiyeti d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131\u201d \u015feklinde kesin h\u00fck\u00fcm vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.   <\/p>\n\n\n\n

O d\u00f6nemde Arap Yar\u0131madas\u0131’n\u0131n, \u00f6zellikle de Necid’in siyasi durumu ba\u011flam\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda gerek kabile gerekse b\u00f6lgesel \u00e7er\u00e7evede bile\u015fenleri aras\u0131ndaki \u00e7eki\u015fme ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n h\u00e2kim oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n

Necid sahnesindeki bu durumun bask\u0131nl\u0131\u011f\u0131, yerel liderler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnme durumunun derinle\u015fmesine ve dolay\u0131s\u0131yla zaman zaman egemenlik ve n\u00fcfuz amac\u0131yla; zaman zaman da di\u011fer ekonomik boyutlar i\u00e7in kendi bile\u015fenleri aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bi\u00e7imde sava\u015flar\u0131n meydana gelmesine ve i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015ftur.[26]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dini duruma gelince, \u0130bn-i \u011eannam \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015ftir: “Hicri 12. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011fu \u015firke d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, cahiliyeye geri d\u00f6nm\u00fc\u015f, cehalet artm\u0131\u015f, heva ve heves sahibi yoldan sapm\u0131\u015flar\u0131n h\u00e2kimiyetinden dolay\u0131 kalplerinde hidayet nuru s\u00f6nm\u00fc\u015f, \u00f6l\u00fc veya diri evliya ve salih kimseler olarak g\u00f6rd\u00fcklerine ibadet eder hale gelmi\u015flerdi. Bela ve musibet zamanlar\u0131nda onlardan medet umar, ihtiya\u00e7lar\u0131n giderilmesi, zorluklar\u0131n defolmas\u0131 i\u00e7in onlardan yard\u0131m dilerlerdi\u2026 Bu dalalet geni\u015f bir \u015fekilde yay\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00fct\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman \u00fclkeleri kaplam\u0131\u015ft\u0131, Necid b\u00f6lgesi ise bu meselede korkutucu boyutlara varm\u0131\u015ft\u0131. [27]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Siyasi ve Dini Otorite ve aralar\u0131ndaki Politik S\u00f6zle\u015fme:<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, siyasi otoritenin temsilcisi olan \u0130mam Muhammed b. Suud ile selefi yakla\u015f\u0131m\u0131 ile dini otoritenin temsilcisi olan \u0130mam Muhammed b. Abd\u00fclvehhap aras\u0131nda siyasi bir anla\u015fma yap\u0131ld\u0131 ve b\u00f6ylece Birinci Suudi Emirli\u011fi kurulmu\u015f oldu. Giri\u015fte teorik boyutuyla \u00fczerinde durdu\u011fumuz Selefilik kavram\u0131n\u0131, \u015fu an \u00fczerinde durdu\u011fumuz tarihi ba\u011flam\u0131  yani Birinci Suudi Emirli\u011fi\u2019nin kurulu\u015fu ile irtibatland\u0131racak olursak, iki taraf\u0131n da g\u00f6zetti\u011fi ama\u00e7 ve hedeflerin \u00f6nemini g\u00f6z ard\u0131 etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Tarihsel ba\u011flam ve onunla ilintili di\u011fer ba\u011flamlardan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, \u0130bn-i Suud’un \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvevvap ile yapt\u0131\u011f\u0131 bu s\u00f6zle\u015fmeden bekledi\u011fi gaye, yar\u0131madada n\u00fcfuz ve geni\u015fleme sa\u011flayarak devletin devlet yapan unsurlar\u0131n\u0131 elinde toplamakt\u0131, yani hedefi kral olmakt\u0131. Muhammed b. Abd\u00fclvevvap  ile yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fme ile de buna bir ma\u015fruiyet kazand\u0131rmay\u0131 istiyordu. Muhammed b. Abd\u00fclvevvap ise \u0130bn-i Saud’la yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zle\u015fme ile benimsedi\u011fi tevhit davetini yayarak \u00fcmmeti yeniden in\u015fa etmeyi planlam\u0131\u015ft\u0131r ki bu da \u015fer\u2019i ba\u011flama uygun olmayan ama\u00e7 ve gayeler s\u0131n\u0131f\u0131nda de\u011ferlendirilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc Necid kaynakl\u0131 ve oradaki imamlar\u0131n bu \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi tevhit inanc\u0131n\u0131 \u015firk kokan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve rit\u00fcellerden ar\u0131nd\u0131r\u0131p asl\u0131na uygun hale getirmesi ve inan\u00e7 boyutundaki inhiraf\u0131n giderilmesi \u0130slam hukukunun g\u00f6zetti\u011fi maksatlar aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu da g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek, aksine \u00f6vg\u00fc ve te\u015fekk\u00fcr\u00fc hak eden bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ekten Muhammed b. Abd\u00fclvehhap, \u015firk kokan ve \u0130slam\u2019a sonradan girmi\u015f bidat, bozuk inan\u00e7 ve amelleri ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f; \u0130slam\u2019\u0131n sadelik, m\u00fcsamahak\u00e2rl\u0131k y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015f; evliyay\u0131 kutsama, onlar i\u00e7in ayinler ve kutlamalar tertip etmekten men etmi\u015f ve \u0130slam\u2019\u0131n temelleri ile \u00e7eli\u015fen bidatleri terk etmeye, bunlar\u0131 bilerek-bilmeyerek yayan fasit ve yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015flar\u0131n eserlerini reddetmeye davet etmi\u015ftir. Bunlar Allah Res\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn de emretti\u011fi, \u00e7a\u011fr\u0131da bulundu\u011fu ve Kuran \u00f6\u011fretilerinin de te\u015fvik etti\u011fi ilkelerdir.  Ayr\u0131ca, M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcncesini, Allah (cc) ile ili\u015fkisinde zihnini bozan yabanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerden \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmi\u015f ve taklit metodundan uzak bir \u015fekilde h\u00fck\u00fcm \u00e7\u0131karma ve yorumlamada \u0130slam hukuk metodolojisine ve temel kaynaklara d\u00f6nmenin \u00f6nemini yeniden g\u00fcndeme getirmi\u015f ve vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. [28]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Zorla Y\u00f6netimi Ele Ge\u00e7irenin Emirli\u011fi ve Mevcudun Me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131:  <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fakat kanaatimize g\u00f6re, bu s\u00f6zle\u015fmedeki en \u00f6nemli bo\u015fluk, metinleri\/naslar\u0131 tevil ederek ve fakihlerin \u201cZorla Y\u00f6netimi Ele Ge\u00e7irenin Emirli\u011fi\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011fretiyi temel alarak \u00fcmmetin se\u00e7me kural\u0131 ve \u0130slam hukukuna uyma kural\u0131n\u0131n i\u015fletilmemesidir. Bu konuyu, kavramsal giri\u015f k\u0131sm\u0131nda ifade etmi\u015ftik. \u0130ki lider aras\u0131nda Birinci Emirli\u011fin kurulu\u015fundaki s\u00f6zle\u015fmenin do\u011fas\u0131 \u2013 bunu dile getiren yaz\u0131l\u0131 tarihi vesikalar olmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 kapal\u0131 ve m\u00fcphem k\u0131s\u0131mlar olmas\u0131na ra\u011fmen\u2013 kesin ifadeler ile olmasa da bu meseleye i\u015faret etmektedir. Fakat iki otoritenin (dini ve siyasi) tarihsel ger\u00e7ekli\u011fi, bu s\u00f6zle\u015fmenin i\u00e7eri\u011finin ger\u00e7ek oldu\u011funu tercih etme hususunda bir etken olarak durmaktad\u0131r. Tarihsel kaynaklara bakan ki\u015fi, iki taraf\u0131n bu s\u00f6zle\u015fmeyi nitelemesinde bir \u00e7eli\u015fki oldu\u011funun fark\u0131na varacakt\u0131r. Bize g\u00f6re do\u011fruya en yak\u0131n metin, \u0130bn-i Bi\u015fer\u2019in Tarihi\u2019nde kaydettikleridir.  O, Muhammed b. Suud\u2019un Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019a: \u201cSeni, \u00fclkenden daha hay\u0131rl\u0131 bir \u00fclke, \u015feref ve g\u00fc\u00e7 ile m\u00fcjdeliyorum\u201d; o da kar\u015f\u0131l\u0131k olarak: \u201cBen de seni \u015feref, ba\u015far\u0131 ve a\u00e7\u0131k bir zaferle m\u00fcjdeliyorum. Bu, b\u00fct\u00fcn peygamberlerin \u00e7a\u011fr\u0131da bulundu\u011fu tevhit \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n ta kendisidir. Kim ona gere\u011fi gibi sar\u0131l\u0131r, onunla amel eder, onun yay\u0131lmas\u0131na destek olursa onun sayesinde \u00fclkelere ve insanlara h\u00fckmeder. Senin ve neslinden olanlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n etraf\u0131nda birle\u015fti\u011fi imam ve y\u00f6netici olmas\u0131n\u0131 dilerim.\u201d [29]<\/a> \u0130kisi aras\u0131ndaki anla\u015fma maddelerini ortaya \u00e7\u0131karan tarihi vesikalar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcsellem olmakla birlikte tarihi realite ve ya\u015fanan olaylar, anla\u015fman\u0131n i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda bilgi vermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Netice itibariyle, \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvahhab\u2019\u0131n davetinin saf tevhit inanc\u0131n\u0131 destekleme, \u015firki reddetme ve selefin metoduna \u00e7a\u011fr\u0131da bulunma konusunda i\u00e7erdi\u011fi metodolojik de\u011fere ra\u011fmen, iki imam aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fme ve daha sonraki d\u00f6nemlerde onun etraf\u0131nda olu\u015fan etki ve de\u011fi\u015fimlerin temsil etti\u011fi siyasi gidi\u015fat, y\u00f6netimin belli ki\u015filerde toplanmas\u0131na ve niteliklerine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu ki\u015filer me\u015fruiyetlerini \u00fcmmetin g\u00fc\u00e7 ve iradesinden de\u011fil de elde din ulemas\u0131n\u0131n deste\u011finden alm\u0131\u015flard\u0131r, netice olarak da otoriterlik ve istibdat olgusu k\u00f6kle\u015fmi\u015ftir. Buna ayr\u0131ca o d\u00f6nemde \u0130slami sahada meydana getirdi\u011fi \u00f6ld\u00fcrme ve tekfir olaylar\u0131n\u0131 da eklemek icap eder. Asl\u0131nda o d\u00f6nemde kullan\u0131lan ara\u00e7 ve y\u00f6ntemlerin d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka ara\u00e7 ve y\u00f6ntemler de kullan\u0131lsayd\u0131  yine bu olaylar\u0131n \u00fcstesinden gelinebilirdi. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvahhab, davetinin temellerini insanlara tebli\u011f etmek ve ula\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla y\u00f6neticilerle uzla\u015farak neticeye daha h\u0131zl\u0131 ula\u015fmay\u0131 planlam\u0131\u015ft\u0131r. Ku\u015fkusuz bu ama\u00e7 me\u015frudur, ancak daha sonraki a\u015famalarda kimileri taraf\u0131ndan desteklenirken kimileri taraf\u0131ndan da reddedilen bir metodolojik bir problematik haline gelmi\u015ftir. B\u00f6ylece tekfir ve \u00f6ld\u00fcrme olaylar\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 al\u0131p gitmi\u015ftir. Bu olgular eskiden oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de hala tarihi ve \u015fer\u2019\u00ee\/hukuki boyutuyla akademisyen ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar aras\u0131nda ihtilafl\u0131 bir konu olarak ortada durmakta ve konu hakk\u0131ndaki et\u00fctler devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Fakat bu meseleyi, muhakkik \u00e2limlerin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, ancak o d\u00f6nemin \u015fart ve gereklerine g\u00f6re yarg\u0131lamal\u0131 ve de\u011ferlendirmeliyiz. O tarihte mazeret bulmak i\u00e7in me\u015fru bir gerek\u00e7e olsa da meseleyi t\u00fcm zaman ve mek\u00e2nlara genellemeyi do\u011fru g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc siyasi eylem ve olgularla ilintili \u015feri h\u00fck\u00fcmlerin bir\u00e7o\u011fu, maslahatlar \u00fczerine bina edilmektedir. Bilindi\u011fi \u00fczere maslahatlara g\u00f6re belirlenen h\u00fck\u00fcmler i\u00e7in sebat ve s\u00fcreklilik s\u00f6z konusu de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc maslahatlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 veya ona tabidir, maslahatlar ise zaman ve zemine g\u00f6re de\u011fi\u015fir ve farkl\u0131l\u0131k arz eder. Bundan dolay\u0131 \u00e2limler: Maslahat ve \u00f6rf esas al\u0131narak belirlenen h\u00fck\u00fcmlerin, zaman, mek\u00e2n, durum, \u00f6rf ve adetlerin de\u011fi\u015fimine g\u00f6re de\u011fi\u015fmesi ink\u00e2r edilemez.\u201d demi\u015flerdir.[30]<\/a> Ancak bu s\u00f6ylediklerimiz, \u015feyhin i\u00e7tihad\u0131n\u0131n do\u011fru veya yanl\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmemize engel de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn s\u00f6z ve fiillerine do\u011fruluk vasf\u0131n\u0131 vermemizi de gerektirmez. Zira sahib-i \u015feriattan ba\u015fka herkesin s\u00f6z\u00fc al\u0131nabilir ve reddedilebilir. \u015eeyh Muhammed Gazali\u2019nin (ra) \u015feyh Muhammed b. Abdulvehhap hakk\u0131nda insafl\u0131 bir s\u00f6z\u00fc vard\u0131r; o \u015f\u00f6yle der: \u201cMuhammed b. Abdulvehhap, tevhit bayra\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcceltmi\u015ftir. Bunu yapmas\u0131 da do\u011fru bir tercihti. Zira kendini kabirlere ibadet edilen, yaln\u0131zca Allah\u2019tan (cc) istenilecek \u015feylerin orada yatan \u00f6l\u00fclerden istendi\u011fi bir \u00e7evrede bulmu\u015ftu.\u201d[31]<\/a> Gazali\u2019nin onun hakk\u0131nda di\u011fer bir s\u00f6z\u00fc de \u015fu \u015fekilde: \u201cGer\u00e7ek \u015fu ki Muhammed b. Abdulvehhab\u2019\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 hareket pratik a\u00e7\u0131dan do\u011fru bir hareketti, belki de onu ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131lan k\u00f6t\u00fc ara\u00e7lard\u0131.\u201d[32]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Burada ara\u015ft\u0131rmac\u0131, s\u0131rf muhalefet olsun diye \u015eeyh\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma derdinde olmad\u0131\u011f\u0131 gibi; amac\u0131 da \u015feyh ve hareketine sava\u015f a\u00e7anlar\u0131n saf\u0131nda yer almak de\u011fildir. Ama\u00e7, \u00fcmmet \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimler meydana getiren tarihi olaylara e\u015flik eden siyasi olgular\u0131 okumada g\u00f6r\u00fclen yanl\u0131\u015f hususlar\u0131 a\u015fabilmek i\u00e7in olgunun i\u00e7inden \u015feyhin d\u00fc\u015f\u00fcncesini inceleme ve de\u011ferlendirmektir. Hadiseler ve ki\u015filer \u00fczerinde tatbik etme ve uygulama \u00e7er\u00e7evesinde \u015fer\u2019\u00ee h\u00fck\u00fcmlere yans\u0131yan metodolojik bir ar\u0131zan\u0131n oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcyoruz. \u015eeyh Muhammed b. Abdulvehhab\u2019\u0131n metodu asl\u0131nda y\u00f6netici ile din ulemas\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurma \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7eve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u0130slam ulemas\u0131n\u0131n geleneksel olarak benimsedi\u011fi siyasi f\u0131k\u0131h\/hukuktan etkilenmi\u015ftir. Ki bu a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak i\u015flevsel ve par\u00e7ac\u0131 bir yap\u0131ya sahip olup iktidar\u0131 siyasi faaliyetin ana ekseni olarak g\u00f6r\u00fcr. Bundan dolay\u0131 \u00fcmmetin kendini in\u015fa (\u00fcmmeti in\u015fa) konusundaki rol\u00fcn\u00fc, konumunu, \u00f6nemini, yetkilerini ve fonksiyonlar\u0131n\u0131 ihmal eden anlay\u0131\u015fa sahiptir. [33]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Siyasi S\u00f6zle\u015fme ve Geri Alma Haklar\u0131<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muhammed b. Suud ile \u015eeyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhap aras\u0131ndaki siyasi s\u00f6zle\u015fmenin niteli\u011fi, y\u00f6netim ve iktidar\u0131n siyasi hakk\u0131n\u0131n Suud ailesinde temerk\u00fcz etmesinde b\u00fcy\u00fck etkiye sahipti. Birinci Suudi Emirli\u011fi\u2019nin Hicri 1233 \/ Miladi 1818 y\u0131l\u0131nda y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra bu iyice ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Suudi Arabistan’\u0131n \u00fc\u00e7 emirli\u011fine bakan, Suud ailesinin, sadece kabile ve a\u015firetlerin g\u00fcc\u00fcne dayanman\u0131n de\u011fil ayn\u0131 zamanda din ulemas\u0131n\u0131n  deste\u011fini kazanman\u0131n ne kadar ehemmiyetli oldu\u011funun fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Suud ailesinin emirlikleri tekrar geri alma konusunda ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan etken budur. beri taraftan Re\u015fit ailesi gibi salt kabile ve a\u015firet karakteristik \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan di\u011fer emirlikler bu noktan\u0131n fark\u0131na varamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda Dr. Abd\u00fclfettah Ebu Aliyye \u015f\u00f6yle diyor: “Her ne kadar Birinci Suudi Devleti, politik ve kavramsal a\u00e7\u0131dan \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f idiyse de, ard\u0131nda Necid’de \u0130kinci Suudi Devleti\u2019nin dinamiklerini b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri insanlar\u0131n zihninde yer edip yerle\u015fmi\u015f, Necid toplumu da T\u00fcrk y\u00f6netimi ve Muhammed Ali\u2019ye kar\u015f\u0131 direnmeyi benimseyen Suud ailesine ba\u011fl\u0131 kalmaya devam etmi\u015ftir. Bu aileye destek verenlerin ba\u015f\u0131nda Necid toplumu i\u00e7inde sayg\u0131n bir dini konuma sahip oldu\u011fu i\u00e7in etkin g\u00fcc\u00fc olan \u015feyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n cemaati gelmekteydi.\u201d[34]<\/a> Fakat burada \u015funu vurgulamak gerekir ki: Birinci Suudi Emirli\u011fi\u2019nde temel dinamik ve ana rol Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine aitti, siyasi otorite ise uygulay\u0131c\u0131 konumunda kal\u0131yordu; \u0130kinci ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Suudi Emirlikleri\u2019nde ise ana rol siyasi iktidara aitti, dini otorite ise ona ba\u011fl\u0131 idi. Bu da ilk emirlik d\u00f6nemindeki siyasi s\u00f6zle\u015fmede sonradan meydana gelen de\u011fi\u015fimin a\u00e7\u0131k bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci Suudi Emirli\u011fi\u2019nin tarihsel ba\u011flam\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu d\u00f6nemde ileri s\u00fcr\u00fclen gerek\u00e7elerin, Birinci emirli\u011fe e\u015flik eden tarihi ba\u011flamdan tamamen farkl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Zira Birinci Emirlik, Osmanl\u0131 idaresinin d\u0131\u015f\u0131nda idi. \u0130kinci Emirli\u011fin tarihi ba\u011flam\u0131 farkl\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zaman Arap Yar\u0131madas\u0131 Osmanl\u0131 y\u00f6netimi alt\u0131ndayd\u0131. \u0130\u015fte burada selefi d\u00fc\u015f\u00fcncenin o zamanki siyasi realiteye adapte edilmesi ve \u015feyh Muhammed b. Abd\u00fclvehhab\u2019\u0131n talebelerinden olu\u015fan Necid \u00e2limlerinin i\u00e7tihatlar\u0131na rehin kalmas\u0131 problemi \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. her ne kadar Necid kaynakl\u0131 selefi d\u00fc\u015f\u00fcnce inan\u00e7 ve f\u0131k\u0131h boyutlar\u0131yla \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131nda bir d\u00fczeltme giri\u015fimi olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ilmi a\u00e7\u0131dan isabeti ise de, onun payda\u015f\u0131 olan siyasi aya\u011f\u0131 realiteyi okuma ve adapte olma konusunda kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yordu. Zira y\u00f6neticiye  kar\u015f\u0131 silahla isyan etmenin haram olma meselesi siyasi ba\u011flam\u0131 itibariye selefi yakla\u015f\u0131m\u0131n en \u00f6ne \u00e7\u0131kan kabullerinden biridir. Asl\u0131nda bu mesele, as\u0131rlar boyunca Ehl-i S\u00fcnnet ve\u2019l-Cemaat \u00e2limleri taraf\u0131ndan bu \u015fekilde kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eu anda i\u015flemekte oldu\u011fumuz konjonkt\u00fcrel ba\u011flam\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu kural\u0131n siyasi boyutun bask\u0131n etkisi ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vaktinin ge\u00e7ip mazide kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015fik fenomenleri ile birlikte mevcut durumlar, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ara\u00e7 ve y\u00f6ntemler ile de\u011fi\u015ftirme ve iyile\u015ftirmeyi gerekli k\u0131lsa da, Arap yar\u0131madas\u0131nda y\u00f6netimi Suud ailesine geri vermek i\u00e7in silahl\u0131 isyan hem de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun kan\u0131t\u0131, bu d\u00f6nemin bizzat tarih\u00e7ileri yar\u0131madan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin egemenli\u011fi alt\u0131nda oldu\u011funu itiraf ve kabul etmi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin Dr. Abd\u00fclfettah Ebu Aliyye \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cBu dinamiklerden hareketle, Osmanl\u0131-M\u0131s\u0131r idaresi d\u00f6neminde y\u00f6netimi Suud ailesine geri vermek amac\u0131yla bir\u00e7ok isyan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Osmanl\u0131 ve M\u0131s\u0131r devletleri Arap Yar\u0131madas\u0131ndaki varl\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 siyasi bir meydan okuma olmas\u0131 nedeniyle bu isyanlar\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in seferler d\u00fczenlemi\u015flerdir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Siyasi arenaya siyasi menfaat h\u00e2kimdi. Tarihi metinler dinin ve din \u00e2limlerinin siyasi ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Dr. Mediha Dervi\u015f\u2019in prens T\u00fcrki b. Abdullah hakk\u0131nda s\u00f6yledikleri, bu konuda verebilece\u011fimiz \u00f6rneklerden biri: Prens T\u00fcrki, ko\u015fullar\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda biraz s\u00fck\u00fbnet sa\u011flamak ve Arap Yar\u0131madas\u0131na talip olan g\u00fc\u00e7leri dengelemek i\u00e7in Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun resmi egemenli\u011fini tan\u0131mak zorunda kald\u0131. Bu tan\u0131ma, Necid’i kontrol etmesine ve etkisini K\u00f6rfez’e kadar geni\u015fletmesine yard\u0131mc\u0131 oldu, neticede Osmanl\u0131, el-\u0130hsa ve Katif\u2019i h\u00fckm\u00fc alt\u0131na ald\u0131.[35]<\/a> Ayn\u0131 durum \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Suudi Emirli\u011fi\u2019nin kurulu\u015fu i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u0130leriki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda Tarihsel ba\u011flam\u0131nda kurulu\u015funa e\u015flik eden siyasi de\u011fi\u015fimleri, Arap b\u00f6lgesinde milli devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve dinamikleri, selefi d\u00fc\u015f\u00fcnceye etkilerini ve yeni de\u011fi\u015fkenler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumu \u00fczerinde durmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> – Mustafa Hilmi, Qavaid el-Menhec es-Selefi fi el-Fikr el-\u0130slami, (\u0130slami D\u00fc\u015f\u00fcncede Selefi Yakla\u015f\u0131m\u0131n Kurallar\u0131) Beyrut, Dar al-K\u00fcttab el-\u0130lmiyye, Bask\u0131 1, Hicri 1426 \/ Miladi 2005, s. 159.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> – Nasser b. Abdulkerim Al-Aql, Mukaddimat ve Qavaid fi Menhec es-Selef fi el-Aqide, (Selefi D\u00fc\u015f\u00fcncenin \u0130nan\u00e7taki Metot ve Kurallar\u0131), Riyad, Dar el-Fadila, Bask\u0131 1, Hicri 1436 \/ Miladi 2015, s. 15.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> – Abd\u00fclkerim b. Muhammed El-Samani, el-Ensab, Kahire, \u0130bn Teymiyye Yay\u0131nevi, Bask\u0131 1, Hicri 1396 \/ Miladi 1976, c 7, s. 104.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> – Ahmed b. Abdulhalim b. Teymiye, Mecmuu el-Fetava (\u015eeyh el-\u0130slam \u0130bn Teymiyye’nin fetvalar\u0131n\u0131n toplam\u0131, Medine, Kral Fahd Kur’an-\u0131 Kerim Kompleksi, Hicri 1425 \/ Miladi 2004, c. 4, s. 149.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> -\u015eemseddin Muhammed b. Ahmed el-Zehebi, Siyer E\u2019lam en-N\u00fcbela (Soylular\u0131n Biyo\u011frafisi), Beyrut, El-Risale, Bask\u0131 1, Hicri 1404 \/ Miladi 1984, c. 21 s. 6.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> – Bekir b. Abdullah Abu Zeyd, el-Medhal ila F\u0131qh el-\u0130mam Ahmed Bin Hanbel ve Tahricat el-Eshab, Riyad, Dar el-As\u0131me, Bask\u0131 1, Hicri 1417 e, c. 1 s. 509.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> – Abdullah b. Abdurrahman Al-Bassam (8 As\u0131r Boyunca Necid \u00c2limleri) Riyad, Dar el-As\u0131me, Bask\u0131 2, Hicri 1419 c.1 s. 130.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> – Muhammed b. Ali e\u015f-\u015eevkani, el-Bedr et-Tali\u2019 Bi Mehasin Min Be\u2019d el-Qarn es-Sabi\u2019, Kahire, Dar el-Kitab el-\u0130slami, c. 2 s. 6.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> – Bkz: Muhammed b. Abdulrahman Al-Mi\u011fravi, Mevsua Mevaq\u0131f es-Selef fi el-Aqide ve el-Menhec ve et-Etterbiye, Kahire, el-Mektebe el-\u0130slamiyye, Marake\u015f, en-N\u00fcbela li el-Kitab, c. 5, s. 560 ve sonras\u0131.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> – Ebu el-Hasan Ali el-Hasani en-Nedevi, Rical el-Fikr ve ed-Da\u2019ve fi el-\u0130slam, \u015eam, Dar \u0130bn Kesir, Bask\u0131 3, Hicri 1428 \/  Miladi 2007, c. 3, s. 69.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a>   \u00c7evirmenin Notu: Bu b\u00f6l\u00fcmde ge\u00e7en () ve () kavramlar\u0131 t\u00fcrk literat\u00fcr\u00fcne \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekilde ge\u00e7mi\u015ftir. Nitekim (\u0627\u0644\u0634\u0631\u0639\u064a\u0629) kavram\u0131 Me\u015fruiyyet=legitimacy kavram\u0131na tekab\u00fcl etmektedir. Di\u011fer taraftan (\u0627\u0644\u0645\u0634\u0631\u0648\u0639\u064a\u0629) ise kanunilik=legality kavram\u0131na tekab\u00fcl etmektedir. Biz bu makalede bu a\u00e7\u0131dan (\u0627\u0644\u0634\u0631\u0639\u064a\u0629)= Me\u015fruiyyet, (\u0627\u0644\u0645\u0634\u0631\u0648\u0639\u064a\u0629)-kanunilik olarak terc\u00fcme ettkik<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> – Hi\u015fam Ahmed Ivad Cafer, el-Ebad es-Siyasiyye li Mefhum el-Hakimiyye R\u00fcye Marifiyye, Virginia, D\u00fcnya \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesi Enstit\u00fcs\u00fc, Bask\u0131 1, Hicri 1416 \/ Miladi 1995, s. 83.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> – Hamid Abdullah Rabi\u2019, Medhal fi Dirase et-Turas es-Siyasi el-\u0130slami, Kahire, Uluslararas\u0131 \u015euruq Yay\u0131nevi, Bask\u0131 1, Hicri 1428 \/ Miladi 2007, c. 2 s. 66.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a>– Dr. M\u00fcna Ebu el-Fadl, el-Medhal el-Minhaci li Diraset en-Nuzum es-Siyasiyye el-Arabiyye, Kahire, Dar es-Selam, Bask\u0131 1, Hicri 1434 \/ Miladi 2013, s. 295.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> – Dr. el-Seyyid \u00d6mer, e\u015f-\u015eeriyye Beyne f\u0131qh el-Hilafe ve Vaq\u0131iha li ed-Doktara Emani Salih: Q\u0131rae ve Telhis, Kahire, Merkez ed-Dirasat el-Ma\u2019rifiyye, s. 3.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> – Seyfuddin Abdulfettah, en-Nazra es-Siyasiyye Min MAnzur \u0130slami, Menheciyyet et-Tecdid es-Siyasi ve H\u0131brat el-Vaq\u0131i el-Arabi el-Muas\u0131r, Amman \/ \u00dcrd\u00fcn, el-Merkez el-\u0130lmi li ed-Dirasat es-Siyasiyye, Bask\u0131 1, Miladi 2002, s. 316.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> – Ayn\u0131 Eser, s. 325.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> – Bu konuda Dr. Ferid el-Ensari \u015f\u00f6yle diyor: Kuran ve s\u00fcnnet naslar\u0131n\u0131n de\u011finmeyip i\u00e7tihad ve reye havale ettikleri konulara gelince bunlar da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yasama derecesindedirler. Sadece i\u00e7tihad\u00ee bir mesele olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u015eariin\/Kanun koyucunun onlar\u0131 kastetmi\u015f olma bak\u0131m\u0131ndan da durum b\u00f6yledir. \u0130kisi aras\u0131nda \u0130slam hukuk metodolojisi bak\u0131m\u0131ndan ince bir fark vard\u0131r. Kastetti\u011fim \u015fey, kanun koyucu temel referans olan kitap ve s\u00fcnnette bir konu hakk\u0131nda l\u00fczum olmas\u0131na ra\u011fmen h\u00fck\u00fcm bildirmemi\u015fse bu \u2013ha\u015fa- bir nisyan ve gafletin alameti de\u011fil aksine bir yasama\/te\u015fri oldu\u011fudur. Yani kanun koyucu, bilerek ve belli bir amaca matuf olarak bu meselenin h\u00fckm\u00fcn\u00fc beyan etmemi\u015f, dinin temel maksatlar\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131na koymam\u0131\u015f, aksine tali ve ikinci mesele olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve i\u00e7tihada havale etmi\u015ftir. Bu gibi durumlar\u0131 nitelemek i\u00e7in \u0130slam hukuk metodolojisi \u00e2limleri \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201c\u0130htiya\u00e7 ba\u011flam\u0131nda susmak asl\u0131nda beyan ve ifade etmektir!\u201d ancak bahse konu olan meselede as\u0131l problem \u015fudur: \u0130slam\u2019da siyasi h\u00fck\u00fcmlerin Sultan h\u00fck\u00fcmleri veya devlet y\u00f6netme sanat\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yasama derecesini ortaya koymak. Delili sunmadan \u00f6nce iddiam\u0131z\u0131 ortaya at\u0131p \u015f\u00f6yle diyoruz: Bu manadaki siyasi h\u00fck\u00fcmler, \u0130slami yasaman\u0131n ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derecesinde yer alabilmi\u015ftir. Bkz: Ferid el-Ensari, el-Beyan ed-Deavi ve Zahiret et-Tedahhum es-Siyasi, Kahire, Dar es-Selam, Bask\u0131 1, Hicri 1430 \/ Miladi 2009, s. 61-72.<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> – Muhammed b. Fehd Al-Frih, el-Ahkam el-F\u0131qhiyye el-M\u00fcalliqa Bi Mans\u0131b el-\u0130mame, Demmam, Dar \u0130bn el-Cevzi, Bask\u0131 1, Hicri 1434, s. 15-17.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/a> – Abdullah b. \u00d6mer ed-D\u00fcmeyci, el-\u0130mame el-Uzma \u0130nde Ehl es-S\u00fcnne ve el-Cemaa, Riyad, Dar Tayyibe, Bask\u0131 1, Hicri 1408, s. 222.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/a> – Ahmed er-Reysuni, F\u0131qh es-Sevra, Muracaat Fi el-F\u0131kqh es-Siyasi el-\u0130slami, Kahire, Dar el-Kelime, Bask\u0131 1, Hicri 1434, Miladi 2013, s. 23.<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/a> – Abdurrahman b. Muhammed b. Kas\u0131m en-Necdi, ed-D\u00fcrer es-Seniyye Fi el-Ecvibe en-Necdiyye, Bask\u0131 5, Hicri 1416 \/ Miladi 1995, c. 9, s. 5.<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/a> – Ahmed er-Reysuni, \u0130mame el-M\u00fcte\u011fallib Beyne e\u015f-\u015eer\u2019 ve et-Tarih, el-Cezire, https:\/\/goo.gl\/QWz2TR<\/a> , 20\/03\/2014.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/a> – Dr. Mediha Ahmed Dervi\u015f, Tarih ed-Devle es-Suudiyye Hatta er-Rbu\u2019 el-Evvel Min el-Qarn el-I\u015frin, Cidde, Dar e\u015f-\u015euruq, Bask\u0131 1, Hicri 1400 \/ Miladi 1980, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/a> – Abdulaziz b. Muhammed Al Abdullatif, Daava el-Munaviin Li Davet e\u015f-\u015eeyh Muhammed Bin Abdulvehhab Ard ve Naqd, Riyad, Dar Tayyibe, Hicri 1409 \/ Miladi 1989, s. 236; Emin Said, Tarih ed-Devle es-Suudiyye, Dar el-Kitab el-Arabi, tarihsiz, c. 1, s. 23.<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/a> – Dr. Salih b. Abdullah el-Abbud, Aqidet e\u015f-\u015eeyh Muhammed b. Abdulvehhab es-Selefiyye, ve Eseruha fi el-Alem el-\u0130slami, Medine \u0130slam \u00dcniversitesi \u0130lmi Meclis Yay\u0131nlar\u0131, Bask\u0131 1, Hicri 1408, c. 1, s. 39.<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/a> – e\u015f-\u015eeyh H\u00fcseyin b. \u011eanam, Tarih-u Necid, Kahire, Dar e\u015f-\u015euruq, Bask\u0131 4, Hicri 1415 \/ Miladi 1995, s. 13.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/a> – Enver el-C\u00fcndi, Mukaddimat el-Ulum ve el-Menahic, Kahire, Dar el-Ensar, Hicri 1409, c. 3, s. 211.<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/a> – E\u015f-\u015eeyh Osman b. Abdullah b. Bi\u015fr en-Necdi el-Hanbeli, Unvan el-Mecdi Fi Tarih en-Necd, Riyad, Dar el-Melik Abdulaziz, Bask\u0131 4, Hicri 1402 \/ Miladi 1982, c. 1, s. 42.<\/p>\n\n\n\n

Bin Bi\u015fr\u2019in bahsetti\u011fi konulara benzer \u015feyleri, tarih\u00e7i Hasan er-Riki\u2019ni L\u00fcme\u2019 e\u015f-\u015eihab adl\u0131 kitab\u0131nda \u0130bn Suud\u2019dan nakletmi\u015ftir. Buna g\u00f6re Bin Suud \u0130mam Muhammed b. Abdulvehhab\u2019a \u201cBu k\u00f6y senin k\u00f6y\u00fcnd\u00fcr, yer de senin yerindir, d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan korkma. B\u00fct\u00fcn Necidliler bir araya gelse de seni buradan \u00e7\u0131kartmay\u0131z.\u201d Demi\u015ftir. \u0130mam ise: \u201cSen onlar\u0131n b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc ve \u015ferifisin. Riyaset ve \u0130maml\u0131k (devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve liderlik) senin ve senden sonra gelecek z\u00fcrriyetinde, dini me\u015fihat ve rehberlik de ben ve benim soyumdan geleceklerde olmas\u0131 i\u00e7in senden bu din i\u00e7in cihat edece\u011fine dair s\u00f6z vermeni istiyorum. Sava\u015fa ve bar\u0131\u015fa ve b\u00fct\u00fcn i\u015flere birlikte karar verelim\u201d \u015feklinde kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. Fakat kitab\u0131 tahkik eden Prof. Dr. Abdullah es-Salih el-Useymin bu vak\u0131an\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi hakk\u0131nda \u015f\u00fcphelerini ifade etmekte ve Necid tarihi hakk\u0131nda yazan tarih\u00e7ilerin olay\u0131 bu \u015fekilde aktarmad\u0131klar\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. Bkz: Hasan b. Cemal er-Riki, L\u00fcme\u2019 e\u015f-\u015eihab Fi Siret Muhammed Bin Abdilvehhab, Tahkik Dr. Abdullah es-Salih el-Useymin, Riyad, \u0130daret el-Melik Abdulaziz, Hicri 1426 \/ Miladi 2005, s. 72.<\/p>\n\n\n\n

[30]<\/a> – Dr. Salih b. \u011eanem el-Sedlan, el-Qavaid el-F\u0131qhiyye el-K\u00fcbra ve Ma Teferraa Anha, Riyad, Dar el-Belnesiye, Bask\u0131 1, Hicri 1417, s. 434.<\/p>\n\n\n\n

[31]<\/a> – Muhammed el-\u011eazali, Mietu Sual An el-\u0130slam, Kahire, Nahdet M\u0131sr, Bask\u0131 4, 2005, s. 270.<\/p>\n\n\n\n

[32]<\/a> – Ayn\u0131 Eser, s. 295.<\/p>\n\n\n\n

[33]<\/a> – Daha geni\u015f bilgi ve analiz i\u00e7in bkz: L\u00fcey Safi, el-Aqide ve es-Siyase Mealim Nazariyye Amme Li ed-Devle el-\u0130slamiyye, el-Ma\u2019hed el-Alemi el-\u0130slami, Bask\u0131 1, Hicri 1416 \/ Miladi 1996, s. 21 ve sonras\u0131. Dr. Ahmet er-Raysuni, el-\u00dcmme Hiye el-Asl, Beyrut, e\u015f-\u015eerike el-Arabiyye Li el-Ebhas ve en-Ne\u015fr, Bask\u0131 1, 2012, s. 10.<\/p>\n\n\n\n

[34]<\/a> – Dr. Abdulfettah Hasan Ebu Aliyye, Tarih ed-Devle es-Suudiyye es-Saniye, Riyad, Dar el-Merih Li en-Ne\u015fr, Bask\u0131 4, Hicri 1411 \/ Miladi 1991, s. 37.<\/p>\n\n\n\n

[35]<\/a> – Ayn\u0131 Eser, s. 38.<\/p>\n

<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Giri\u015f: Ara\u015ft\u0131rma ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7erdi\u011fi d\u00f6rt temel unsur bile\u015fimi, farkl\u0131 ba\u011flamlarda al\u0131nmas\u0131 gereken i\u00e7erik ve konular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Suudi Arabistan Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131n mevcut ger\u00e7ekli\u011fi ile tan\u0131k oldu\u011fu siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler hem i\u00e7sel hem de d\u0131\u015fsal ger\u00e7ekli\u011fin bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011fu gibi; tarihi ba\u011flamlar\u0131n ve onlara e\u015flik eden d\u00fc\u015f\u00fcnce ve okumalar\u0131n bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ve fikir \u00fcretme s\u00fcrecinde …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1714,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"pmpro_default_level":"","footnotes":""},"categories":[159],"tags":[178,177],"class_list":["post-1713","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yayinlar","tag-selefi-soylem","tag-suudi-arabistan","pmpro-has-access"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1713","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1713"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1718,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1713\/revisions\/1718"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1714"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}