{"id":3887,"date":"2017-11-30T18:22:00","date_gmt":"2017-11-30T16:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/3887"},"modified":"2026-11-13T17:36:34","modified_gmt":"2026-11-13T15:36:34","slug":"insan-kavrami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887","title":{"rendered":"\u0130nsan kavram\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arap dilinde &#8220;insan&#8221; (el-ins\u00e2n) kelimesi &#8220;\u00fcns&#8221; (\u00fcnsiyet, yak\u0131nl\u0131k) k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcrer ve asl\u0131 &#8220;insiy\u00e2n&#8221;d\u0131r; zira Araplar bu kelimenin k\u00fc\u00e7\u00fcltme halinin &#8220;\u00fcneysiy\u00e2n&#8221; oldu\u011funda ittifak etmi\u015flerdir. Tekili &#8220;ins\u00ee&#8221;dir; \u00e7o\u011fulu ise &#8220;en\u00e2s\u00een&#8221; ve &#8220;en\u00e2s\u00ee&#8221; \u015feklinde yap\u0131l\u0131r. \u0130bn Abbas&#8217;tan (Allah ondan ve babas\u0131ndan raz\u0131 olsun) \u015f\u00f6yle dedi\u011fi rivayet edilir: &#8220;\u0130nsana insan denmesinin sebebi, kendisine bir ahit verilmi\u015f olmas\u0131 ve onu unutmas\u0131d\u0131r (nesiye).&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc ile onun maddi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (yani be\u015feriyetini), halini (yani hayat\u0131, \u00f6l\u00fcm\u00fc ya da ikisi aras\u0131ndaki durumu), soyunu (yani \u00e2demili\u011fini) veya toplumsal-medeni birlikteli\u011fini (yani insiyyetini) g\u00f6steren ar\u0131zi nitelikleri birbirinden ay\u0131rt edilebilir. Bunun ayr\u0131nt\u0131s\u0131 \u015f\u00f6yledir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Be\u015fer&#8221; kelimesi Kur&#8217;an&#8217;da, maddi \u00e2demili\u011fe i\u015faret eden bir cins ismi olarak ge\u00e7er; b\u00fct\u00fcn \u00c2demo\u011fullar\u0131, s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131 ne olursa olsun, be\u015ferin &#8220;varolu\u015funu&#8221; olu\u015fturan biyolojik, fizyolojik ve psikolojik \u00f6zellikler bak\u0131m\u0131ndan tam bir benzerlik ve e\u015fitlik i\u00e7inde bu noktada bulu\u015furlar. &#8220;N\u00e2s&#8221; (insanlar) kavram\u0131 da bu anlama yak\u0131nd\u0131r ve yakla\u015f\u0131k iki y\u00fcz k\u0131rk yerde \u00c2dem soyunun cins ismine i\u015faret eder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;\u0130ns&#8221; kelimesi ise Kur&#8217;an kullan\u0131m\u0131nda yakla\u015f\u0131k on sekiz ayette cinne kar\u015f\u0131l\u0131k olarak ge\u00e7er ve vah\u015fi olmama, yani \u00fcnsiyet niteli\u011fine i\u015faret eder; zira cin gizlilik ve vah\u015filikle birlikte an\u0131l\u0131rken ins, toplumsal-medeni birliktelik amac\u0131 ve yery\u00fcz\u00fcnde maddi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olma ger\u00e7e\u011fiyle birlikte an\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;\u0130nsan&#8221; kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne gelince, bu kavram s\u00fcrekli bir m\u00fccadele, se\u00e7ilme ve y\u00fckselme s\u00fcrecine i\u015faret eder; bu s\u00fcrecin amac\u0131, ins\u00eeyi yery\u00fcz\u00fcnde halifeli\u011fe, teklifin sorumluluklar\u0131n\u0131 ve Allah&#8217;\u0131n emanetini ta\u015f\u0131maya ehil k\u0131lan &#8220;insaniyet&#8221;i ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. Buna, hay\u0131r ve \u015ferle imtihan edilmek ve varl\u0131klar aras\u0131ndaki mertebesine aldanma fitnesine maruz kalmak da e\u015flik eder; bu aldan\u0131\u015f ona zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve Yarat\u0131c\u0131s\u0131na muhta\u00e7 olu\u015funun hakikatini unutturur. \u0130nsan\u0131n, kendisini ar\u0131nmaya ve y\u00fckselmeye zorlayarak buna kar\u015f\u0131 koymas\u0131 ise bir zorunluluktur. \u0130bn Haldun Mukaddime&#8217;sinde \u015f\u00f6yle der: &#8220;\u0130nsan ahlak\u0131nda ve dininde bozuldu\u011funda insanl\u0131\u011f\u0131 da bozulmu\u015f olur ve ger\u00e7ek anlamda bir ucubeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr; [zira] insan ancak menfaatlerini elde etme, zararlar\u0131n\u0131 savma ve bunun i\u00e7in \u00e7abalamaya elveri\u015fli bir yarat\u0131l\u0131\u015fa sahip olma kudretiyle insand\u0131r&#8221;<sup>(<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337\/https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/1690\/#_ftn1\">[1]<\/a>)<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;\u0130nsan&#8221; kavram\u0131 bug\u00fcn, her biri insan\u0131n mahiyeti ve yery\u00fcz\u00fcndeki rol\u00fc hakk\u0131nda bir tasavvur sunan maddeci ve din\u00ee iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maddeci bak\u0131\u015f, insan\u0131n unsurlar\u0131n\u0131, ili\u015fkilerini, eylemlerini ve duygulan\u0131mlar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca maddeye indirger; Bat\u0131 Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131ndan bu yana modernite ve postmodernite olmak \u00fczere iki a\u015famadan ge\u00e7mi\u015ftir. Birincisi insan\u0131 evrenin merkezine yerle\u015ftirir; buna g\u00f6re ak\u0131l, a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n delillerini ve olu\u015fum mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran evrenin par\u00e7alar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama yetene\u011fine sahiptir; \u00f6yle ki ak\u0131l, bunlar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131p \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnerek kendi \u00f6l\u00e7\u00fctlerini \u00fcretebilir, tanr\u0131ya hi\u00e7 ihtiya\u00e7 duymayabilir ve bilgisini kutsal olmayan kaynaklardan dev\u015firebilir. B\u00f6ylece insana yaln\u0131zca akla, insan do\u011fas\u0131na ve maddi yasalara dayanan bilgi, ahlak ve estetik sistemleri sa\u011flan\u0131r. Postmodernite a\u015famas\u0131nda ise insan, kutsall\u0131\u011f\u0131 elinden al\u0131narak evrenin merkezinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f; hayvandan fark\u0131 olmayan maddi, ekonomik ve cinsel d\u00fcrt\u00fclerin bir toplam\u0131 \u2014yani ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 bir varl\u0131k\u2014 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6yle ki onun i\u00e7in mutlak olan, bir dizi maddi \u015feyde (maddi fayda \u2013 cinsel haz \u2013 \u00fcretim oranlar\u0131) somutla\u015f\u0131r. Bu ise \u00f6te yandan bilgi, ahlak ve estetik sistemlerinin olu\u015f ve g\u00f6recelik kal\u0131b\u0131na \u2014ak\u0131\u015fkan maddecilik a\u015famas\u0131na\u2014 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi anlam\u0131na gelir; burada evrenin ne bir merkezi ne de bir amac\u0131 vard\u0131r ve insan\u0131n \u00f6nceki maddi mutlaklar\u0131 a\u015fma g\u00fcc\u00fc yoktur. Zira insan, &#8220;son derece basit bir varl\u0131kt\u0131r ve ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir tarihsel fenomen de\u011fildir; alan\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 do\u011fa ve madde \u00e7er\u00e7evesindedir ve bunlar\u0131 a\u015famaz; biyolojik i\u015flevleri sindirim, \u00fcreme ve cinsel hazd\u0131r; i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel d\u00fcrt\u00fcleri maddi olarak hayatta kalma arzusu, g\u00fc\u00e7 ve zaaf ve servet arzusudur; do\u011frudan sinirsel uyar\u0131c\u0131lar\u0131 maddi \u00e7evre ve kendi organik sistemleridir; o, maddi do\u011fa yasas\u0131n\u0131n zorunluluklar\u0131na tabidir&#8221;<sup>(<\/sup><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337\/https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/1690\/#_ftn2\">[2]<\/a><sup>)<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ayn\u0131 be\u015fer\u00ee (pozitif) sistem i\u00e7indeki din\u00ee bak\u0131\u015fa gelince, bu bak\u0131\u015f varl\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ark\u0131n\u0131 \u00e7eviren ve insan\u0131 iradesi ve se\u00e7imi olmayan \u00f6nemsiz bir varl\u0131k olarak yaratan kahredici y\u00fcce bir g\u00fcc\u00fcn denetledi\u011fi bir sistem olarak tasavvur eder; insan onun emriyle hareket eder ve kendi i\u015finden hi\u00e7bir \u015feye sahip de\u011fildir. Bu bak\u0131\u015f, Hristiyan Orta \u00c7a\u011f&#8217;daki kilise d\u00fc\u015f\u00fcncesinde somutla\u015fm\u0131\u015f ve kilisenin birey, toplum ve devlet hayat\u0131ndaki giderek artan rol\u00fcyle e\u015f zamanl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu iki bak\u0131\u015f\u0131n, insan\u0131; \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc iman, bilin\u00e7, yarat\u0131c\u0131l\u0131k ve se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne dayanan \u015ferefli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f bir varl\u0131k olarak g\u00f6ren asaleti ondan d\u00fc\u015f\u00fcrme tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Kur&#8217;an\u00ee bak\u0131\u015fta insan, evrene emin k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f ve orada halife k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r; b\u00f6ylece evren ona, kendi misyonunu ve Allah&#8217;\u0131n di\u011fer yarat\u0131klara y\u00fckledi\u011fi misyonu ger\u00e7ekle\u015ftirmede, de\u011ferleri korumada ve yery\u00fcz\u00fcn\u00fc imar etmede yard\u0131mc\u0131 olur. Kur&#8217;an metninin zikretti\u011fi emanet \u2014&#8221;Biz emaneti g\u00f6klere, yere ve da\u011flara teklif ettik de onlar onu y\u00fcklenmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131lar, ondan korktular. Onu insan y\u00fcklendi. \u015e\u00fcphesiz o \u00e7ok zalim, \u00e7ok cahildir.&#8221; (Ahz\u00e2b: 72)\u2014 teklif, sorumluluk ve se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; kendini ve asaletini ger\u00e7ekle\u015ftirmesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn insanlara aittir. Bu bir boyun e\u011fdirme (teshir) de\u011fildir \u2014\u00e7\u00fcnk\u00fc insan sorumluluktan muaf de\u011fildir\u2014. \u0130nsan, Allah&#8217;\u0131n (c.c.) evreninde efendidir; bu evrenin \u00fczerinde efendi de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve se\u00e7imi, eylemlerinden sorumlu olmas\u0131n\u0131 do\u011furur; ancak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve eylem ile iradenin asaletinin ger\u00e7ekle\u015fmesi, insan\u0131n Ali \u015eeriati&#8217;nin &#8220;d\u00f6rt zindan&#8221; dedi\u011fi \u015feyden kurtulabilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunlar benlik, tarih, toplum ve do\u011fa zindanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Do\u011fa zindan\u0131 \u015funa i\u015faret eder: \u0130nsan, &#8220;tanr\u0131&#8221; anlam\u0131n\u0131 evrenin merkezinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131p kendini onun efendisi ilan ettikten sonra \u2014nat\u00fcralist ekol\u00fcn iddialar\u0131na g\u00f6re\u2014 do\u011fan\u0131n varl\u0131klar\u0131ndan herhangi biri haline gelmi\u015ftir; do\u011fan\u0131n di\u011fer fenomenlerinden, onlardan daha m\u00fckemmel olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir fark\u0131 yoktur; o, do\u011fa taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Tarih zindan\u0131 ise tarihin asaletini savunan ekol\u00fcn iddialar\u0131na i\u015faret eder; buna g\u00f6re insan, tarihin \u00fcretti\u011fi bir mald\u0131r ve tarih insana zorla kendini tekrar eder; ge\u00e7mi\u015fte olan onun ba\u015f\u0131na da gelir ve insan\u0131n tarihin zorunlulu\u011fundan kurtulmak i\u00e7in ne g\u00fcc\u00fc ne de kuvveti vard\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Toplum zindan\u0131, sosyolojist ekol\u00fcn iddialar\u0131na g\u00f6re toplumun insan\u0131 bi\u00e7imlendirmedeki rol\u00fcne i\u015faret eder; \u00f6yle ki bireylerin etkile\u015fim ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131, de\u011ferleri ve fikirleri toplumun b\u00fct\u00fcn olarak incelenmesi yoluyla \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir.<\/li>\n\n\n\n<li>Son zindan benliktir ve benli\u011fin bireye dayatt\u0131\u011f\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131n ve tamamlay\u0131c\u0131 arzular\u0131n, onun d\u00fc\u015f\u00fcncesine ve davran\u0131\u015f\u0131na h\u00e2kim olmas\u0131na i\u015faret eder; \u00f6yle ki bunlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 fayda\/haz ve zarar\/ac\u0131 ilkesiyle yorumlanabilir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tarih, toplum ve do\u011fa zindanlar\u0131na gelince, bunlar bilim yoluyla a\u015f\u0131labilir: tarihin anlam\u0131n\u0131 ve seyrini bilmek, hareket yasalar\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnsel, iradi, duygusal ve ahlaki yap\u0131s\u0131 \u00fczerindeki etkisini ke\u015ffetmek; do\u011fa bilimlerini incelemek ve bunlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla do\u011fay\u0131 ehlile\u015ftirmek; toplumsal ili\u015fkileri, toplum tarihinin a\u015famalar\u0131n\u0131 ve toplumun yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmenin yollar\u0131n\u0131 bilmek suretiyle.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Benlik zindan\u0131na gelince, bu zindan ancak insan akl\u0131n\u0131n yetersizli\u011fini ve bilgisinin, ne kadar geni\u015flerse geni\u015flesin, dar s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 dengeleyen; insana kendi tarihini yapma, benli\u011finin maddi ve hayvani zindanlar\u0131ndan kurtulma ve onu \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme imk\u00e2n\u0131 veren inan\u00e7 (akide) ile a\u015f\u0131labilir. Dolay\u0131s\u0131yla insan\u0131n \u00e7e\u015fitli zorunluluk (cebir) t\u00fcrlerinden ve bunlar\u0131n do\u011furdu\u011fu maddi ya da felsefi insani azaptan kurtulu\u015fu, ancak irade ve iman ile ve bunlar\u0131 o engellerin \u00fczerine y\u00f6neltip insan\u0131n yaratma ve var etmedeki f\u0131tri g\u00fcc\u00fcne ula\u015fmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130\u015fte o zaman insan hayat\u0131n\u0131 se\u00e7er; teklifi, sorumlulu\u011fu ve insanl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir. \u015eairin \u015fu s\u00f6z\u00fc bunu do\u011frular:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130lac\u0131n sendedir de g\u00f6rmezsin,&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; derdin sendendir de fark\u0131na varmazs\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kendini k\u00fc\u00e7\u00fck bir cisim san\u0131rs\u0131n,&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; oysa en b\u00fcy\u00fck \u00e2lem sende d\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00ad<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda insan\u0131n \u00f6zellikleri \u00e7o\u011fal\u0131r ve \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0130nsan, yarat\u0131l\u0131\u015f yap\u0131s\u0131 gere\u011fi iki boyutlu bir varl\u0131kt\u0131r; o, ilahi ruh nefhas\u0131 ile \u00e7amur\/bal\u00e7\u0131k maddesinin birle\u015fimidir: &#8220;Hani Rabbin meleklere \u015f\u00f6yle demi\u015fti: Ben kuru bir \u00e7amurdan, \u015fekillenmi\u015f kara bal\u00e7\u0131ktan bir insan yarataca\u011f\u0131m. Onu d\u00fczenleyip i\u00e7ine ruhumdan \u00fcfledi\u011fim zaman, siz hemen onun i\u00e7in secdeye kapan\u0131n.&#8221; (Hicr: 28, 29). Bu, insan\u0131n evrenle ve \u00f6zellikle yery\u00fcz\u00fcyle ba\u011flant\u0131s\u0131na i\u015faret eder; bu da onun, evrendeki ilahi g\u00f6revi \u00e7er\u00e7evesinde bedeni, ruhu ve akl\u0131yla onunla etkile\u015fim i\u00e7inde olmas\u0131n\u0131n zorunlulu\u011funu ifade eder. Ayn\u0131 zamanda hataya ve s\u00fcr\u00e7meye d\u00fc\u015fme ihtimaline \u2014&#8221;\u00c2demo\u011flunun hepsi hata eder&#8221;\u2014 ve t\u00f6vbe edip hakka d\u00f6nmenin zorunlulu\u011funa \u2014&#8221;Hata edenlerin en hay\u0131rl\u0131s\u0131 t\u00f6vbe edenlerdir&#8221;\u2014 da i\u015faret eder.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130nsan\u0131n, genel olarak hayvanla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feylerin aksine, soyut d\u00fc\u015f\u00fcnme, tefekk\u00fcr, tedebb\u00fcr, hayal etme, bilimsel inceleme, k\u0131yas, istidlal ve deneyimlerden sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma gibi y\u00fcksek zihinsel i\u015flemleri yapabilme yetene\u011fi; bu yetenek onda tarih ve \u015fimdiki zaman bilincini, gelece\u011fi planlamay\u0131 ve Allah, varl\u0131k, evren ve hayat hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerinin ve inan\u00e7lar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu ispat etmeyi in\u015fa eder.<\/li>\n\n\n\n<li>Konu\u015fma, beyan, dilsel sembollerle muamele ve dilsel ileti\u015fim: &#8220;Ona beyan\u0131 \u00f6\u011fretti.&#8221; (Rahm\u00e2n: 4). Bu, insan\u0131n \u00fcretti\u011fi sanat, heykel, mimari ve benzeri semboller aras\u0131nda yer al\u0131r; ancak dilsel semboller olmas\u0131yla onlardan ayr\u0131l\u0131r. Bu ise ku\u015flarda oldu\u011fu gibi salt sesli konu\u015fmadan farkl\u0131d\u0131r: &#8220;Bize ku\u015f dili \u00f6\u011fretildi.&#8221; Konu\u015fman\u0131n (mant\u0131k) ku\u015flara nispet edilmesi, beyan\u0131n insana \u00f6zg\u00fc olmas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz; zira dil yaln\u0131zca organik de\u011fil, psikolojik, toplumsal ve antropolojik bir olgudur. Bu nedenle dilbilim, biyolojik dilbilim, psikodilbilim ve di\u011ferleri gibi dallara ayr\u0131l\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130nsan\u0131, az ya da \u00e7ok, d\u00fcnyevi ve uhrevi \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla ba\u015fkalar\u0131yla kayna\u015fmaya ve i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f, karma\u015f\u0131k ili\u015fkiler kurmaya y\u00f6nelten toplumsal ve medeni e\u011filim. B\u00fct\u00fcn bunlar, emellerin geni\u015fli\u011fine ve hedeflere y\u00f6nelik \u00f6zleme, m\u00fclk edinme sevgisine, ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131 temsil eden \u015feye dikkat etme ve ona y\u00f6nelmeye, gelece\u011fe ilgi duymaya ve \u00e7o\u011fu zaman toplulu\u011fun tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evede &#8220;daha iyi&#8221;yi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in m\u00fccadele etmeye ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsani birliktelik, do\u011fal kaynaklar\u0131n k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu kaynaklar\u0131 en az\u0131ndan insan\u0131n karde\u015fleriyle birlikte ya\u015famas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alacak, en iyi ihtimalle de insan\u0131 y\u00fckselmeye ve sahiplenme i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00fczerine \u00e7\u0131kmaya te\u015fvik edecek \u015fekilde kullanma ve da\u011f\u0131tma \u00e7abas\u0131yla a\u015fmay\u0131 gerektirir. G\u00fcvenlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, in\u015fa, imar, insan medeniyetinin geli\u015ftirilmesi ve onun maddi ve k\u00fclt\u00fcrel \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretilmesi de, yery\u00fcz\u00fcnde halifelik kavram\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirdi\u011fi \u015fekilde, ancak bununla ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Din\u00ee e\u011filim ve evrene h\u00e2kim olan y\u00fcce g\u00fcce iman. Bu, Kur&#8217;an-\u0131 Kerim&#8217;in Allah Te\u00e2l\u00e2&#8217;n\u0131n \u015fu s\u00f6z\u00fcnde tarif etti\u011fi gibi f\u0131tri bir e\u011filimdir: &#8220;Sen y\u00fcz\u00fcn\u00fc hanif olarak dine, Allah&#8217;\u0131n insanlar\u0131 \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 f\u0131trata \u00e7evir.&#8221; (R\u00fbm: 30). Yine \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: &#8220;Hani Rabbin \u00c2demo\u011fullar\u0131n\u0131n s\u0131rtlar\u0131ndan z\u00fcrriyetlerini alm\u0131\u015f ve onlar\u0131 kendilerine \u015fahit tutarak &#8216;Ben sizin Rabbiniz de\u011fil miyim?&#8217; demi\u015fti. Onlar da &#8216;Evet, \u015fahit olduk&#8217; demi\u015flerdi. K\u0131yamet g\u00fcn\u00fc &#8216;Biz bundan habersizdik&#8217; demeyesiniz diye.&#8221; (A&#8217;r\u00e2f: 172). Kuds\u00ee hadiste de \u015f\u00f6yle buyrulur: &#8220;Ben kullar\u0131m\u0131 hanifler olarak yaratt\u0131m\u2026&#8221; [M\u00fcslim rivayet etmi\u015ftir].<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan\u0131n ul\u00fbhiyete olan bu iman\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, halifelik, imar ve \u015fer&#8217;i y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yerine getirme teklifi ona d\u00fc\u015fer: &#8220;O sizi yerden yaratt\u0131 ve sizi orada imar etmekle g\u00f6revlendirdi.&#8221; (H\u00fbd: 61). Bu konuda ona dindarl\u0131\u011fa, ahde vefaya ve ruhunun mutlulu\u011funa ve ar\u0131nmas\u0131na g\u00f6t\u00fcren emirlere uymaya y\u00f6nelik e\u011filimi yard\u0131mc\u0131 olur; bu e\u011filim, ruhi ve ahlaki y\u00fcceli\u015fe do\u011fru \u015ferle ve nefisle m\u00fccadelede, hayat\u0131n ba\u015f\u0131ndan sonuna ve ahiret hayat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131n\u0131 kapsayan zorlu ve uzun cihad\u0131nda nefsini g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ahlaki e\u011filim ya da ahlaki vicdan denen \u015fey: &#8220;Ben ancak g\u00fczel ahlak\u0131 tamamlamak i\u00e7in g\u00f6nderildim.&#8221; Miskeveyh de &#8220;Tehz\u00eeb\u00fc&#8217;l-ahl\u00e2k&#8221; adl\u0131 eserinde bunu teyit eder: &#8220;B\u00fct\u00fcn varl\u0131klar aras\u0131nda kendisi i\u00e7in \u00f6v\u00fclen ahlak ve d\u00fc\u015f\u00fcnme ve ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcyle ilgili ho\u015fnut olunan fiiller aranan varl\u0131k insand\u0131r\u2026 Onun insanl\u0131\u011f\u0131 ve faziletleri bunlarla tamamlan\u0131r&#8221;<sup>(<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337\/https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/1690\/#_ftn3\">[3]<\/a>)<\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ahlak (huluk), nefiste yerle\u015fik olan ve fiillerin kolayl\u0131kla ve rahatl\u0131kla kendisinden sad\u0131r oldu\u011fu bir al\u0131\u015fkanl\u0131k ya da e\u011filimdir. Bu, \u00f6ncelikle hay\u0131r ile \u015ferri ay\u0131rt etmeyi ve eylemin d\u00fcmenini hayra ve y\u00fcceli\u011fe do\u011fru \u00e7evirip onu \u015ferrin ve al\u00e7akl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131karmaya y\u00f6nelik g\u00fc\u00e7l\u00fc bir iradeyi gerektirir; bu da sorumlulu\u011fu ve onun ard\u0131ndan gelen ceza ya da m\u00fck\u00e2fat\u0131 do\u011furur. G\u00fczel ahlakla ahlaklanman\u0131n gerektirdi\u011fi m\u00fccadele ve m\u00fccahede bak\u0131m\u0131ndan da nefsin tezkiyesi ve k\u00f6t\u00fc huylar\u0131n\u0131n disipline edilmesi kavram\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r: &#8220;Altlar\u0131ndan \u0131rmaklar akan, i\u00e7inde ebed\u00ee kalacaklar\u0131 Adn cennetleri. \u0130\u015fte bu, ar\u0131nanlar\u0131n m\u00fck\u00e2fat\u0131d\u0131r.&#8221; (T\u00e2h\u00e2: 76)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan do\u011fas\u0131nda as\u0131l olan hay\u0131rd\u0131r; sonra zaman ve mek\u00e2n \u015fartlar\u0131 ile bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 terbiye, yeti\u015ftirilme ve insan\u0131n nefsini ar\u0131nd\u0131rma ve e\u011fitmedeki kendi \u00e7abas\u0131 gibi etkenler nedeniyle de\u011fi\u015fime u\u011frar. Bu f\u0131trat insan iradesiyle \u00e7eli\u015fmez; aksine \u015f\u00fck\u00fcr ya da k\u00fcf\u00fcr yolunu se\u00e7meye bir davettir; dilerse ona uyar, dilerse ondan y\u00fcz \u00e7evirir: &#8220;\u015e\u00fcphesiz biz ona yolu g\u00f6sterdik; ister \u015f\u00fckredici olsun, ister nank\u00f6r.&#8221; (\u0130nsan: 3). Bu, insan do\u011fas\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fck, g\u00fcnah ve hata \u00fczerine yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen Hobbes, Freud ve di\u011ferlerinin vard\u0131\u011f\u0131 sonucun aksinedir. Bu mant\u0131k, insandaki k\u00f6t\u00fcl\u00fck mayas\u0131n\u0131 &#8220;ilk g\u00fcnah&#8221;a ba\u011flayan ve insana \u2014yarat\u0131l\u0131\u015ftan\u2014 g\u00fcnahk\u00e2r benli\u011fini kurtarma ya da azg\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda devam etme y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00fckleyen Hristiyan inanc\u0131yla kom\u015fudur.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0130nsan; hayat\u0131n\u0131n, ki\u015fili\u011finin ve geli\u015fiminin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerinde, durum ve olaylar\u0131n de\u011fi\u015fkenleri \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7evre ile kal\u0131t\u0131m\u0131n ve bunlar\u0131n etkile\u015fiminin yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Her birinin ayr\u0131 ayr\u0131 etkisi ya\u015f d\u00f6nemine g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir; \u00e7ocuklukta kal\u0131t\u0131m daha bask\u0131nd\u0131r, sonras\u0131nda ise tersi ge\u00e7erlidir. \u0130slam ise \u00f6te yandan maddi d\u00fcrt\u00fcleri ve insani i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri, d\u00fczenlenmeleri ve rasyonelle\u015ftirilmeleri \u00e7er\u00e7evesinde kabul eder.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130nsanlar, bi\u00e7im olarak birbirine benzeseler de nitelik ve \u00f6zellikler bak\u0131m\u0131ndan muazzam bir \u00e7e\u015fitlilik i\u00e7indedirler; \u00f6yle ki her biri kal\u0131pla\u015ft\u0131r\u0131lamayan ve aynen tekrarlanamayan e\u015fsiz bir parmak izi gibidir; ancak bu izler di\u011ferleriyle hem benze\u015fir hem de farkl\u0131la\u015f\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130nsan do\u011fas\u0131n\u0131n esnekli\u011fi ve bilgi, beceri, al\u0131\u015fkanl\u0131k, e\u011filim, de\u011fer ve ahlak\u0131 y\u00f6nlendirme, toplumsalla\u015fma s\u00fcre\u00e7leri ve bireyin i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 maddi ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7evreyle etkile\u015fimi yoluyla edinmeye, \u00f6\u011frenmeye ve de\u011fi\u015ftirmeye yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131. \u0130nsan, kendi yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve keyfiyetini, \u00e2lemin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve keyfiyetini ve \u00e2lemle ili\u015fkisinin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve keyfiyetini idrak edebilen, se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip bir varl\u0131kt\u0131r; bu \u00fc\u00e7 keyfiyete ula\u015fmas\u0131 onun &#8220;insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8221; ger\u00e7ekle\u015ftirir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130slami bak\u0131\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnden \u00e7\u0131kar\u0131lan bu \u00f6zellikler, di\u011fer b\u00fct\u00fcn bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla zorunlu olarak tam bir kar\u015f\u0131tl\u0131k ve farkl\u0131l\u0131k i\u00e7inde oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez; aksine onlarla kesi\u015fir ve onlardan ayr\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337im_\/https:\/\/ruyaa.cc\/web\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/unnamed-file.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1692\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kur&#8217;an\u00ee d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde Allah Te\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n tam merkezidir; O, \u00e2lemde hi\u00e7bir \u015feyin kendisine benzemedi\u011fi, e\u015f ve denk olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcce \u0130laht\u0131r; O&#8217;nun d\u0131\u015f\u0131ndaki her \u015fey O&#8217;nun yaratt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ancak bu bak\u0131\u015fta insan, Kur&#8217;an metinlerinin do\u011fas\u0131, davran\u0131\u015f\u0131, psikolojisi ve g\u00f6revleri bak\u0131m\u0131ndan kendisine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem atfetti\u011fi yeg\u00e2ne yarat\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00e7er\u00e7evede insan\u0131n Allah (c.c.) ile ili\u015fkisinin d\u00f6rt bi\u00e7imi tespit edilebilir: Birincisi ontolojik ili\u015fkidir; yani Yarat\u0131c\u0131 ile yarat\u0131lan aras\u0131ndaki ili\u015fkidir. \u0130kincisi ileti\u015fimsel ili\u015fkidir; bu, ister s\u00f6zl\u00fc \u2014yani Allah taraf\u0131ndan vahiy, insan taraf\u0131ndan dua yoluyla\u2014 ister s\u00f6zs\u00fcz \u2014Allah taraf\u0131ndan ayetlerin indirilmesi ve ilahi fiilin di\u011fer bi\u00e7imleri, insan taraf\u0131ndan namaz ve ibadetlerin ifas\u0131 gibi\u2014 olsun, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ileti\u015fimi temsil eden samimi bir ili\u015fkidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ahlaki ili\u015fkidir; burada Allah Te\u00e2l\u00e2 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iki \u015fey sunar: Bir y\u00f6n\u00fcyle s\u0131n\u0131rs\u0131z hay\u0131r, rahmet ve c\u00f6mertlik; di\u011fer y\u00f6n\u00fcyle \u015fiddetli ceza ve mutlak adalet. &#8220;\u0130nsan&#8221; kavram\u0131 da burada yine birbirine kar\u015f\u0131t iki y\u00fczden biriyle temsil edilir: Bir yanda \u015f\u00fck\u00fcr, iman ve takva; di\u011fer yanda k\u00fcf\u00fcr, ink\u00e2r ve imans\u0131zl\u0131k. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ili\u015fki ise Rabbin celal, kudret ve mutlak azametle tecelli etti\u011fi, insan\u0131n ise mutlak boyun e\u011fi\u015f, tevazu ve itaati temsil etti\u011fi ili\u015fkidir. Ancak bu ili\u015fki, ili\u015fkinin insani taraf\u0131n\u0131n kibir ve cahiliye bi\u00e7iminde tezah\u00fcr etti\u011finde olumsuz olabilece\u011fini d\u0131\u015flamaz. Dolay\u0131s\u0131yla Allah ile insan aras\u0131ndaki ili\u015fki \u015fu \u015fekilde tasvir edilebilir:<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337im_\/https:\/\/ruyaa.cc\/web\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1694\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130mam Gazali ruhu iki anlamla ilgili bir laf\u0131z olarak tan\u0131mlar: Birincisi, &#8220;kayna\u011f\u0131 cismani kalbin bo\u015flu\u011fu olan latif bir cisimdir; atar damarlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bedenin di\u011fer b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar\u0131na yay\u0131l\u0131r ve hayat\u0131n, duyunun, g\u00f6rmenin, i\u015fitmenin ve koklaman\u0131n nurlar\u0131n\u0131 organlar\u0131na ak\u0131t\u0131r\u2026&#8221;. \u0130kinci anlam ise ruhun bilen ve idrak eden rabbani bir latife olmas\u0131d\u0131r; o, Allah&#8217;\u0131n ruhundan kutsi bir nefhad\u0131r ve insan\u0131n, onunla perdelerin \u00f6tesini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc rabbani bile\u015fenini temsil eder. Bu anlamda ruh insana hayat\u0131n anlam\u0131n\u0131 ve ona Allah&#8217;\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan nurani boyutu kazand\u0131r\u0131r. Ruh f\u0131tri olarak idrak alan\u0131nda yer al\u0131r; zira mahiyeti hi\u00e7bir \u015fekilde belirlenemez; nitekim Allah Te\u00e2l\u00e2 \u015f\u00f6yle buyurur: &#8220;Sana ruh hakk\u0131nda soru soruyorlar. De ki: Ruh, Rabbimin emrindendir. Size ancak az bir ilim verilmi\u015ftir.&#8221; (\u0130sr\u00e2: 85). Bu idrak, Nebevi hadiste ge\u00e7ti\u011fi gibi kar\u015f\u0131la\u015fma yoluyla olabilir: &#8220;Ruhlar toplu askerlerdir; orada tan\u0131\u015fanlar burada kayna\u015f\u0131r, orada tan\u0131\u015fmayanlar burada ayr\u0131l\u0131r.&#8221; Ya da r\u00fcyada g\u00f6r\u00fcnme gibi insan\u0131n baz\u0131 ar\u0131zi nitelikleriyle nitelenme yoluyla olabilir: &#8220;Beni r\u00fcyas\u0131nda g\u00f6ren ger\u00e7ekten beni g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015feytan benim suretime giremez.&#8221; Ya da uyan\u0131kl\u0131k veya uyku halinde hayat\u0131n belirtileriyle olabilir. Ancak ruh, genel olarak bedenin belirli bir yerinde cisimle\u015fmez; aksine suyun g\u00fcle yay\u0131lmas\u0131 gibi bedene yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daha \u00f6nce i\u015faret edildi\u011fi gibi, Kur&#8217;an\u00ee kavray\u0131\u015fta insan iki boyutlu bir varl\u0131kt\u0131r; zira varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ruh ve \u00e7amur unsurlar\u0131ndan al\u0131r ve hayat bu ikisinin kayna\u015fmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fir. Ak\u0131l ve b\u00fct\u00fcn duygusal ve zihinsel nitelikler ruhtan do\u011far. &#8220;O, yaratt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi g\u00fczel yapan ve insan\u0131 yaratmaya \u00e7amurdan ba\u015flayand\u0131r. Sonra onun neslini de\u011fersiz bir suyun \u00f6z\u00fcnden yaratt\u0131. Sonra onu d\u00fczenledi ve ona ruhundan \u00fcfledi. Sizin i\u00e7in kulaklar, g\u00f6zler ve g\u00f6n\u00fcller var etti. Ne kadar da az \u015f\u00fckrediyorsunuz!&#8221; (Secde: 7-9). \u0130nsan b\u00f6ylece kendisine ilahi ruh \u00fcflenmi\u015f, yery\u00fcz\u00fcndeki g\u00f6revini yerine getirmesi i\u00e7in bedensel, duygusal ve zihinsel yetenekler ve g\u00fc\u00e7ler ile gerekli donan\u0131m ve ara\u00e7lar verilmi\u015f \u015ferefli bir varl\u0131kt\u0131r. \u0130\u015fte bu, insana y\u00f6nelik ilahi mesaj\u0131 temellendiren ve ona, insan\u0131n kendi kaderini ve t\u00fcrde\u015flerinin kaderini belirleme sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131, abesle i\u015ftigal etmeyen bir \u00e2lemde di\u011fer varl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yerini veren tevhidi evren g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla bu g\u00f6r\u00fc\u015f insan\u0131n \u00f6nemsizli\u011fini, anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddeder. Tevhid insana hikmeti ve mizan\u0131 bah\u015feder ve onu, insan\u0131n asaletini savunan teorilerin getiremedi\u011fi bir \u015fekilde, Allah Te\u00e2l\u00e2&#8217;n\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki halifesi olarak bu kutsiyeti ve y\u00fcceli\u011fi varsayarak \u015fereflendirir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan\u0131n bu hakikati idrak etmesi ise &#8220;cenini e\u011filim&#8221; ile &#8220;rabbani e\u011filim&#8221; denen \u015feyler aras\u0131nda gidip gelir. Cenini e\u011filim, insan nefsinde kendi bile\u015fik yap\u0131s\u0131n\u0131, maddi belirlenmi\u015fli\u011fini ve kimli\u011fini reddetme, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve bilincinin y\u00fck\u00fcnden kurtulma y\u00f6n\u00fcndeki k\u00f6kl\u00fc giri\u015fimlere i\u015faret eder. Bu, insani ger\u00e7eklikten \u2014ikilikleri, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, ba\u015far\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve zorunluluk imk\u00e2nlar\u0131yla birlikte\u2014 ka\u00e7ma ve karma\u015f\u0131k insani alan\u0131 a\u015farak cins, toprak ya da rahim gibi i\u00e7kin hul\u00fblculu\u011fun unsurlar\u0131n\u0131n y\u00f6netti\u011fi tek\u00e7i bir d\u00fcnyaya ge\u00e7me giri\u015fimidir. Rabbani e\u011filim ise kar\u015f\u0131 u\u00e7ta, insan nefsinin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131, bile\u015fik yap\u0131s\u0131n\u0131, evrendeki ahlaki sorumlulu\u011funu ve onun bilincinin y\u00fck\u00fcn\u00fc \u2014yani ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 emaneti\u2014 kabul etmesine i\u015faret eder; ayr\u0131ca i\u00e7indeki rabbani e\u011filimi harekete ge\u00e7irerek \u015fehvetlerini ve i\u00e7g\u00fcd\u00fclerini dizginleyebilen ve madde\/do\u011fa d\u00fcnyas\u0131n\u0131, do\u011frudan maddi ve bedensel uyar\u0131c\u0131lar ve etkiler d\u00fcnyas\u0131n\u0131 a\u015fan insani medeniyet bi\u00e7imleri \u00fcretebilen bile\u015fik insani kimli\u011fin teyit edilmesine i\u015faret eder.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337\/https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/1690\/#_ftnref1\"><\/a>([1]) \u0130bn Haldun, Mukaddime, s. 451.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337\/https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/1690\/#_ftnref2\"><\/a>([2]) Dr. Abd\u00fclvehhab el-Mesiri, \u0130nsan ve Medeniyet (el-\u0130ns\u00e2n ve&#8217;l-Had\u00e2ra), s. 331.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20250808104337\/https:\/\/ruyaa.cc\/Page\/1690\/#_ftnref3\"><\/a>([3]) Miskeveyh, &#8220;Tehz\u00eeb\u00fc&#8217;l-ahl\u00e2k&#8221;, k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fikliklerle.<\/p>\n<div class=\"gsp_post_data\" \r\n\t            data-post_type=\"post\" \r\n\t            data-cat=\"kavramlar\" \r\n\t            data-modified=\"120\"\r\n\t            data-created=\"1512066120\"\r\n\t            data-title=\"\u0130nsan kavram\u0131\" \r\n\t            data-home=\"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\"><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arap\u00e7ada &#8220;insan&#8221; kelimesinin k\u00f6keninden Kur&#8217;an&#8217;daki be\u015fer, n\u00e2s ve ins kavramlar\u0131na; maddeci ve din\u00ee bak\u0131\u015flar\u0131n ele\u015ftirisinden \u0130slami perspektifte insan\u0131n \u00f6zelliklerine ve Allah ile ili\u015fkisine uzanan kavramsal bir inceleme.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1258,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"pmpro_default_level":"","footnotes":"[]"},"categories":[164],"tags":[],"class_list":["post-3887","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kavramlar","pmpro-has-access"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.5.1 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati&#039;nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"\u0631\u0624\u064a\u0627 \u0644\u0644\u0628\u062d\u0648\u062b \u0648\u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a\"\/>\n\t<meta name=\"google-site-verification\" content=\"FAcJs2MrQ52cUzc3Afngt1vLkq7U_96UywhXIC2gfk0\" \/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887\" \/>\n\t\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.5.1\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u0631\u0624\u064a\u0627 \u0644\u0644\u0628\u062d\u0648\u062b \u0648\u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a - \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0641\u0643\u0631\u0649 \u064a\u0642\u062f\u0645 \u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0648\u0642\u0641 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u062f\u0627\u062b \u0627\u0644\u062c\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0623\u0648 \u0627\u0644\u0637\u0627\u0631\u0626\u0629\u060c \u0648\u0633\u064a\u0646\u0627\u0631\u064a\u0648\u0647\u0627\u062a\u0647\u0627 \u0627\u0644\u0645\u062a\u0648\u0642\u0639\u0629\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati&#039;nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"400\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-11-30T16:22:00+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-11-13T15:36:34+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ruyaacc\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:site\" content=\"@ruyaacc\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati&#039;nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@ruyaacc\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#blogposting\",\"name\":\"\\u0130slami perspektifte insan kavram\\u0131 - Ruya Ara\\u015ft\\u0131rma ve \\u00c7al\\u0131\\u015fmalar Merkezi\",\"headline\":\"\\u0130nsan kavram\\u0131\",\"description\":\"\\u0130slami perspektifte insan kavram\\u0131: be\\u015fer, n\\u00e2s ve ins ayr\\u0131m\\u0131, maddeci bak\\u0131\\u015f\\u0131n ele\\u015ftirisi, \\u015eeriati'nin d\\u00f6rt zindan\\u0131 ve insan\\u0131n Allah ile ili\\u015fkisi.\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr#organization\\\/\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/\\u0645\\u0641\\u0647\\u0648\\u0645-\\u0627\\u0644\\u0625\\u0646\\u0633\\u0627\\u0646.jpg\",\"width\":750,\"height\":400,\"caption\":\"\\u0645\\u0641\\u0647\\u0648\\u0645 \\u0627\\u0644\\u0625\\u0646\\u0633\\u0627\\u0646\"},\"datePublished\":\"2017-11-30T18:22:00+02:00\",\"dateModified\":\"2026-11-13T17:36:34+02:00\",\"inLanguage\":\"tr-TR\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#webpage\"},\"articleSection\":\"Kavramlar\",\"abstract\":\"Arap\\u00e7ada \\\"insan\\\" kelimesi, \\\"\\u00fcns\\\" k\\u00f6k\\u00fcnden t\\u00fcreyen ve asl\\u0131 \\\"insiy\\u00e2n\\\" olan bir kavramd\\u0131r; tekili \\\"ins\\u00ee\\\", \\u00e7o\\u011fulu ise \\\"en\\u00e2s\\u00een\\\" veya \\\"en\\u00e2s\\u00ee\\\" \\u015feklinde kullan\\u0131l\\u0131r. \\u0130bn Abbas'a g\\u00f6re insana bu ismin verilmesinin nedeni, kendisine verilen ahdi unutmas\\u0131d\\u0131r. Makale, insan kavram\\u0131n\\u0131 maddi varl\\u0131\\u011f\\u0131 (be\\u015fer), hali (hayat, \\u00f6l\\u00fcm), soyu (\\u00e2demilik) ve toplumsal birlikteli\\u011fi (ins) gibi ar\\u0131zi niteliklerden ay\\u0131rarak inceler. Kur'an'da \\\"be\\u015fer\\\" kelimesi maddi \\u00e2demili\\u011fe, \\\"n\\u00e2s\\\" kelimesi \\u00c2dem soyuna i\\u015faret ederken, \\\"ins\\\" kelimesi cinne kar\\u015f\\u0131l\\u0131k olarak toplumsal ve g\\u00f6r\\u00fcn\\u00fcr olma niteli\\u011fini vurgular. \\\"\\u0130nsan\\\" kavram\\u0131n\\u0131n \\u00f6z\\u00fc ise s\\u00fcrekli bir m\\u00fccadele, se\\u00e7ilme ve y\\u00fckselme s\\u00fcrecini ifade eder; bu s\\u00fcre\\u00e7, insan\\u0131 yery\\u00fcz\\u00fcnde halifeli\\u011fe ve ilahi emaneti ta\\u015f\\u0131maya ehil k\\u0131lan \\\"insaniyet\\\"i ger\\u00e7ekle\\u015ftirmeyi ama\\u00e7lar. G\\u00fcn\\u00fcm\\u00fczde insan kavram\\u0131, maddeci ve din\\u00ee olmak \\u00fczere iki farkl\\u0131 bak\\u0131\\u015f a\\u00e7\\u0131s\\u0131 aras\\u0131nda konumlanm\\u0131\\u015ft\\u0131r. Maddeci bak\\u0131\\u015f, Bat\\u0131 Ayd\\u0131nlanma'dan bu yana modernite ve postmodernite a\\u015famalar\\u0131ndan ge\\u00e7mi\\u015ftir; modernite insan\\u0131 akl\\u0131yla evrenin merkezine koyarken, postmodernite onu kutsall\\u0131ktan ar\\u0131nd\\u0131rarak maddi d\\u00fcrt\\u00fclerin bir toplam\\u0131 olarak g\\u00f6r\\u00fcr. Buna kar\\u015f\\u0131l\\u0131k, Hristiyan Orta \\u00c7a\\u011f'daki kilise d\\u00fc\\u015f\\u00fcncesinde somutla\\u015fan din\\u00ee bak\\u0131\\u015f, insan\\u0131 iradesi ve se\\u00e7imi olmayan, y\\u00fcce bir g\\u00fcc\\u00fcn denetimindeki \\u00f6nemsiz bir varl\\u0131k olarak tasavvur eder.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/category\\\/kavramlar#listItem\",\"name\":\"Kavramlar\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/category\\\/kavramlar#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kavramlar\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/category\\\/kavramlar\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#listItem\",\"name\":\"\\u0130nsan kavram\\u0131\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"\\u0130nsan kavram\\u0131\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/category\\\/kavramlar#listItem\",\"name\":\"Kavramlar\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#organization\",\"name\":\"\\u0631\\u0624\\u064a\\u0627 \\u0644\\u0644\\u0628\\u062d\\u0648\\u062b \\u0648\\u0627\\u0644\\u062f\\u0631\\u0627\\u0633\\u0627\\u062a\",\"description\":\"\\u0645\\u0631\\u0643\\u0632 \\u0641\\u0643\\u0631\\u0649 \\u064a\\u0642\\u062f\\u0645 \\u062f\\u0631\\u0627\\u0633\\u0627\\u062a \\u062a\\u0642\\u062f\\u064a\\u0631 \\u0627\\u0644\\u0645\\u0648\\u0642\\u0641 \\u0641\\u064a \\u0627\\u0644\\u0623\\u062d\\u062f\\u0627\\u062b \\u0627\\u0644\\u062c\\u0627\\u0631\\u064a\\u0629 \\u0623\\u0648 \\u0627\\u0644\\u0637\\u0627\\u0631\\u0626\\u0629\\u060c \\u0648\\u0633\\u064a\\u0646\\u0627\\u0631\\u064a\\u0648\\u0647\\u0627\\u062a\\u0647\\u0627 \\u0627\\u0644\\u0645\\u062a\\u0648\\u0642\\u0639\\u0629 \\u0645\\u0631\\u0643\\u0632 \\u0628\\u062d\\u062b\\u064a \\u064a\\u0633\\u0639\\u0649 \\u0625\\u0644\\u0649 \\u062a\\u0642\\u062f\\u064a\\u0645 \\u0646\\u0638\\u0627\\u0645 \\u0633\\u064a\\u0627\\u0633\\u064a \\u0644\\u0644\\u062d\\u0643\\u0645 \\u0627\\u0644\\u0631\\u0627\\u0634\\u062f\\u060c \\u0648\\u0630\\u0644\\u0643 \\u0628\\u0625\\u0646\\u062a\\u0627\\u062c \\u0628\\u062d\\u0648\\u062b \\u0648\\u062f\\u0631\\u0627\\u0633\\u0627\\u062a \\u0645\\u062a\\u0645\\u064a\\u0632\\u0629\\u060c \\u0648\\u062e\\u062f\\u0645\\u0627\\u062a \\u0627\\u0644\\u062a\\u0639\\u0644\\u064a\\u0645 \\u0648\\u0627\\u0644\\u062a\\u062f\\u0631\\u064a\\u0628\\u060c \\u062a\\u0633\\u062f\\u064a\\u062f\\u064b\\u0627 \\u0644\\u0635\\u0646\\u0627\\u0639 \\u0627\\u0644\\u0642\\u0631\\u0627\\u0631 \\u0648\\u062a\\u0648\\u0639\\u064a\\u0629 \\u0644\\u0644\\u062c\\u0645\\u0627\\u0647\\u064a\\u0631\\u060c \\u0648\\u062f\\u0639\\u0645\\u064b\\u0627 \\u0644\\u0644\\u0639\\u0627\\u0645\\u0644\\u064a\\u0646 \\u0648\\u0627\\u0644\\u0628\\u0627\\u062d\\u062b\\u064a\\u0646 \\u0641\\u064a \\u0627\\u0644\\u0645\\u062c\\u0627\\u0644 \\u0627\\u0644\\u0633\\u064a\\u0627\\u0633\\u064a.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/12\\\/logo-F-1.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887\\\/#organizationLogo\",\"width\":350,\"height\":121},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887\\\/#organizationLogo\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/ruyaacc\",\"https:\\\/\\\/twitter.com\\\/ruyaacc\",\"https:\\\/\\\/instagram.com\\\/ruyaacc\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UCxBW8dif5lTtdp_GNGY2axA\"]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887\",\"name\":\"\\u0130slami perspektifte insan kavram\\u0131 - Ruya Ara\\u015ft\\u0131rma ve \\u00c7al\\u0131\\u015fmalar Merkezi\",\"description\":\"\\u0130slami perspektifte insan kavram\\u0131: be\\u015fer, n\\u00e2s ve ins ayr\\u0131m\\u0131, maddeci bak\\u0131\\u015f\\u0131n ele\\u015ftirisi, \\u015eeriati'nin d\\u00f6rt zindan\\u0131 ve insan\\u0131n Allah ile ili\\u015fkisi.\",\"inLanguage\":\"tr-TR\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/author\\\/ruyaa-center#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/author\\\/ruyaa-center#author\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/\\u0645\\u0641\\u0647\\u0648\\u0645-\\u0627\\u0644\\u0625\\u0646\\u0633\\u0627\\u0646.jpg\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887\\\/#mainImage\",\"width\":750,\"height\":400,\"caption\":\"\\u0645\\u0641\\u0647\\u0648\\u0645 \\u0627\\u0644\\u0625\\u0646\\u0633\\u0627\\u0646\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/Page\\\/3887#mainImage\"},\"datePublished\":\"2017-11-30T18:22:00+02:00\",\"dateModified\":\"2026-11-13T17:36:34+02:00\",\"speakable\":{\"@type\":\"SpeakableSpecification\",\"cssSelector\":[\"h1.post-title\",\"#ai-summary-text\"]}},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/\",\"name\":\"\\u0631\\u0624\\u064a\\u0627 \\u0644\\u0644\\u0628\\u062d\\u0648\\u062b \\u0648\\u0627\\u0644\\u062f\\u0631\\u0627\\u0633\\u0627\\u062a\",\"description\":\"\\u0645\\u0631\\u0643\\u0632 \\u0641\\u0643\\u0631\\u0649 \\u064a\\u0642\\u062f\\u0645 \\u062f\\u0631\\u0627\\u0633\\u0627\\u062a \\u062a\\u0642\\u062f\\u064a\\u0631 \\u0627\\u0644\\u0645\\u0648\\u0642\\u0641 \\u0641\\u064a \\u0627\\u0644\\u0623\\u062d\\u062f\\u0627\\u062b \\u0627\\u0644\\u062c\\u0627\\u0631\\u064a\\u0629 \\u0623\\u0648 \\u0627\\u0644\\u0637\\u0627\\u0631\\u0626\\u0629\\u060c \\u0648\\u0633\\u064a\\u0646\\u0627\\u0631\\u064a\\u0648\\u0647\\u0627\\u062a\\u0647\\u0627 \\u0627\\u0644\\u0645\\u062a\\u0648\\u0642\\u0639\\u0629\",\"inLanguage\":\"tr-TR\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ruyaa.cc\\\/tr\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131 - Ruya Ara\u015ft\u0131rma ve \u00c7al\u0131\u015fmalar Merkezi","description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","canonical_url":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"google-site-verification":"FAcJs2MrQ52cUzc3Afngt1vLkq7U_96UywhXIC2gfk0","miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#blogposting","name":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131 - Ruya Ara\u015ft\u0131rma ve \u00c7al\u0131\u015fmalar Merkezi","headline":"\u0130nsan kavram\u0131","description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","author":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr#organization\/"},"publisher":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg","width":750,"height":400,"caption":"\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646"},"datePublished":"2017-11-30T18:22:00+02:00","dateModified":"2026-11-13T17:36:34+02:00","inLanguage":"tr-TR","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#webpage"},"articleSection":"Kavramlar","abstract":"Arap\u00e7ada \"insan\" kelimesi, \"\u00fcns\" k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcreyen ve asl\u0131 \"insiy\u00e2n\" olan bir kavramd\u0131r; tekili \"ins\u00ee\", \u00e7o\u011fulu ise \"en\u00e2s\u00een\" veya \"en\u00e2s\u00ee\" \u015feklinde kullan\u0131l\u0131r. \u0130bn Abbas'a g\u00f6re insana bu ismin verilmesinin nedeni, kendisine verilen ahdi unutmas\u0131d\u0131r. Makale, insan kavram\u0131n\u0131 maddi varl\u0131\u011f\u0131 (be\u015fer), hali (hayat, \u00f6l\u00fcm), soyu (\u00e2demilik) ve toplumsal birlikteli\u011fi (ins) gibi ar\u0131zi niteliklerden ay\u0131rarak inceler. Kur'an'da \"be\u015fer\" kelimesi maddi \u00e2demili\u011fe, \"n\u00e2s\" kelimesi \u00c2dem soyuna i\u015faret ederken, \"ins\" kelimesi cinne kar\u015f\u0131l\u0131k olarak toplumsal ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olma niteli\u011fini vurgular. \"\u0130nsan\" kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc ise s\u00fcrekli bir m\u00fccadele, se\u00e7ilme ve y\u00fckselme s\u00fcrecini ifade eder; bu s\u00fcre\u00e7, insan\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde halifeli\u011fe ve ilahi emaneti ta\u015f\u0131maya ehil k\u0131lan \"insaniyet\"i ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi ama\u00e7lar. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insan kavram\u0131, maddeci ve din\u00ee olmak \u00fczere iki farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 aras\u0131nda konumlanm\u0131\u015ft\u0131r. Maddeci bak\u0131\u015f, Bat\u0131 Ayd\u0131nlanma'dan bu yana modernite ve postmodernite a\u015famalar\u0131ndan ge\u00e7mi\u015ftir; modernite insan\u0131 akl\u0131yla evrenin merkezine koyarken, postmodernite onu kutsall\u0131ktan ar\u0131nd\u0131rarak maddi d\u00fcrt\u00fclerin bir toplam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Hristiyan Orta \u00c7a\u011f'daki kilise d\u00fc\u015f\u00fcncesinde somutla\u015fan din\u00ee bak\u0131\u015f, insan\u0131 iradesi ve se\u00e7imi olmayan, y\u00fcce bir g\u00fcc\u00fcn denetimindeki \u00f6nemsiz bir varl\u0131k olarak tasavvur eder."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/category\/kavramlar#listItem","name":"Kavramlar"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/category\/kavramlar#listItem","position":2,"name":"Kavramlar","item":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/category\/kavramlar","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#listItem","name":"\u0130nsan kavram\u0131"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#listItem","position":3,"name":"\u0130nsan kavram\u0131","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/category\/kavramlar#listItem","name":"Kavramlar"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#organization","name":"\u0631\u0624\u064a\u0627 \u0644\u0644\u0628\u062d\u0648\u062b \u0648\u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a","description":"\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0641\u0643\u0631\u0649 \u064a\u0642\u062f\u0645 \u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0648\u0642\u0641 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u062f\u0627\u062b \u0627\u0644\u062c\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0623\u0648 \u0627\u0644\u0637\u0627\u0631\u0626\u0629\u060c \u0648\u0633\u064a\u0646\u0627\u0631\u064a\u0648\u0647\u0627\u062a\u0647\u0627 \u0627\u0644\u0645\u062a\u0648\u0642\u0639\u0629 \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0628\u062d\u062b\u064a \u064a\u0633\u0639\u0649 \u0625\u0644\u0649 \u062a\u0642\u062f\u064a\u0645 \u0646\u0638\u0627\u0645 \u0633\u064a\u0627\u0633\u064a \u0644\u0644\u062d\u0643\u0645 \u0627\u0644\u0631\u0627\u0634\u062f\u060c \u0648\u0630\u0644\u0643 \u0628\u0625\u0646\u062a\u0627\u062c \u0628\u062d\u0648\u062b \u0648\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u0645\u062a\u0645\u064a\u0632\u0629\u060c \u0648\u062e\u062f\u0645\u0627\u062a \u0627\u0644\u062a\u0639\u0644\u064a\u0645 \u0648\u0627\u0644\u062a\u062f\u0631\u064a\u0628\u060c \u062a\u0633\u062f\u064a\u062f\u064b\u0627 \u0644\u0635\u0646\u0627\u0639 \u0627\u0644\u0642\u0631\u0627\u0631 \u0648\u062a\u0648\u0639\u064a\u0629 \u0644\u0644\u062c\u0645\u0627\u0647\u064a\u0631\u060c \u0648\u062f\u0639\u0645\u064b\u0627 \u0644\u0644\u0639\u0627\u0645\u0644\u064a\u0646 \u0648\u0627\u0644\u0628\u0627\u062d\u062b\u064a\u0646 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0645\u062c\u0627\u0644 \u0627\u0644\u0633\u064a\u0627\u0633\u064a.","url":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/","logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/logo-F-1.png","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887\/#organizationLogo","width":350,"height":121},"image":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887\/#organizationLogo"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/ruyaacc","https:\/\/twitter.com\/ruyaacc","https:\/\/instagram.com\/ruyaacc","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCxBW8dif5lTtdp_GNGY2axA"]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#webpage","url":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887","name":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131 - Ruya Ara\u015ft\u0131rma ve \u00c7al\u0131\u015fmalar Merkezi","description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","inLanguage":"tr-TR","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/author\/ruyaa-center#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/author\/ruyaa-center#author"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887\/#mainImage","width":750,"height":400,"caption":"\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645 \u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887#mainImage"},"datePublished":"2017-11-30T18:22:00+02:00","dateModified":"2026-11-13T17:36:34+02:00","speakable":{"@type":"SpeakableSpecification","cssSelector":["h1.post-title","#ai-summary-text"]}},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#website","url":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/","name":"\u0631\u0624\u064a\u0627 \u0644\u0644\u0628\u062d\u0648\u062b \u0648\u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a","description":"\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0641\u0643\u0631\u0649 \u064a\u0642\u062f\u0645 \u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0648\u0642\u0641 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u062f\u0627\u062b \u0627\u0644\u062c\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0623\u0648 \u0627\u0644\u0637\u0627\u0631\u0626\u0629\u060c \u0648\u0633\u064a\u0646\u0627\u0631\u064a\u0648\u0647\u0627\u062a\u0647\u0627 \u0627\u0644\u0645\u062a\u0648\u0642\u0639\u0629","inLanguage":"tr-TR","publisher":{"@id":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/#organization"}}]},"og:locale":"tr_TR","og:site_name":"\u0631\u0624\u064a\u0627 \u0644\u0644\u0628\u062d\u0648\u062b \u0648\u0627\u0644\u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a - \u0645\u0631\u0643\u0632 \u0641\u0643\u0631\u0649 \u064a\u0642\u062f\u0645 \u062f\u0631\u0627\u0633\u0627\u062a \u062a\u0642\u062f\u064a\u0631 \u0627\u0644\u0645\u0648\u0642\u0641 \u0641\u064a \u0627\u0644\u0623\u062d\u062f\u0627\u062b \u0627\u0644\u062c\u0627\u0631\u064a\u0629 \u0623\u0648 \u0627\u0644\u0637\u0627\u0631\u0626\u0629\u060c \u0648\u0633\u064a\u0646\u0627\u0631\u064a\u0648\u0647\u0627\u062a\u0647\u0627 \u0627\u0644\u0645\u062a\u0648\u0642\u0639\u0629","og:type":"article","og:title":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131","og:description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","og:url":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887","og:image":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg","og:image:secure_url":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg","og:image:width":"750","og:image:height":"400","article:published_time":"2017-11-30T16:22:00+00:00","article:modified_time":"2026-11-13T15:36:34+00:00","article:publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ruyaacc","twitter:card":"summary_large_image","twitter:site":"@ruyaacc","twitter:title":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131","twitter:description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","twitter:creator":"@ruyaacc","twitter:image":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"3887","title":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131 - Ruya Ara\u015ft\u0131rma ve \u00c7al\u0131\u015fmalar Merkezi","description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","keywords":null,"keyphrases":{"focus":{"keyphrase":"\u0130slami perspektifte insan","score":0,"analysis":[]},"additional":[]},"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131","og_description":"\u0130slami perspektifte insan kavram\u0131: be\u015fer, n\u00e2s ve ins ayr\u0131m\u0131, maddeci bak\u0131\u015f\u0131n ele\u015ftirisi, \u015eeriati'nin d\u00f6rt zindan\u0131 ve insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisi.","og_object_type":"default","og_image_type":"featured","og_image_url":"https:\/\/ruyaa.cc\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/\u0645\u0641\u0647\u0648\u0645-\u0627\u0644\u0625\u0646\u0633\u0627\u0646.jpg","og_image_width":"750","og_image_height":"400","og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":null,"og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":null,"robots_max_videopreview":null,"robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":null,"local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2026-11-13 15:36:35","updated":"2026-11-13 16:16:42","seo_analyzer_scan_date":null,"focus_keyword":"\u0130slami perspektifte insan","additional_keywords":null,"truseo_locale":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/category\/kavramlar\" title=\"Kavramlar\">Kavramlar<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t\u0130nsan kavram\u0131\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/"},{"label":"Kavramlar","link":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/category\/kavramlar"},{"label":"\u0130nsan kavram\u0131","link":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/Page\/3887"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3887","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3887"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3887\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3891,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3887\/revisions\/3891"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3887"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3887"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ruyaa.cc\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3887"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}