Gazze’de sivil toplumun bugünkü acil rolü

Ruya Araştırmalar Merkezi, Gazze Şeridi'ndeki felaket koşulları ve soykırım savaşının yol açtığı yıkım karşısında sivil toplumun rolünü yeniden canlandırmak amacıyla "Gazze'de sivil toplumun bugünkü acil rolü" başlıklı bir tartışma oturumu düzenledi. Oturumun temel amacı, Gazze'de Filistinli, toplumsal tabandan doğan ve halkın sorumluluğuna dayalı bir özyönetim modeli oluşturarak ulusal bir gerçeklik inşa etmekti. Katılımcılar, savaş sonrası dönemin, Gazze'nin geleceğine ilişkin bölgesel ve uluslararası projelerin çatıştığı, Amerikan veya uluslararası vesayet dayatma girişimlerinin bulunduğu belirleyici bir tarihî an olduğunun farkındaydı.
Bu nedenle, bu planlarla yüzleşmenin en etkili yolunun örgütlü bir halk hareketi ve sivil toplumun varlığının pekiştirilmesi olduğu vurgulandı. Tartışma, Gazze halkı için sağlık, belediye ve eğitim gibi acil hizmetler, sivil yardım, yerel ulusal medyanın rolü, konut altyapısının onarımı, savaş mağduru yetim ve dulların bakımı ve yeniden imar için bağış toplama gibi temel eksenleri ele aldı. Katılımcılar, mevcut aşamanın 1948 Nekbe'sinden bu yana en ölümcül savaşın ardından geldiğini ve Gazze'deki Filistin varlığını silme girişimiyle yaşamın temel unsurlarını hedef alan kapsamlı bir soykırım savaşı olduğunu belirttiler.
Direnişin askeri ve örgütsel açıdan yetkinlik sergilediği ancak sivil ve insani gerçekliğin kırılgan olduğu vurgulandı. Ateşkesin, iç safları yeniden düzenlemek ve bağımsız sivil çalışmayı ayağa kaldırarak toplumsal dayanışma ağlarını yeniden inşa etmek için bir fırsata dönüştürülmesi çağrısı yapıldı. Savaşın, Gazze Şeridi'nin demografik haritasını kökten değiştirdiği, Nuseyrat Kampı ve Mevasi bölgesi gibi yerlerin aşırı kalabalık ve altyapısız geçici barınma alanlarına dönüştüğü belirtildi.
Netzarim Koridoru'nun Gazze'yi ikiye böldüğü ve ateşkes sonrası bile Şerid'in %50'sinden fazlasının fiili işgal altında olduğu ifade edildi. Nüfusun yaklaşık %90'ının tekrarlanan zorunlu göçe maruz kaldığı, şehit sayısının 69 bini, yaralı sayısının 170 bini ve yetim sayısının 56 bini aştığı resmi istatistiklerle ortaya kondu. Yaklaşık 740 bin öğrencinin eğitimden uzak kaldığı, 25 hastane ve sağlık tesisinin yıkıldığı, binlerce caminin yerle bir edildiği ve 5 milyondan fazla konut biriminde tahribat meydana geldiği kaydedildi.
Ayrıca, 260 su kuyusundan 116'sının yok edilmesiyle içme suyu sıkıntısının yaşandığı ve bunun deri ve bağırsak hastalıklarının yayılmasına neden olduğu belirtildi. Savaş sonrası acil ihtiyaçlar arasında barınma, gıda, giysi ve hijyen malzemeleri öne çıktı. Katılımcılar, anlık yardımların ötesine geçerek sürdürülebilir projeler kurmaya yönelik kolektif düşüncenin önemini vurguladılar.
Bu projeler arasında yerinden edilmiş ailelere günlük yemek hazırlayan merkezi hayır mutfakları, su kuyuları açılması ve krizler sırasında acil barınma merkezlerine dönüşen mescitler inşa edilmesi gibi vakıf projeleri yer aldı. Ayrıca, sağlık, eğitim, konut veya gıda gibi hizmet sektörlerini ve dullar, yetimler gibi kırılgan grupları kapsayan düzenli kefalet programları önerildi. Arap ve İslam halk kampanyalarının ve yurt dışındaki Filistinli ve Arap toplulukların bağış toplama ve bunları güvenli yollarla Gazze'ye yönlendirme rolü de vurgulandı.
Yeniden imar stratejisi, yıkım atıklarından yararlanma ve geri dönüşüm, "Ümmetin Gazze Vakfı" adıyla kapsayıcı bir vakıf kurumu oluşturma, yerel tıbbi kapasiteleri güçlendirmek için "1000 Doktor" projesi, uzaktan eğitim ağları ve akademik tanınma, tarım ve hayvancılık üretim projeleri, kısmi yatay yapılaşma, aile ve halk düzeyinde kardeşlik projeleri, aşiret desteği ve sınır ötesi dayanışma sistemleri ile dijital belgeleme ve yeni medya kampanyaları gibi eksenleri içeriyordu. Katılımcılar, İsrail'in ateşkes anlaşmasını aşmaya çalışacağı ve Gazze üzerinde dolaylı denetim kurmaya çalışacağı ihtimaline karşı, Gazze içinde sağlam, köklü ve sivil nitelikte yeni bir Filistin gerçekliğini hızla yerleştirmenin acil bir siyasi zorunluluk olduğunu vurguladılar. Tüm bu planların, bağımsız Filistinli akıllar ve ellerle yönetilmedikçe etkili bir şekilde uygulanamayacağı ve sivil toplumun, dış vesayet projelerine karşı son kale olduğu belirtildi.
Giriş
Gazze Şeridi’nin bugün yaşadığı felaket koşulları ve soykırım savaşının altyapıda, kamu hizmetlerinde ve toplumsal dokuda yol açtığı kapsamlı yıkım karşısında, sivil toplumun rolünü, Filistin toplumunun direncinin ve öz kapasitelerinin yeniden inşasının temel bir dayanağı olarak yeniden işler hâle getirmeye yönelik acil bir ihtiyaç ortaya çıkmaktadır.
Bu bilinçten hareketle Ruya Araştırmalar Merkezi, “Gazze’de sivil toplumun bugünkü acil rolü” başlıklı bir tartışma oturumu düzenledi. Oturuma, bu çok katmanlı meseleyi farklı açılardan ele almak ve mevcut aşamanın sonuçlarıyla başa çıkmak için pratik mekanizmalar öngörmek amacıyla seçkin âlimler, düşünürler, davetçiler ile siyaset ve medya alanlarındaki aktörler katıldı.
Bu oturumun düzenlenmesindeki temel saik, bugün ve geçici ateşkes ortamında Gazze’de ulusal bir gerçekliği yerleştirmek için neler yapılabileceğine dair temel soruydu; özü ve yapısı itibarıyla Filistinli olan, toplumsal tabandan, sivil ve hizmet odaklı çalışmadan doğan ve inisiyatif ile halkın sorumluluğuna dayalı bir özyönetim modeli oluşturan bir gerçeklik. Katılımcılar, savaş sonrası dönemin, Şerid’in geleceğine ilişkin bölgesel ve uluslararası proje ve vizyonların çatıştığı, Gazze üzerinde Filistin iradesinden bağımsız olarak onun siyasi ve idari yapısını yeniden şekillendirmeyi amaçlayan Amerikan ya da uluslararası bir vesayet dayatma girişimlerinin bulunduğu belirleyici bir tarihî an olduğunun farkındadır.
Bu nedenle oturum, bu planlarla yüzleşmenin en etkili yolunun örgütlü ve kurumsal bir halk hareketi ve sivil toplumun özgün bir ulusal aktör olarak varlığının pekiştirilmesi olduğu üzerinde durdu: sağlık, eğitim ve belediye hizmetlerinden başlayarak, felaketzedelere yardım ve mağdur ailelere bakım üzerinden, ulusal kimliği koruyan ve aşılması ya da dışlanması mümkün olmayan bir Filistin gerçekliğinin temelini atan medya ve sivil sistemlerin inşasına kadar gündelik yaşamın yönetiminde.
Tartışma oturumu bir dizi temel ekseni ele aldı; bunların başında şunlar geliyordu: Gazze halkı için sağlık, belediye ve eğitim alanlarındaki acil hizmetler, sivil yardım hizmetleri, yerel ulusal medyanın rolünün işler hâle getirilmesi ve önceliklerinin belirlenmesi, soykırım savaşı sonrasında konut altyapısının onarımı, savaş mağduru yetim ve dulların bakımı ile yeniden imar için bağış toplamayı amaçlayan Arap halk girişimleri.
Aşağıda, oturumda ele alınan başlıca tartışma eksenleri, katılımcıların mevcut saha gerçekliği ışığında vardıkları en önemli fikir ve tavsiyelerin analiziyle birlikte sunulmakta ve bu hassas geçiş döneminde Gazze’de yeni bir ulusal gerçeklik inşa etmek için pratik bir temel oluşturabilecek unsurlar öngörülmektedir.
Birincisi: Ateşkes anlaşmasının imzalanmasının ardından saha ve insani durum
Tartışma oturumunun katılımcıları, Gazze’deki mevcut aşamanın modern Filistin halkı tarihinde istisnai bir an olduğunu vurguladılar; zira bu aşama, ister yıkımın boyutu ister insanların ve taşın, Şerid’deki sivil ve toplumsal yapının sistematik olarak hedef alınmasının niteliği bakımından olsun, 1948 Nekbe’sinden bu yana en ölümcül ve en vahşi olarak nitelenen bir savaşın ardından gelmiştir.
Katılımcılar, Şerid’in yaşadıklarının sıradan bir geleneksel askerî saldırı olmadığı, aksine Gazze’deki kurumsal ve nüfus olarak Filistin varlığını silme girişimiyle hastanelerden sağlık merkezlerine ve okullara, su, elektrik şebekelerinden belediyelere, hatta idari çerçevelere ve sivil sektörlere kadar yaşamın bizzat temel unsurlarını hedef alan kapsamlı bir soykırım savaşı olduğu konusunda uzlaştı.
Tartışma sırasında katılımcılar, Filistin direnişinin ahlaki ve tarihî görevini onurlu bir şekilde yerine getirdiğini, örgütlenme, hazırlık ve saha hazırlığında yüksek bir yetkinlik sergilediğini vurguladılar; direniş, imkânlardaki muazzam farka rağmen üstün savaş makinesine karşı ayakta kalmayı başardı. Ancak katılımcılar aynı zamanda direniş eyleminin halk, sivil ve fikrî destekten ayrılamayacağının ve önümüzdeki aşamanın, ümmetin farklı enerjilerini yardım, imar, hizmetler, eğitim, medya ve sivil çalışma alanlarında harekete geçirerek salt destekten toplumsal direncin temellerinin inşasına etkin katılıma geçişi zorunlu kıldığının altını çizdiler.
Tartışmada, Gazze’deki insani boyutun bu tür emsalsiz bir saldırıyla yüzleşmeye hazır olmadığına işaret edildi. Direniş askerî ve örgütsel açıdan iyi bir hazırlık sergilerken, sivil ve insani gerçeklik kırılgandı ve nüfusa verilen muazzam yıkımı, insani ve maddi kayıpları kaldırabilecek durumda değildi. Temel hizmetlerin altyapısı neredeyse tamamen çöktü; önceki krizlerde ilk sivil savunma hattını oluşturan sosyal destek ağları ve sivil kuruluşlar dağıldı.
Bu nedenle katılımcılar, bu geçici ateşkesin iç safları yeniden düzenlemek için bir fırsata dönüştürülmesi çağrısında bulundular; bu yalnızca askerî ya da siyasi düzeyde değil, toplumsal, insani ve idari yapıda da, bağımsız sivil çalışmayı ayağa kaldırarak ve toplumun uzun süre ayakta kalmasını sağlayacak dayanışma ve hizmet ağlarını, herhangi bir dış vesayete bağımlı olmaksızın yeniden inşa ederek gerçekleşmelidir. Tartışmanın vardığı sonuca göre bugün gereken, Gazze’nin içinden doğan, öz güvene, kitlesel katılıma ve direniş eylemi ile sivil çalışma arasındaki bütünleşmeye dayalı yeni bir aşamanın temelini atan tutarlı bir Filistin gerçekliği inşa etmektir.
İkincisi: Savaşın durmasının ardından Gazze Şeridi’nde demografik dağılım ve insani durum
Gazze Şeridi’ne yönelik son savaş, modern Filistin tarihinde emsalsiz bir insani ve toplumsal felaket oldu; zira Şerid’in demografik haritasını kökten değiştirdi ve tekrarlanan zorunlu göçler ile Şerid’in kuzeyinden güneyine bölgelerin çoğunu vuran yoğun bombardıman nedeniyle geniş alanları sakinlerinden boşalttı.

Tartışma oturumunda sunulan bilgilere göre Nuseyrat Kampı bugün Kuzey Gazze ve Gazze vilayetlerinden gelen yerinden edilmişlerin en büyük toplanma merkezlerinden biridir; evleri yıkılan on binlerce aile buraya sığındı, bu da kampı kapasitesinin kat kat üzerinde aşırı kalabalık bir bölgeye dönüştürdü ve kamp asgari sağlık, su ve kanalizasyon hizmetlerinden yoksun kaldı. Han Yunus’un batısında yer alan Mevasi bölgesi ise bugün doğrudan İsrail kontrolü altında tamamen işgal edilmiş bölgeler sayılan Han Yunus ve Refah vilayetlerinden yerinden edilenlerin en büyük insan deposu hâline geldi. Bu durum buradaki insani acıyı derinleştirdi ve bölgeyi altyapısız ve kamu hizmetlerinden yoksun düzensiz geçici barınma alanlarına dönüştürdü.
Katılımcılar, İsrail işgalinin Şerid’in derinliklerinde oluşturduğu Netzarim Koridoru‘nun Gazze’yi kuzey ve güney olmak üzere ikiye bölen bir saha ayırıcısı olduğuna ve iki kısım arasındaki geçişi tehlikeli ve doğrudan İsrail askerî kontrolüne tabi kıldığına dikkat çektiler.
Oturumda sunulan verilere göre, ateşkes anlaşmasının imzalanmasından sonra bile Gazze Şeridi’nin yüzölçümünün %50’sinden fazlası fiilî işgal altındadır; nüfusun yaklaşık %90’ı tekrarlanan zorunlu göçe maruz kalmış, bunların bir kısmı savaş boyunca güvenli bir sığınak arayışıyla 10 ila 20 kez yer değiştirmiştir. Bu durum nüfusun istikrarını neredeyse imkânsız hâle getirmiş ve toplu bir tükenmişlik ile toplumsal sarsıntıya yol açmıştır.
İnsan kayıpları açısından ise resmî istatistikler, şehit sayısının 69 bini aştığını, yaralı sayısının ise 170 binden fazla olduğunu göstermiştir; bu rakamlar emsalsiz felaketin boyutunun bir göstergesidir. Ayrıca yetim sayısı 56 binin üzerine çıkmıştır; bunlar arasında ailesinin tüm fertlerini kaybeden binlerce “tek hayatta kalan” çocuk bulunmaktadır. Bu tablo Gazze’nin yaşadığı insani trajediyi özetlemektedir.
Ülke içinde yerinden edilenlerin sayısı ise iki milyon Gazzeliyi aşmıştır; bunların çoğu gıda güvencesinden, içme suyundan ve temel sağlık hizmetlerinden yoksun trajik koşullarda yaşamaktadır.
Toplumsal ve hizmet düzeyinde, oturumda tartışılan raporlar, okulların yıkılması ya da barınma merkezlerine dönüştürülmesi sonucu yaklaşık 740 bin kız ve erkek öğrencinin eğitimi tamamen bıraktığını ortaya koydu; bu da Şerid’deki eğitim sisteminin çöktüğü anlamına gelmektedir.
Ayrıca yaklaşık 25 temel büyük hastane ve sağlık tesisinin tamamen yıkıldığı, binlerce caminin tamamen yerle bir edildiği ve tam ya da kısmi yıkım şeklinde 5 milyondan fazla konut biriminde kapsamlı tahribat meydana geldiği kaydedildi. Bu durum, yeniden imar sürecini öngörülebilir vadede yerel ve halk imkânlarını aşan bir meydan okuma hâline getirmektedir.

Tartışma oturumunda sunulan verilere göre son saldırı, Şerid’de faaliyet gösteren 260 su kuyusundan 116’sını yok etmiştir; bu, halka su sağlamak için kullanılan yeraltı su kaynaklarının yaklaşık yarısı demektir. Bu durum doğrudan içme ve evsel kullanıma uygun su mevcudiyetine yansımış, kişi başına günlük su payı savaştan önceki yaklaşık 84,6 litreden savaştan sonra bunun yarısından azına düşmüştür. Bu, işletme alternatiflerinin yokluğu ve sahada onarım imkânlarının zayıflığı göz önüne alındığında yakın vadede telafi edilemeyecek keskin bir düşüştür.
Ayrıca ana arıtma tesislerinin ve büyük su tanklarının yok edilmesi, Şerid’in çoğu bölgesinde, özellikle yüz binlerce yerinden edilmiş kişinin yoğunlaştığı orta ve güney bölgelerde ciddi bir içme suyu sıkıntısına yol açmıştır.
Bu eksiklik, kirli ya da arıtılmamış su kullanımından kaynaklanan deri ve bağırsak hastalıklarının yaygın biçimde yayılmasına neden olmuş; ayrıca tekrarlanan bombardıman ve pompa ve arıtma istasyonlarını çalıştırmak için gerekli yakıtın bulunmaması nedeniyle kanalizasyon sorunlarını ve şebekelerin tıkanmasını ağırlaştırmıştır. Oturumdaki uzmanlar, su ve kanalizasyon sektörünün, krizin doğasının kapsamlı bir şekilde kavranmasına ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasına dayanan, yalnızca acil yardıma değil su sisteminin kökten yeniden inşasına yönelik acil bir müdahaleye ihtiyaç duyduğuna dikkat çekti. Bu dosya kökten ele alınmadıkça barınma, yardım ve imar çabaları, tekrarlayan salgınlar ve temel kaynakların kıtlığı karşısında çökme tehdidi altında kalmaya devam edecektir.
Katılımcıların vurguladığı gibi bu şok edici rakamlar, bir insanlık trajedisi olmakla birlikte, Gazze’nin nüfus ve mekân yapısının yeniden şekillendirilmesi için çaba gösterilmesini gerektirmektedir; Filistin toplumsal dokusunu zayıflatmayan ya da zemini kontrol ve uluslararası vesayet projelerine hazırlamayan yeni bir gerçekliğin dayatılması gerekmektedir.
Bu nedenle katılımcılar, felaketle mücadelenin anlık yardım mantığını aşan, toplumsal koruma sistemleri inşa eden ve sivil çalışmayı kurumsal, stratejik ve planlı bir şekilde örgütleyen kapsamlı bir yaklaşım olması gerektiğini vurguladılar; böylece Filistin insanının topraklarında kalması güvence altına alınacak ve Şerid’in sakinlerinden boşaltılması engellenecektir.
Üçüncüsü: Savaş sonrası acil ihtiyaçlar ve toplumsal sürdürülebilirlik ufukları
Savaşın durması ve ateşkes anlaşmasının yürürlüğe girmesinin ardından barınma, bugün Gazze Şeridi’ndeki en büyük insani zorluklardan biridir. Saldırı döneminde insanların ilk ihtiyacı yalnızca hayatta kalmaktı; kaynakların kesilmesi, gıda ve su güvencesinin yokluğu ve temel tesislerin yıkılması ortamında hayatta kalmalarını sağlayacak basit bir lokma ekmek arayışındaydılar.
Şimdi ise bombardıman sesleri görece dindikten sonra, özellikle kış mevsiminin yaklaşması ve kalabalık ve sağlık açısından yıpranmış bir ortamda soğuk, hastalık ve salgın riskleriyle birlikte, yerinden edilmişler için onurlu bir barınak sağlanması şeklinde ortaya çıkan en az o kadar tehlikeli yeni bir öncelik belirmiştir.
Tartışma oturumunun katılımcıları, barınma ihtiyaçlarının sığınak ya da geçici çadır kurmakla sınırlı olmadığına, aksine milyonlarca yerinden edilmiş ve mağdur kişiye barınak, gıda ve giysi sağlanmasını güvence altına alan ve onlara asgari onurlu yaşamı geri kazandıran, sivil ve hayır çalışmasında sürdürülebilir bir vizyona dayanan acil bir insani onarım ve imar planı gerektirdiğine dikkat çektiler.
Yıkımın genişlemesiyle birlikte, çocukların, kadınların ve hamilelerin yaşadığı ağır yaşam koşulları ile içme suyu, gıda ve sağlık hizmetlerindeki ciddi eksiklik ortamında battaniye, kışlık giysi, yatak ve hijyen malzemeleri ihtiyacı ertelenemeyecek acil bir insani talep hâline gelmiştir.
Bu bağlamda katılımcılar, kolektif düşüncenin yalnızca anlık yardımlarla değil, daha uzun vadede yardım sağlanmasına katkıda bulunacak sürdürülebilir projeler kurmaya yönelmesi gerektiğini vurguladılar. Bu vizyon iki ana bölüme ayrıldı:
1– Vakıf projeleri
Bu bölüm, sivil hayır vakfı fikrinin yeniden canlandırılmasına dayanır; buna göre geliri ihtiyaç sahiplerine dönen sürekli getirili projeler kurulacak ve bunlar yerel topluma kalıcı hizmetler sağlanmasına katkıda bulunacaktır. Önerilen başlıca projeler şunlardır:
- Yerinden edilmiş ailelere günlük yemek hazırlayan ve yerel dernekler tarafından dayanışma esasıyla yönetilebilecek merkezî hayır mutfaklarının kurulması.
- Özellikle Nuseyrat, Mevasi ve orta bölgeler gibi kalabalık alanlarda güvenli içme suyu kaynakları sağlamak için su kuyuları açılması.
- Normal zamanlarda namaz ve dinî eğitim için kullanılan, ihtiyaç hâlinde ise krizler sırasında yerinden edilmişler için acil barınma merkezlerine dönüşen mescit ve küçük camiler inşa edilmesi.
2- Günlük ve aylık düzenli kefalet (sponsorluk) programları
İkinci bölüm ise bireylerin ve kurumların düzenli olarak belirli sektörleri ya da belirli ihtiyaç sahibi grupları üstlenmesini sağlayan sürekli kefalet sistemine dayanır. Bu kefaletler şunları kapsar:
- Sağlık, eğitim, konut ya da gıda gibi hizmet sektörlerinin kefaleti.
- Dullar, yetimler, hastalar ve işsiz işçiler gibi kırılgan toplumsal grupların kefaleti.
Bu kefaletlerin şeffaflık, sürdürülebilirlik ve adil dağıtımı sağlamak için tanınmış Filistinli sivil kuruluşlar aracılığıyla düzenlenmesi önerilmektedir.
Tartışmada ayrıca, farklı Arap ve İslam ülkelerindeki mahalle ve şehirlerden sembolik miktarlarla bile olsa Gazze’yi desteklemeye yönelik Arap ve İslam halk kampanyalarının önemi ile bağış toplamak ve bunları güvenli yollarla Şerid’in içine yönlendirmek için sürekli girişimler başlatabilecek yurt dışındaki Filistinli ve Arap toplulukların rolü vurgulandı.
İnsanların cesaretini kırmak ve yardımların ulaşıp ulaşmadığı konusunda şüphe yaymak için işgalin sözcüleri tarafından yürütülen medya kampanyalarına yanıt olarak katılımcılar, paranın Gazze’ye fiilen birkaç meşru ve etkili yolla girdiğini vurguladılar; bunlar arasında şunlar bulunmaktadır:
- Güvenilir kanallar aracılığıyla doğrudan yurt dışı para transferleri.
- Parayı bu hesaplara alıp Şerid içinde dağıtılan mallara dönüştüren Gazzeli tüccarların yurt dışındaki ticari hesapları.
- Satın almaları ve temel ihtiyaçları sağlamak için içerideki tüccarlarla koordineli olarak kullanılan dijital cüzdanlar.
Konuşmacılar, açlık, soğuk ve hizmet yokluğu koşullarında, özellikle sağlık, su ve gıda altyapısının tamamen çökmesi nedeniyle gerçek bir insani trajediyle karşı karşıya kalan çocuklar, hamileler ve hastalar arasında ne kadar küçük olursa olsun her çabanın bugün büyük bir değer taşıdığına işaret ettiler; çünkü Gazze’nin içi bugün temel ihtiyaçlarının çok altında yardım almaktadır. Bu da halk ve sivil desteğin sürekli akışını yalnızca insani bir girişim değil, varoluşsal bir zorunluluk hâline getirmektedir.
Dördüncüsü: Kurumsal ve halk düzeylerinde yeniden imar stratejisi
Tartışma oturumu sırasında, acil hasarların giderilmesinin ötesine geçerek Gazze’deki Filistin toplumunun direncini destekleyebilecek bir üretim ve hizmet tabanı inşa etmeyi hedefleyen, geçiş döneminin vesayet ve dış araçsallaştırma fırsatlarını azaltmak için sürdürülebilir dönüşüm ve kurumsal bağımsızlık unsurlarına özel önem veren stratejik bir imar vizyonu şekillendi.
Katılımcılar, birlikte ateşkes döneminde üzerine inşa edilebilecek ilk bir yol haritası oluşturan bir dizi fikir ve girişim ortaya koydu. Bu vizyonun eksenleri şöyle özetlenebilir:
- Yıkım atıklarından yararlanma ve geri dönüşüm
- Yıkım atıkları, kısmi yeniden inşa projelerinde ve ikincil altyapıda (yerel yolların döşenmesi, geçici konutlar için temel tabanları, basit yapı malzemeleri) değerlendirilebilecek bir hammadde kaynağı olarak görülmelidir; bu da imar çabalarının hızlanmasına katkıda bulunur.
- Ümmetin Gazze Vakfı — toplumsal bir ulusal güvence modeli
- Saygın ve etkili şahsiyetler (âlimler, ileri gelenler, sivil liderler) tarafından yönetilecek kapsayıcı bir vakıf kurumu önerildi. Kurum, Gazze’deki sağlık, eğitim ve konut projelerini finanse etmek için sürdürülebilir kaynaklar toplamakla ilgilenecek ve ümmet düzeyinde meşruiyete ve genel referansa sahip bağımsız bir kurul olarak işler hâle getirilecektir.
- Vakıf, geliri kalıcı sosyal programların desteklenmesinde kullanılacak sosyal projeler (mutfaklar, kuyular, geri dönüşüm atölyeleri) kurma yetkisine sahip olacaktır.
- Yerel tıbbi kapasitelerin güçlendirilmesi ve “1000 Doktor” projesi
- Yenilikçi eğitim modellerine benzer şekilde (Çin’in “yalın ayaklı doktor” girişimleri gibi benzer deneyimlere atıfla), tekrarlayan hastalıklar ve acil yaralanmalarla başa çıkabilecek yerel tıbbi kadroları yetiştirmek için teorik eğitim ile saha uygulamasını birleştiren bir yöntemle yoğun bir eğitim projesinin benimsenmesi.
- Yurt dışına sevk yükünü hafifletmek ve geçici uzman hizmetler sunmak amacıyla ateşkes döneminde yurt dışından tıbbi uzmanların ağırlanması ve Gazze’ye sokulması projesinin (“1000 Doktor” girişimi) işler hâle getirilmesi; giriş, ikamet ve çalışmayı kolaylaştırmak için koordinasyonun tanınmış sivil kuruluşlar aracılığıyla yapılması ve bunun en yüksek tıbbi standartlarda yetkinlik ve hizmet sürekliliğini güvence altına alması.
- Uzaktan eğitim ağları ve akademik tanınma
- Dost üniversite ve eğitim kurumlarının desteğiyle birbirine bağlı bir eğitim ağının (elektronik okullar ve üniversiteler) kurulması — tartışmada uzaktan eğitimde Güney Afrika gibi ülkelerin deneyimlerinden yararlanılmasına işaret edildi — böylece okul ve yükseköğretimin sürekliliği sağlanacak ve uluslararası ve bölgesel akademik ortaklıklar yoluyla diplomaların tanınması için çaba gösterilecektir.
- Öğrenciler için erişim noktaları olarak yerel eğitim merkezlerinin donatılması ve yerel öğretmenlerin dijital eğitim araçları konusunda eğitilmesi.
- Tarım ve hayvancılık üretim projeleri
- Güvenlik istikrarı sonrası aşamanın bir parçası olarak üretim projelerinin (tarım, kümes hayvancılığı, küçük çiftlikler) planlanması; bunlar ateşkesin istikrar kazanmasından sonra kademeli olarak uygulanacak, yerel toplumun yönetebileceği küçük ve orta ölçekli üretim sistemlerine odaklanılacak, öz yeterliliği güçlendiren yerel bir gıda kaynağı ve istihdam fırsatları sağlanacak ve toplumun direnci ile sürdürülebilir ekonomik bağımsızlığı desteklenecektir.
- Kentsel tasarıma ilişkin yönergeler: Kısmi yatay yapılaşma
- Yeniden imar bölgelerinde, doğrudan hedef alınma durumunda felaket boyutunda hasarların yoğunlaşmasına daha az açık oldukları gerekçesiyle yatay yapılaşma tarzının (alçak katlı binalar) ya da yatay olarak yayılan konut planlarının teşvik edilmesi fikri ortaya atıldı; bu, acil ve kalıcı konut planları kapsamında belirli bölgelerde kısmen uygulanabilir.
- Aile ve halk düzeyinde kardeşlik (muâhât) projesi
- Yurt dışındaki bir aile ile Gazze’deki bir aileyi eşleştiren (doğrudan kefalet) proje ve girişimlerin işler hâle getirilmesi; bu, aylık bir gelir ve doğrudan insani ve sosyal desteğin sürekliliğini sağlamak için mutlaka büyük kurumlar aracılığıyla değil, bireysel girişimler ve yerel kuruluşlar aracılığıyla yapılmalıdır.
- Aşiret desteği ve sınır ötesi dayanışma sistemleri
- Gazze aşiretlerini maddi ve manevi olarak desteklemek amacıyla Arap aşiretleri ve dost ülkelerdeki topluluklar için dayanışma konferansları ve etkinlikleri düzenlenmesi ve bağış toplamak ve yararlı saha projelerini finanse etmek için aşiretler ve topluluklar arasında “olumlu rekabetin” teşvik edilmesi.
Ayrıca okuyun: Sudan meselesi için stratejik bir akıl inşasının yolu | Mısır meselesi için stratejik bir akıl inşa etmenin yolu
9. Medya boyutu: Dijital belgeleme ve yeni kampanyalar
- İşgalin suçlarının sürekli ve kalıcı olarak belgelenmesinin ve soykırımın boyutlarının ortaya konmasının önemine vurgu yapılması; bu, mevcut kanalların (Aksa kanalı ve diğerleri gibi) çabasını destekleyen ve tamamlayan yeni profesyonel medya platformları aracılığıyla gerçekleştirilmeli, böylece mücadele hafızasının korunması ve Filistin davasının haklılığına ilişkin küresel farkındalığın güçlendirilmesi sağlanmalıdır.
- Düşman anlatıya karşı yeni dijital platformlara ve sosyal medyaya yatırım yapılması ve sivil medya kadrolarının araştırmacı gazetecilik, belgeleme ve uluslararası dayanışma kampanyalarının yönetimi konusunda eğitilmesi.
Sonuç
Tartışma oturumunun katılımcılarının üzerinde uzlaştığı gibi, İsrail’in ateşkes anlaşmasına uzun süre bağlı kalmayacağı ve kısmi saldırıların sürdürülmesi, sınır kapılarının kontrol edilmesi, yardımların ve imar malzemelerinin girişinin engellenmesi ya da “sivil yönetim” veya “insani denetim” bahaneleriyle Gazze Şeridi üzerinde dolaylı denetim kurmasını sağlayacak yeni siyasi ve güvenlik düzenlemeleri dayatılması gibi farklı yollarla anlaşmayı aşmaya ya da içini boşaltmaya çalışacağı kuvvetle muhtemeldir. Bu nedenle Gazze içinde yeni bir Filistin gerçekliğini hızla yerleştirmek, ertelenemeyecek acil bir siyasi zorunluluk hâline gelmiştir; bu gerçeklik sağlam, köklü ve gelecekteki herhangi bir bölgesel ya da uluslararası düzenlemede aşılması veya etrafından dolaşılması zor, sivil ve toplumsal nitelikte olmalıdır.
Ruya Araştırmalar Merkezi’nin oturumunda yapılan tartışmalar, katılımcıların çözümleri dışarıdan beklemek yerine Filistin’in içinden harekete geçmenin önemine dair derin bir bilince sahip olduğunu ortaya koydu.
Bugün Gazze, maruz kaldığı muazzam yıkıma rağmen halkında, sivil toplumunda, dayanışma ağlarında ve kendi kendini örgütleme kapasitesinde gizli güç unsurlarına sahiptir. Bu nedenle mevcut ateşkesin Filistin benliğini yeniden inşa etmek için bir fırsata dönüştürülmesi ve toplumun bağışıklığını güçlendirecek ve kurumsal yapısını pekiştirecek kapsamlı bir toplumsal kalkınma sürecinin başlatılması çağrısı öne çıktı.
Oturum, Gazze’deki insani gerçekliğin her alanda trajik boyutlara ulaştığını ortaya koydu: altyapının tahribi, tekrarlanan göçler, sağlık ve eğitim sisteminin çöküşü, su ve kanalizasyon krizi ve yüz binlerce insanın evlerini ve geçim kaynaklarını kaybetmesi.
Buna rağmen halkın direniş ruhu ve kolektif irade kırılmadı; aksine bu, gönüllü girişimlerde ve bombardıman ile göçe rağmen şekillenmeye başlayan sivil çalışmada kendini gösterdi. Bu nedenle insanların, Gazze’nin kararının Filistinli, yöneliminin bağımsız ve her türlü dış vesayetten korunmuş olması gerektiği konusundaki bilincinin güçlendirilmesi için çalışılmalıdır.
Stratejik düzeyde tartışma, imarın yalnızca kentsel birimlerin yeniden inşasına indirgenmemesi, ayakta kalabilen Gazzeli insanın inşasının desteklenmesini kapsaması gerektiği sonucuna vardı. Gereken, şunları içeren bütüncül bir projedir:
Acıyı bir üretim aracına dönüştürecek şekilde yıkım atıklarından yararlanılması ve bunların geri dönüştürülmesi.
Sürdürülebilir hizmet projelerinin finansmanını üstlenecek kapsamlı vakıfların kurulması.
Yerel sağlık sektörünü güçlendirmek için “1000 Doktor” projesinin başlatılması.
Gazze’yi destekleyen bir akademik ağ aracılığıyla uzaktan eğitimin işler hâle getirilmesi.
Sivil dokuyu sağlamlaştırmak için aşiretlerin ve sosyal bağların desteklenmesi.
Güvenli yatay yapılaşmanın ve üretken tarım projelerinin teşvik edilmesi.
İşgalin suçlarını teşhir etmek ve uluslararası düzeyde belgelemek için ulusal medyanın işler hâle getirilmesi.
Katılımcılar, tüm bu planların Gazze’nin içinden, bağımsız Filistinli akıllar ve ellerle yönetilmedikçe etkili bir şekilde uygulanamayacağını vurguladılar. Sivil toplum, bir yardım aracı olduğu kadar aşılması zor bir gerçeklik inşa etmenin siyasi bir dayanağıdır da; ABD ve İsrail’in “yeniden imar” ya da “geçiş dönemi” sloganları altında pazarlamaya çalıştığı vesayet projelerine karşı son kaledir.
Mevcut aşama bir sınav anıdır: Ya ateşkes, tutarlı bir halk ve sivil projenin temellerini sağlamlaştırmak için değerlendirilecek ya da alan, işgalcinin çıkarlarına hizmet edecek şekilde dışarıdan yönetilmeye terk edilecektir. Oturumun ortaya koyduğu girişimlerin — barınma, su, sağlık, eğitim ve sürdürülebilir imardan medya çalışması ve belgelemeye kadar — önemi de buradan kaynaklanmaktadır; bunlar siyasi ya da saha düzeyinde kırılması veya aşılması zor yeni bir gerçeklik inşa etmek için pratik hareket noktalarıdır.
Sonuç olarak katılımcılar, Gazze’nin yalnızca bir çatışma alanı değil, aynı zamanda bir bilinç, inşa ve Filistin kimliğini yenileme alanı olduğunu; kendi benliğine ve toplumsal etkinliğine sıkı sıkıya bağlı kalmasının, kararında özgür ve hegemonyaya karşı dirençli kalmasının tek güvencesi olduğunu ve bu yeni gerçekliğin inşasının Gazze’yi yaşayabilen, kendini savunabilen ve saldırı, etnik temizlik ve soykırım karşısında bütün ümmetin iradesini temsil edebilen bir yer kılacağını vurguladılar.