KonularYahudi Fikir Dünyası

Yeni Tarihçiler ve Filistin’de etnik temizlik

📖
Makale Özeti — okumak ve dinlemek için tıklayın
İsrail'deki Yeni Tarihçiler, Siyonist kurumun yerleştirdiği resmi tarih araştırması geleneklerinden ayrılan, akademik araştırmacılar, yazarlar ve gazetecilerden oluşan seçkin bir gruptur. Bu grup,…
⌄

İsrail'deki Yeni Tarihçiler, Siyonist kurumun yerleştirdiği resmi tarih araştırması geleneklerinden ayrılan, akademik araştırmacılar, yazarlar ve gazetecilerden oluşan seçkin bir gruptur. Bu grup, 1948 Nekbesi'nin gerçek tarihsel perspektifine yaklaşan ve İsrail'in kuruluş anlatısındaki mitleri çürüten çalışmalar ortaya koymuştur. Bu olgu, 1970'lerin sonlarında 1948 Savaşı'na ait İsrail arşivlerinin gizliliğinin kaldırılması, 1982'deki Lübnan işgali ve 1987'deki Birinci İntifada ile bağlantılıdır.

Tom Segev, Simha Flapan, Benny Morris, Avi Shlaim ve İlan Pappé gibi Yeni Tarihçiler, 1948 Savaşı'nda Arapların sayı ve teçhizat üstünlüğü nedeniyle Yahudi yerleşimci topluluğunun "yok olma tehlikesi" mitini, Arapların İsrail'in barış elini "reddettiği" mitini, "Bağımsızlık Savaşı" mitini, Filistinlilerin topraklarını "gönüllü olarak" terk ettiği mitini ve ideal Yahudi yerleşimi mitini çürütmüşlerdir. Bu akademisyenler, İsrail'in resmi tarihinin çeşitli bölümlerini, olayların doğruluğunu veya Siyonist kurumun kendi hedeflerini desteklemek için yarattığı "siyasi mitler" olup olmadığını doğrulamak amacıyla gözden geçirmeyi üstlenmişlerdir. Yeni Tarihçilerin çalışmaları, Siyonist askeri örgütlerin, Filistinlileri topraklarından çıkarmak amacıyla bilinçli bir sürgün programına giriştiğini kanıtlamaya odaklanmıştır.

Bu sorgulama, Hannah Arendt'in 1960'lardaki çalışmalarıyla başlamış, Arendt, Alman Siyonist hareketinin Nazi yetkilileriyle işbirliğini ve Ben-Gurion'un efsanevi kişiliğini vurgulamıştır. İlan Greilsammer, Yeni Tarihçilerin ortaya çıkışını, genç akademisyenlerin İsrail toplumunun "gerçek" kabul ettiği temel fikirleri sorgulamasıyla doğan entelektüel bir olgu olarak tanımlar. Benny Morris'in "Filistinli Mülteci Sorununun Doğuşu 1947-1949" adlı kitabı, Filistinlilerin zorla sürgün politikasının Siyonist hareketin planlı bir boyutu olduğunu ortaya koyarak kamuoyunda büyük bir tartışma başlatmıştır.

Yom Kippur Savaşı (1973) ve 1982 Lübnan işgali, İsrail tarihine yönelik eleştirel hareketi derinleştirmiş ve Yeni Tarihçilerin ortaya çıkışıyla tartışmayı kızıştırmıştır. İlan Pappé'nin 2006'da yayımlanan "Filistin'de Etnik Temizlik" kitabı, 1948'deki etnik temizlik operasyonlarının nasıl gerçekleştiğini ve sürgünün Siyonist hareketin stratejisinin temel bir parçası olduğunu ortaya koymuştur. Pappé, Dalet Planı'nın ve köy dosyalarının, bu temizliğin önceden planlandığını ve uygulandığını gösterdiğini belirtmiştir.

Benny Morris'in yazıları da "transfer" fikrinin Siyonist projenin merkezinde yer aldığına işaret eder ve Ben-Gurion'un zorla sürgün fikrini desteklediğini gösteren alıntılar sunar. Yeni Tarihçilerin çalışmaları, Filistinlilerin gönüllü olarak yerlerini terk ettiğini iddia eden kuruluş mitini çürütmekte ve Filistin Nekbesi'ni gerçek tarihsel perspektifinden ele almaya daha çok yaklaşmaktadır. Ancak bu tarihçilerin bir kısmı, araştırmalarının sonuçlarıyla çelişen siyasi tutumlarını korumuş ve yalnızca resmi İsrail arşivlerine dayanmaları nedeniyle bilgi eksikliği ve çarpık bir gerçeklik algısından muzdarip olmuşlardır.

Benny Morris'in etnik temizliği savunacak kadar ileri gitmesi ve İlan Pappé'nin Siyonist kovuşturmalar nedeniyle İsrail'i terk etmesi, "yeni tarihyazımı" olgusunun sönümlendiğinin bir göstergesi olarak kabul edilmiştir. Ancak Alon Schwarz'ın "Tantura" belgesel filmi gibi çalışmalar, Tantura köyü katliamını yeniden gün yüzüne çıkararak gerçeğin yolunu bulduğunu kanıtlamıştır. Yeni Tarihçilerin çalışmaları, Arap okur için belki bir şey değiştirmese de, Batı'da Filistin halkının haklarını destekleyen bilincin gelişmesinde önemli bir etki yaratmıştır.

Siyonist işgal devletindeki Yeni Tarihçiler, resmî Siyonist kurumun İsrail üniversite ve araştırma çevrelerinde yerleştirdiği tarih araştırması geleneklerinden ayrılan, akademik araştırmacılar, yazarlar ve gazetecilerden oluşan küçük bir seçkin gruptur. Bunlar, kuruluş anlatısından ya da kuruluş mitlerinden epey uzaklaşan ve Filistin Nekbesi’nin tarihine ve gerçek perspektifine daha çok yaklaşan çalışmalar ortaya koymuşlardır.

“Yeni Tarihçiler” olgusu, geçen yüzyılın yetmişli yıllarının sonlarında 1948 Savaşı olaylarına ait İsrail arşivlerinin ve belgelerinin gizliliğinin kaldırılmasıyla, 1982 yazında İsrail’in Lübnan’ı işgalinin ve 1987 sonlarında işgal altındaki Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde patlak veren Birinci İntifada’nın etkisiyle bağlantılıdır.

Resmî İsrail anlatısının mitlerinin çürütülmesi

Tom Segev, Simha Flapan, Benny Morris, Avi Shlaim ve İlan Pappé gibi bu “Yeni Tarihçiler”, 1948 Savaşı’na ilişkin resmî İsrail anlatısının pek çok mitini çürütmüşlerdir:

– 1948 Savaşı’nda Arapların sayı ve teçhizat bakımından “üstünlüğü” nedeniyle Filistin’deki Yahudi yerleşimci topluluğunun maruz kaldığı “yok olma tehlikesi” miti;

– Arapların 1948’den bu yana İsrail’in kendilerine uzattığı barış elini “reddettikleri” miti;

Bu akademisyenler, olaylarının doğruluğunu ya da bunların Siyonist kurumun kendi hedeflerini desteklemek için yarattığı “siyasi mitler” olup olmadığını doğrulamak amacıyla İsrail’in resmî tarihinin çeşitli bölümlerini gözden geçirmeyi üstlendiler.

– “Bağımsızlık Savaşı” miti ve Filistin’deki Yahudi yerleşimci topluluğunun bağımsızlığı elde etmek için İngiliz mandasına karşı savaştığı, İngilizleri Filistin’den çıkmaya zorladığı ve ardından İsrail devletini kurduğu iddiası;

– Filistinlilerin büyük çoğunluğunun savaş sırasında topraklarını “gönüllü olarak” ya da kendilerini göçe teşvik eden Arap ordularının “propagandası” etkisiyle terk ettiği miti;

– İdeal ve romantik Yahudi yerleşimi miti.

Önemi ve etkisi

Yeni Tarihçilerin ya da zaman zaman adlandırıldıkları şekliyle “Yeni İsrail Tarihyazımı” okulunun ortaya koyduğu fikirlerin önemi, Siyonist işgal devletinin devletin kuruluşundan önce ve sonra bir dizi temel meseleye ilişkin tahayyülünün üzerine inşa edildiği pek çok mite meydan okumasında yatmaktadır.

Yeni Tarihçilerin çalışmalarının kayda değer bir kısmı, savaştan hemen önce İsrail ordusunu oluşturan Siyonist askerî örgütlerin, “transfer” ve toprağın Yahudi göçmenler için boşaltılması gerekliliği ile aynı toprak parçasında iki halkın var olamayacağı yönündeki temel Siyonist fikirle uyumlu olarak, Filistinlileri Filistin’den çıkarmak amacıyla bilinçli bir sürgün programına giriştiğini kanıtlamaya yoğunlaşmıştır.

Aslında Siyonist işgal devletinin kuruluşuna ilişkin resmî tarih anlatısını sorgulamak yeni değildir; bu, geçen yüzyılın altmışlı yıllarına, özellikle de Yahudi kökenli Amerikalı filozof Hannah Arendt’e kadar geri götürülebilir. Arendt, Nazi Adolf Eichmann’ın yargılanmasına ilişkin kitabında, Alman Siyonist hareketinin Nazi yetkilileriyle ilişkilerine damgasını vuran suç ortaklığının boyutlarını aktarmıştır.

Arendt, Ben-Gurion’un kendi karizmatik kurucu kişiliği etrafında efsanevi bir hale oluşturmayı amaçlayan politikasını da vurgulamıştır. Nitekim İsrail’deki Yeni Tarihçilerin çalışmalarıyla yıkılan ilk sembol, kurucu ulusal lider olarak Ben-Gurion sembolü olmuştur. Zira bu yeni çalışmaların çoğu, görünüşte Yahudileri korumayı amaçlayan ancak öldürmeyi ve sürgünü meşrulaştıran talimatlar içeren Dalet Planı’nın oluşturulması, kaleme alınması ve uygulanmasının doğrudan sorumluluğunu ona yüklemektedir.

Aynı bağlamda İsrailli yazar Albert Memmi, 1957’de yayımlanan “Sömürgeci ve Sömürgeleştirilen” adlı kitabında, sömürgecilerin sömürgeleştirilenlerin insanlığını nasıl silikleştirdiğinden erkenden söz etmiştir. Memmi şöyle der: “Sömürgecinin reddettiği sömürgeleştirilenin insanlığı silikleşir. Sömürgecinin ısrarla söylediği gibi, sömürgeleştirilenlerin eylemlerini öngörmeye çalışmak beyhudedir. Sömürgeciye, sömürgeleştirileni garip eğilimlerin ve tedirgin edici dürtülerin yönettiği gibi gelir. Hele sömürgeciyle yıllarca birlikte yaşadıktan sonra hâlâ bu kadar anlaşılmaz kalıyorsa, sömürgeleştirilen gerçekten de çok tuhaf ya da çok sapkın olmalıdır.”

Tarihsel hafıza: Yeni Tarihçilerin ortaya çıkışı

Tarihçi ve Bar-İlan Üniversitesi’nde siyaset bilimi profesörü olan İlan Greilsammer (Fransız Yahudisi), seksenli yılların sonunda İsrail’de Yeni Tarihçilerin ortaya çıkışını, tarih, sosyoloji, antropoloji ve ekonomi alanlarındaki genç akademisyenlerin İsrail toplumunun o zamana kadar tam bir “gerçek” saydığı temel fikirleri sorgulamaya başlamasıyla doğan düşünsel bir olgu olarak ele alır.

Bu akademisyenler, olaylarının doğruluğunu ya da bunların Siyonist kurumun kendi hedeflerini desteklemek için yarattığı “siyasi mitler” olup olmadığını doğrulamak amacıyla İsrail’in resmî tarihinin çeşitli bölümlerini gözden geçirmeyi üstlendiler.

Filistinlilerin yerinden edilmesine ilişkin asıl tartışmayı “Filistinli Mülteci Sorununun Doğuşu 1947-1949” kitabının yazarı Benny Morris başlattı. Morris, bu sorunun doğuşunun Siyonist hareketin benimsediği zorla sürgün politikasıyla bağlantılı olduğunu kabul eder ve bu politikanın geçen yüzyılın kırklı yıllarının başından itibaren planlı bir boyuta sahip olduğunu vurgular. Morris’in 1988’de yayımlanan kitabı, kamuoyu düzeyinde bu tartışmadaki ilk devrimci olaydı; “Yeni Tarihçilerin” sorduğu sorular Siyonist işgal devletinin medyasında büyük bir düşünsel tartışmaya yol açtı. Bu akademisyenler kimi zaman destek, kimi zaman ise sert eleştiriler aldılar.

Greilsammer, bu tartışmanın Siyonist toplum bağlamındaki önemini açıklamak için Fransızca yayımlanan “İsrail’in Yeni Tarihi: Ulusal Kimlik Üzerine Bir Deneme” başlıklı kitabını ayırmıştır.

Greilsammer’e göre Yom Kippur Savaşı (6 Ekim 1973), Siyonist işgal devletinin tarihindeki “altın çağın” zahmetli ve zorlu bir yeniden değerlendirmesinin kaynağı olmuştur. Savaşın sonuçları nedeniyle, elli yıl boyunca İsraillilerin uzlaşısını elinde tutan İşçi Partisi iktidarı kaybetti. Bu, siyasi düzeyde olandır. Kültürel ve düşünsel düzeyde ise «altın çağ» olarak adlandırılan dönemi yeniden gözden geçirme isteği gösteren, ona damgasını vuran boşlukları ve olumsuzlukları araştıran bir grup üniversiteli, araştırmacı, tarihçi ve edebiyatçı öne çıktı.

1982 yazında Lübnan’ın işgalinin ardından İsrail tarihine yönelik eleştirel hareket derinleşti ve özellikle o zamandan beri «Yeni Tarihçiler» olarak anılan kişilerin ortaya çıkmasıyla tartışma kızıştı. Greilsammer bunlar hakkında, bu Yeni Tarihçiler için hiçbir şeyin yasak olmadığını söyler. “İsrail Devleti”nin tüm geçmişi araştırma ve inceleme mercek altına alınmalıdır; çünkü gerçek bir tarih ve sahte bir tarih yoktur. Resmî tarih ise çöp sepetine atılmıştır! Bütün bunlara ek olarak, “altın çağda” olduğu gibi bu tarihçiler için artık tek bir fikir de yoktur.

Artık kurucu bir ideoloji de yoktur; yalnızca arşiv dolaplarında bulunan ve okura sunulan olgular ve olaylar vardır, okur da bunlarla dilediğini yapabilir. İlan Greilsammer şunu ekler: «Siyonist tarihçiler geçmişi efsanevi ve mitolojik bir örtüyle kaplamak için mümkün olan ve olmayan her yola başvurdular. Bu da doğal olarak yalan ve uydurma bir örtüdür.»

Ve «eski (resmî) tarihin aksine, gerçekliğe ve olaylara yeni bir okuma getirildi. Bu sayede, hayatları İsraillilerin kuşaklarının hayal gücünü besleyen olağanüstü efsanelere dönüşen (kahramanların) birçoğunun aslında katiller, suçlular ve kan dökücüler olduğu ortaya çıktı. Arap topraklarını işgal eden Siyonist öncülerin liderleri ise ırkçı sömürgecilerdi.»

İlan Greilsammer, İsraillilerin Filistin halkına karşı yürüttüğü «Bağımsızlık Savaşı»nın, birçok asker için köy ve kentlerde, sakinlerini evlerini ve topraklarını boşaltmaya zorlamak amacıyla korkunç katliamlar yapma fırsatı olduğuna işaret eder.

Romantik Yahudi yerleşimi

Yeni Tarihçilerin çözümlemeye çalıştığı meselelerden biri, resmî anlatının yirmili ve otuzlu yıllarda Filistin’deki yerleşimci topluluklar hakkında çizdiği ideal ve romantik tablodur; bu anlatı, İsraillilerin kuşaklarının zihnine, tek dertleri çorak toprağı ıslah etmek olan azimli göçmenlerin kahramanca bir imajını yerleştirmiştir! Bu toplulukların kendi aralarındaki ilişkilerinin son derece işbirliğine dayalı, Arap komşularıyla ilişkilerinin ise son derece hoşgörülü olduğunu, ancak düşmanlığı Arapların başlattığını anlatmıştır.

Yeni Tarihçiler Simha Flapan ve Tom Segev’in yazılarında bu topluluklar, birbirlerine ve Araplara karşı düşmanca, nefrete dayalı ve kışkırtıcı olarak görünmektedir. Hatta «Nazi toplama kamplarının cehenneminden gelen Yahudilerin ilgi görmediği, sanıldığı gibi büyük bir sıcaklıkla karşılanmadığı, aksine pek çok haksızlığa uğradığı, ihmal ve adaletsizlikle karşılaştığı» ortaya çıkmıştır.

İsrail’in kuruluşunun ilan edildiği 1947’den, Arap orduları ile arasında dördüncü bir savaşın patlak verdiği ve ordusunun ilk kez yenilginin acı tadını tattığı 1973’e kadar İsrail devletinin, dünyanın dört bir yanından gelen farklı toplumsal kesimleri ve sınıfları arasında demir gibi bir bütünlük ve güçlü bir dayanışma yaşadığı söylenebilir.

Bu durum, hayal güçleri onları İsrail’in uzun zamandır düşledikleri «Platon’un Cumhuriyeti» olduğunu sanmaya kadar sürükleyen birçok Batılı düşünür ve filozofun hayranlığını uyandırdı. Halkı kuraklığa ve doğanın zorluklarına karşı bir mücadeleye girişip çorak çöle yeşilliği ve hayatı geri getirdiğinde ve diasporada yaşayan çok sayıda Yahudi için kentler ve köyler hazırladığında hayranlıkları daha da arttı.

İsrail devleti okullar, üniversiteler, medya ve araştırma ve düşünce merkezleri aracılığıyla, üzerine kurulduğu “ilkeleri” çocuklarının ve gençlerinin kalplerine ve zihinlerine yerleştirmeyi, onları «Tanrı’nın seçilmiş halkı» olduklarına ve eski Yahudi mitlerinin çürütülemeyecek ya da sorgulanamayacak tarihî gerçekler olduğuna ikna etmeyi başardı; hayret ve şaşkınlıkla dolu gözlerinin önüne Yahudilerin Nazi toplama kamplarındaki ve Araplara karşı yürüttükleri savaşlardaki kahramanlıklarını ve büyük fedakârlıklarını serdi.

Filistinlilere karşı işlenen katliamlar, onların topraklarından sürülmesi, çölde yerinden yurdundan edilmesi ve tarihlerinin çarpıtılması ise, bunların tamamı «İsrail’in varlığını savunma hakkı» kapsamına giriyordu ve hâlâ da giriyor. İsrail, ele geçirdiği toprağın «Yahudi toprağı» olduğunu çocuklarına ve gençlerine teyit etmek için hayal gücünü aşan tuhaf bir hikâye icat etti.

Bu hikâyeye göre, Yahudilerin Filistin’e akınının başlarında bir Arabın kurşunuyla vurulan Eliezer ben Yair adlı bir Yahudi, son nefesini vermeden önce toprağı öperken şöyle demiştir: «Benim gibi birinin Yahudilerin kutsal toprağı için ölmesi harika bir şey.»

Yahudi aydınlar, medyadaki ve öğretim programlarındaki bazı kusurları eleştirmeye ve bazı yalanlara işaret etmeye çalıştılar; ancak sesleri, İsrail’in tutumlarında ısrar eden Araplara karşı savaşlarında elde ettiği zaferlerin gürültüsü içinde kayboldu ve kendilerini «tarihi çarpıtmak ve gerçekleri tersyüz etmekle» suçlanmış buldular.

Durum Ekim 1973 Savaşı’na kadar böyle sürdü. O kısa savaşın sonunda «ideal cumhuriyetin» sakinleri kendilerini uçurumun kenarında buldular ve şaşkınlık ve dehşet içinde «yenilmez ordu» mitinin boşluğunu ve kendilerine her saat başı barışı, güvenliği ve refahı sağlayabileceklerini söyleyen yöneticilerin yalanlarını keşfettiler.

İsrail’in doğuşu miti

İsrail’in kuruluş tarihine ilişkin resmî Siyonist anlatıyı İsrailliler yazdı ve Batı’nın resmî medyası bunu benimseyerek aksini bir tür “antisemitizm” saydı. Bu, galibin anlatısıdır. Bu anlatıya göre, geçen yüzyılın kırklı yıllarının sonunda doğan Yahudi devleti, Siyonist kurtuluş gücünün İngiliz işgaline ve “Bağımsızlık Savaşı”nda sayı ve teçhizat bakımından Yahudilerden üstün olan büyük Arap ordularına karşı yürüttüğü kahramanca bir direnişin ürünüdür.

Doğal olarak bu anlatının, topraklarını terk etmeye zorlanan yüz binlerce sürgün Filistinlinin durumunu da açıklaması gerekiyordu. Bu noktada resmî Siyonist kuruluş anlatısı, silahsız Filistinli kitlelerin, savaşa katılan Arap liderlerin savaş alanını geçici olarak terk edip zaferden sonra geri dönmeleri yönündeki çağrısına uyarak topraklarını terk ettiğini söyler.

Anlatı ayrıca İsraillilerin daha sonra barış yolları aramaya çalıştıklarını, ancak barışçıl niyetlerine karşılık verecek ciddi bir muhatap bulamadıklarını ekler. Burada “halksız bir topraktan halksız bir halk için” söyleminden söz etmiyoruz; çünkü bu söylem en başından beri İsraillilerin kendilerini bile kandıramadı.

«Haaretz» gazetecisi Tom Segev, «Gelincikler Zamanında Filistin’de Olanlar» başlıklı kitabında, manda dönemindeki Filistin’de İngiliz politikasına yeni bir okuma getirerek kilit sorulara yanıt vermeye çalışır: İngilizler neden Filistin’i işgal etmek istedi? Neden Balfour Deklarasyonu’nu yayımladılar? Yerel halkın kendilerini reddetmesine rağmen neden işgal politikasında ısrar ettiler? Ve sonunda neden Filistin’i terk etmeye karar verdiler?

Tom Segev’in söz konusu sorulara verdiği yanıtlar şaşırtıcıdır; resmî tarihin aksine, «Haganah», «Irgun» ve «Stern» gibi silahlı Siyonist çetelerin İngiltere’nin Filistin’den çıkarılmasında hiçbir rol oynamadığını, İngiltere’nin bunu Filistin’de kalmanın stratejik bir amacı olmadığı anlaşıldığında tamamen kendi iradesiyle yaptığını kanıtlar. Tom Segev, İngilizleri Filistin’den çekilmeye zorlayan tek gücün Araplar olduğunu da ekler.

İsrail’deki «Yeni Tarihçiler» olgusuyla ilgilenenlere göre önemli ve tartışmalı olmaya devam eden husus, bu olgunun geçen yüzyılın seksenli yıllarının sonundan itibaren İsrail toplumuna nüfuz etmeye başlayan yeni akımları yansıtmasıdır. Bu akımların, İsrail toplumunun benzeri görülmemiş korkunç parçalanmalara tanık olduğu mevcut aşamada güçlenmesi bekleniyordu. Aşırı sağcı hareketler ve gruplar da bu kez yalanları ve mitleri yaymakta kendilerini aciz bulacaklardı. Ayrıca Akdeniz kıyısındaki büyük kentlere yerleşmiş, Batı tarzı bir yaşam isteyen laikler, son dönemde Binyamin Netanyahu ile ittifak hâlindeki aşırı dinci sağın yayılmasına ve kutuplaştırma ve bölme politikalarına karşı açık bir hoşnutsuzluk göstermiştir.

Filistin’de etnik temizlik

Hayfa Üniversitesi’nde öğretim üyesi ve Yeni Tarihçilerin en önemlilerinden biri olan İlan Pappé, 2006’da dönüm noktası niteliğindeki “Filistin’de Etnik Temizlik” kitabını yayımladı. Kitap, 1948’de Filistin’de etnik temizlik operasyonlarının nasıl gerçekleştiğini, sürgün ve etnik temizliğin Siyonist hareketin stratejisinin nasıl temel bir parçası olduğunu ortaya koyar. Pappé, 1948 Savaşı’na ilişkin İsrail anlatısını çürütür ve İsrail Devlet Arşivi ile İsrail Ordusu Arşivi’ndeki olgulardan kanıtlar sunar. Ayrıca Ben-Gurion gibi Siyonist hareket üyelerinin günlüklerinde geçen olay ve olgulara ilişkin, bu temizliğin önceden planlandığını ve uygulandığını gösterecek biçimde önemli analizler yapmıştır.

Bu da Filistinlilerin sürülmesinin, İsrail anlatısının iddia ettiği gibi nüfusun kitlesel ve gönüllü bir kaçışından ibaret olmadığını, aksine son rötuşları 10 Mart 1948’de David Ben-Gurion’un on Siyonist liderin katılımıyla Tel Aviv’de düzenlediği bir toplantıda yapılan ayrıntılı bir plan olduğunu teyit etmektedir.

Plan, Haganah birliklerine bu planı uygulamak için çeşitli yöntemler kullanmaları yönünde açık emirler içeriyordu; bunlar arasında dehşet yaymak, köyleri ve yerleşim merkezlerini bombalamak, evleri yakmak, evleri yıkmak ve sürülenlerin evlerine dönmesini engellemek için enkazın arasına mayın döşemek vardı. Bu planın uygulanması altı ay sürdü. Uygulama tamamlandığında yaklaşık 800 bin Filistinli komşu ülkelere ve bölgelere göç etmeye zorlanmış, 531 köy ve kasaba yıkılmış ve on bir kentsel mahalle sakinlerinden boşaltılmıştı. Pappé’nin nitelendirmesine göre bu plan, uluslararası hukuk açısından bir “insanlığa karşı suç” sayılmaktadır.

1948 Filistin Savaşı sırasında, 1948’de işgal edilip İsrail’e dönüşen Filistin topraklarında yaşayan 900 bin Filistinli Arabın 720 binden fazlası evlerinden kaçtı ya da sürüldü. Bu sürgünün nedenleri tartışmalıdır ve tarihçiler tarafından ele alınmıştır. İlan Pappé, bu nedenleri tartışırken “etnik temizlik modelini” açıklayıcı bir model olarak sunmak istemiş ve bunu 1948-1949 olaylarına ilişkin bilimsel araştırmanın ve kamusal tartışmaların temeli olarak “savaşın olayları ve koşulları modeli”nin yerine koymak için kullanmıştır.

Kitabın tezi, Filistinlilerin Arap dünyasına zorla nakledilmesinin Siyonist hareketin bir hedefi ve Yahudi devletinin arzu edilen karakteri için bir zorunluluk olduğudur. Pappé’ye göre 1948’de Filistinlilerin yerinden edilmesi, Siyonist hareketin liderleri Ben-Gurion ve “danışma grubu” tarafından uygulanan planlı bir Filistin etnik temizliğinden kaynaklanmıştır. Kitap, etnik temizliğin 500’den fazla Arap köy ve kasabasının sistematik olarak sürülmesi ve silahlı Yahudi çeteleri Irgun ve Haganah’ın sivil halka karşı gerçekleştirdiği terör saldırıları yoluyla uygulandığını vurgular. Pappé ayrıca planlı sürgün operasyonlarının kanıtı olarak Dalet Planı’na ve köy dosyalarına işaret eder.

Pappé, Haziran 1967 saldırısının ellinci yıl dönümünde 2017’de yayımlanan “Dünyanın En Büyük Hapishanesi: İşgal Altındaki Toprakların Tarihi” kitabında, yeni arşiv belgelerine dayanarak 1967 Savaşı’nın İsrail’e dayatılmadığını, aksine İsrail’in buna 1963’ten beri hazırlandığını göstermiştir; o tarihte “İsrail ordusundan, yargı ve sivil makamlardan kişiler, İsrail’in işgal edeceği ve yarım milyon Filistinlinin yaşadığı toprakların yönetimi için kapsamlı bir plan hazırlamak üzere Kudüs İbrani Üniversitesi’nde bir kursa katılmıştı”. Ayrıca Mayıs 1967’de, 1967 Savaşı’nın patlak vermesinden birkaç hafta önce, ordu komutanları “Filistin kasaba ve köylerini kontrol altına almak için hukuki ve askerî talimatlar” almıştı.

İlan Pappé, “Middle East Eye” sitesine verdiği bir röportajda, bu kitabının “Filistin’de Etnik Temizlik” kitabının devamı olduğunu vurguladı; çünkü ona göre Siyonist proje tek bir olay değil, bir olaylar dizisidir. Yani 1948’de “Filistin’in mümkün olan en büyük bölümünden mümkün olan en fazla sayıda Filistinliyi sürmeye çalışmayı amaçlayan son derece net bir plan vardı”; ancak bu plan tam olarak başarılı olmadı. Bazı İsrailli politika yapıcılar “1948’de yaptıklarını 1967’de de yapabileceklerini düşündüler; fakat büyük çoğunluğu 1967 Savaşı’nın çok kısa bir savaş olduğunu, basının ve televizyonun orada bulunduğunu ve sürmek istedikleri kişilerin çoğunun zaten 1948’den kalma mülteciler olduğunu fark etti”.

Bu nedenle “aşamalı etnik temizliğe başvurdular ve bazı durumlarda Eriha, Kalkilya ve Kudüs Eski Şehir’deki Mağribiler Mahallesi gibi belirli bölgelerden kalabalık nüfus gruplarını sürdüler. Ancak çoğu durumda, Filistinlileri kendi bölgelerinde kuşatıp sınırlandırmak için askerî bir yönetim kurmanın, onları sürmek kadar yararlı olacağına karar verdiler”.

Benny Morris’in yazıları da “transfer” fikrinin Siyonist projenin merkezinde yer aldığına işaret eder; Morris, Ben-Gurion’dan, ezici bir Yahudi çoğunluğa sahip bir Yahudi devleti elde etmenin tek pratik çözümü olarak “transferi” destekleyen alıntılar aktarmıştır. Morris, Ben-Gurion’un Yahudi Ajansı ve Siyonist kongreler önünde yaptığı konuşmalarda, özellikle 1937’de ve Filistin’in bölünmesine ilişkin Peel Raporu’nun yayımlanmasının ardından, “Filistinlilerin [Filistin içindeki] yaşadıkları yeri değiştirmek istemiyoruz, onları göç ettirmek istiyoruz” dediğini, Arapların elinde geniş topraklar bulunduğunu ve Filistinlileri buralara kabul edebileceklerini belirttiğini aktarır. 1938’de ise Ben-Gurion, zorla sürgün fikrini desteklediğini ve bunda ahlak dışı hiçbir şey görmediğini açıkça söylemiştir.

Sonuç olarak Yeni Tarihçilerin Filistin halkının sürgün edilmesine ilişkin çalışmaları, Filistinlilerin gönüllü olarak yerlerini terk ettiğini iddia eden kuruluş mitini çürütmekte ve Filistin Nekbesi’ni gerçek tarihsel perspektifinden ele almaya daha çok yaklaşmaktadır. Bu tarihçiler, Filistinlilerin topraklarını gönüllü olarak ya da Arap liderlerin çağrısına uyarak terk ettiklerine dair herhangi bir kanıt bulunduğunu reddederler. Zira yazılı resmî bir Arap kararı yoktur; İsrail arşivlerinin açılmasıyla mümkün hâle gelen radyo kayıtlarının incelenmesi de bunların çoğunun “uydurma” olduğunu, bir kısmının ise toprağı terk etmeye yönelik resmî bir çağrı düzeyine ulaşmadığını göstermiştir. Hatta tam tersine, bazıları böyle bir şeyi düşünmeyi bile suç saymaktadır.

Bu tarihçiler, silinen ya da Yahudileştirilen 400 Arap köyünün durumunu incelemiş ve bunların yaklaşık yarısının Arap sakinlerine doğrudan yönelik şiddet ve öldürme eylemleri sonucunda boşaltıldığı sonucuna varmışlardır. Bu çalışmalara göre, sakinlerin kesin olmayan nedenlerle ayrıldığı yalnızca birkaç vaka bulunmaktadır.

“Yeni Tarihçiler” olgusunun sönümlenmesi

Kuruluş mitlerini yeniden gözden geçirmelerine rağmen bu tarihçilerin bir kısmı, zaman zaman araştırmalarının sonuçlarıyla çelişen siyasi tutumlarını korudu. Ancak Batı ülkelerinin kendilerini de kapsayan sıra dışı düşünsel ve bilişsel kemikleşme hâllerinin temelini oluşturan İsrail kuruluş mitinin sembolik çöküşünün başlamasının önemini vurgulamak gerekir.

İsrail’deki Yeni Tarihçiler, tarih araştırmasını siyasi gerçeklikte meyve verebilecek içsel bir düşünce sistemi kurmadılar. Bu tarihçiler ne yöntem ne de ideoloji bakımından türdeş bir grup oluşturdu; aksine siyasi görüşleri ve Siyonizm karşısındaki tutumları çeşitlilik gösterdi.

Bu “okulun” tüm tarihçileri arasında Pappé kendini açıkça “Siyonizm karşıtı” olarak tanımlarken, diğerleri farklı derecelerde Siyonist olduklarını iddia etmektedir. Fransız tarihçi ve gazeteci Dominique Vidal’in yazdığı gibi, öncüleri Benny Morris, “Temmuz 2000’deki Camp David zirvesinin başarısızlığının ardından onu Ariel Şaron’un politikalarını daha açık biçimde desteklemeye iten siyasi bir evrim geçirdi.

8 Ocak 2004’te günlük “Haaretz” gazetesine verdiği çok ses getiren bir röportajda etnik temizliği savunacak kadar ileri giderek şöyle dedi: “700 bin Filistinliyi yerinden sökmeden bir Yahudi devleti kurmak mümkün değildi, bu yüzden onları yerinden sökmek gerekiyordu”.

Türdeş olmamalarının yanı sıra bu tarihçiler, İlan Pappé’ye göre, “mutlak gerçeği” içerdiği düşünülen resmî İsrail arşivlerine münhasıran dayanmaları ve ne Arap tarihçilerin yazılarına ne de sözlü tarihe, özellikle de Arap sözlü tarihine başvurmamalarından kaynaklanan bilgi eksikliği ve çarpık bir gerçeklik algısından muzdarip oldular.

Aslında Benny Morris’in tutumundaki gerileme, Ariel Şaron’un 2001’de iktidara gelmesinin ardından, özellikle İsrail’in 1948’de yürüttüğü “Bağımsızlık Savaşı”nın “henüz bitmediği” yönündeki meşhur sözünü dile getirmesinden sonra beşiğinde boğmaya çalıştığı “yeni tarihyazımı” olgusunun sönmesinin bir ifadesiydi. Bu olgunun sönümlendiği, İlan Pappé’nin Siyonist kovuşturmalara, tacizlere ve bilimsel araştırmalarının meşruiyetini yok etme girişimlerine maruz kalması nedeniyle 2007’de ders verdiği Hayfa Üniversitesi’nden ayrılıp İsrail’i terk ederek Exeter Üniversitesi’nde ders vermeye başladığı İngiltere’ye gitmesiyle kesinleşti.

Bundan önce adı, Hayfa Üniversitesi tarih bölümü öğrencisi Teddy Katz’ın “davasıyla” anılmıştı. Katz, 1948’de “Tantura” köyünde işlenen katliamın olaylarını ortaya koyan bir yüksek lisans tezi hazırlamış ve tez, 140 saati aşan kayıtlar boyunca topladığı ve kaydettiği, yarısı Yahudi yarısı Arap olan olaylara ilişkin 135 sözlü tanıklığa dayanarak olağanüstü bir not ( 97\100) almıştı.

Teddy Katz bu tezde, Hayfa’nın güneyinde yer alan ve nüfusu 1600 olan müreffeh sahil köyü Tantura’nın 22-23 Mayıs 1948 gecesi Haganah’ın “Palmah” olarak bilinen vurucu kuvvetine bağlı tugaylardan biri tarafından saldırıya uğradığını, saldırının 200 ila 250 Filistinlinin şehit edilmesiyle ve köyün diğer sakinlerinin komşu Furaydis köyüne sürülmesiyle sonuçlandığını göstermiştir.

Günlük “Maariv” gazetesinin 21 Ocak 2000’de Teddy Katz’ın araştırmasına dayanan bir makale yayımlamasının ardından dava gündeme geldi; “Palmah” tugayının eski subayları ve askerleri ona karşı iftira suçlamasıyla dava açtı ve Aralık 2000’de başlayan yargılama, Katz’ı araştırmasının söz konusu köyde bir “katliam” yaşandığı sonucuna varmadığını belirten bir geri çekme metnini imzalamaya itti. Ertesi gün yaptığından pişman olup mahkemeden iddia edilen iftiraya karşı savunmasını sürdürmesine izin verilmesini istemesine rağmen hâkim bunu reddetti, ardından üniversite tezini “askıya aldı”.

Ne var ki İsrailli film yapımcısı Alon Schwarz, 2021’de hazırladığı Tantura başlıklı belgesel filmle Tantura köyü katliamını yeniden gün yüzüne çıkarmayı başardı ve  “tarihi boğmanın, ne kadar dolambaçlı ve uzun olursa olsun, gerçeğin yolunu bulmasını asla engellemediğini” kanıtladı. Schwarz bu filmde Teddy Katz’ın gerçeği söylediğini, 1948’de yaşanan olayları dürüstçe kaydettiğini gösterdi ve “ileri teknoloji sayesinde toplu mezarları ortaya çıkarmayı ve asıl yargılamaya başkanlık eden hâkimi kayıtlı bantları daha önce dinlemediğini itiraf etmeye sevk etmeyi başardı; filmde yer alanlar arasında bantlardan birini dinledikten sonra hâkim, mahkemesinin verdiği kararın farklı olabileceğini kabul etti”.

Ayrıca okuyun: Çin’in Mısır ile yakınlaşmasının stratejik boyutları ve İsrail’e yansımaları | ABD kuvvetlerinin ve silahlarının Körfez’den kaydırılması: İsrail’e etkisi ne?

Sonuç ve değerlendirme

Yeni İsrailli tarihçiler, resmî Siyonist zihniyetin üniversite ve araştırma çevrelerinde yerleştirdiği tarih araştırması geleneklerinden ayrılan küçük bir seçkin grup olarak ortaya çıktılar ve resmî İsrail tarih anlatısından ve kuruluş mitlerinden epey uzaklaşan, hatta bunları çürüten, Nekbe olgularına ve onun gerçek tarihsel perspektifine daha çok yaklaşan çalışmalar ortaya koydular. İsrail’deki bu olgu, geçen yüzyılın yetmişli yıllarının sonunda 1948 olaylarına ilişkin İsrail belgelerinin gizliliğinin kaldırılmasıyla bağlantılıdır.

“Yeni Tarihçiler” arasında Tom Segev, Simha Flapan, Benny Morris, Avi Shlaim ve İlan Pappé gibi meşhur isimler ile Sylvain Cypel, Adam Raz, İlan Greilsammer, Zeev Sternhell, Albert Memmi, Anita Shapira ve diğerleri gibi daha az tanınan isimler yer almaktadır. Yeni Tarihçiler, 1948 Savaşı olaylarına ilişkin resmî İsrail anlatısına hâkim olan başlıca mitleri çürütmüşlerdir.

Bu akademisyenler, olaylarının doğruluğunu ya da bunların Siyonist kurumun kendi hedeflerini desteklemek için yarattığı “siyasi mitler” olup olmadığını doğrulamak amacıyla İsrail’in resmî tarihinin çeşitli bölümlerini gözden geçirmeyi üstlendiler; Siyonist projenin sömürgeci doğasını, 1948 Savaşı öncesindeki Siyonist-Ürdün suç ortaklığını ve Araplarla barış girişimlerini reddeden “demir duvar”ı incelediler.

Resmî İsrail tarihinin mitlerini eleştirdiler, çürüttüler ve incelediler: Yok olma tehlikesi miti; Arapların İsrail barış tekliflerini reddettiği miti; Bağımsızlık Savaşı miti; Filistinlilerin gönüllü olarak yerlerini terk ettiği miti; ideal ve romantik Yahudi yerleşimi miti.

Peki bu Yeni Tarihçiler seçkininin çalışmalarını nasıl değerlendirebiliriz? Her türlü değerlendirme girişimi, bilgiye dayalı tarih araştırması ve olayın sonuçlarına ilişkin siyasi tutum açısından ele alınmalıdır.

İsrail’deki Yeni Tarihçilerin tarihsel nesnelliği, bu tarihçilerin resmî İsrail kaynakları dışındaki kaynaklara dayanmaması nedeniyle eksik ve kısır kalmaktadır. Örneğin Nekbe olaylarına ilişkin Arap kaynaklarına ve resmî İngiliz kaynaklarına dayanılmaması akıl alır gibi değildir; Filistin Nekbesi dönemindeki olayların tarihini Filistin sözlü kaynaklarını dışarıda bırakarak yazmayı tasavvur etmek de makul değildir.

Zira hâlâ hayatta olan tarihsel aktörlerin tarihi, onların bakış açısı dikkate alınmadan nasıl yazılabilir? Mülteciler Filistin dışına sürüldüğü için bu durum mevcut siyasi bağlamda anlaşılabilir; ancak herhangi bir İsrailli tarihçinin tanıklıklarına ulaşabileceği 1948 Araplarını dikkate aldığımızda bu gerekçe çöker. Bu da tarihi galibin gözüyle yazma aşamasından tamamen çıkmadığımız anlamına gelir. Sanki dönüşümün özü yöntem düzeyinde değil, kaynaklar düzeyinde gerçekleşmiştir.

Bilgi açısından, Filistin tarihinin ve Yahudi yerleşiminin resmî okumasının kalıbından çıkılmasının olumlu yönünü vurgulamak gerekir. Bunda resmî gerçekleri tanımayan tarih yöntemine kesin bir bağlılık vardır. Böyle bir dönüşüm, Filistinli öteki ve onunla ilişki hakkında konuşma hakkını kendi tekelinde tutan İsrail askerî-siyasi seçkinlerinin söylemine karşı kesin bir içsel meydan okuma üretir.

“İsrail Devleti Yahudilere Karşı” (2020) kitabının yazarı Sylvain Cypel, Yeni Tarihçiler olgusunun dağıldığını kabul etmekle birlikte, aynı doğrultuda “İsrail devletinin işlediği suçların tarihçileri, gazetecileri, belgesel film yapımcıları ve tanıkları ya da katılımcılarından” oluşan “haleflerinin” çalışmalarının arttığına dikkat çekmektedir.

Bu tarihçilerin çalışmaları, Siyonist kuruluş mitlerine karşı bağışıklık kazanmış Arap okur açısından belki bir şey değiştirmeyecektir; ancak asıl etkileri, Batı’da Filistin halkının haklarını destekleyen bilincin gelişmesindedir.

* Dr. Mazin en-Neccar

Tarih ve sosyoloji araştırmacısı

Kaynaklar

– Ilan Greilsammer, The New Historians of Israel and their Political Involvement:

https://journals.openedition.org/bcrfj/6868?lang=en

– Ilan Greilsammer, La Nouvelle histoire d’Israël : essai sur une identité nationale (Paris: Gallimard, 2012).

– Tom Swgev, Days of the Anemones: Palestine During the Mandatory Period (Keter, 1999; Hebrew), Tom Segev, Gelincik Günleri: Manda Döneminde Filistin (İbranice)

– https://www.palestine-studies.org/ar/node/1653930

– https://www.ajnet.me/opinions/2009/5/16/المؤرخون-الإسرائيليون-الجدد-من

– https://aawsat.com/ثقافة-وفنون/4821411-المؤرخون-اليهود-الجدد-يفنّدون-التاريخ-الرسمي

– https://www.ajnet.me/knowledgegate/2004/10/3/فبركة-التاريخ-الإسرائيلي-المؤرخون

– Mahir eş-Şerif, Arap tarih yazımında Filistin meselesi: Yeni bir tarihyazımına ihtiyaç var mı?, Mecelletü’d-Dirasati’l-Filistiniyye (Filistin Çalışmaları Dergisi), sayı 55, Yaz 2003.

Başa dön tuşu