İsrail’in iç durumuKonular

İsrail, ihlaller ve yerleşimcilik yoluyla Batı Şeria ve Gazze’deki kontrolünü nasıl genişletiyor?

📖
Makale Özeti — okumak ve dinlemek için tıklayın
Bu rapor, İsrail'in Filistinlilere yönelik uygulamalarını, Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini ve Gazze Şeridi'nin coğrafyasının yeniden şekillendirilmesini dört ana eksende incelemektedir. İlk olarak,…
⌄

Bu rapor, İsrail'in Filistinlilere yönelik uygulamalarını, Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini ve Gazze Şeridi'nin coğrafyasının yeniden şekillendirilmesini dört ana eksende incelemektedir. İlk olarak, Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir'in üst düzey Filistinli esirler için timsahlarla çevrili bir hapishane kurma planı ele alınmakta, bu planın milyonlarca dolarlık maliyeti, yüksek elektrik ve su tüketimi gibi çevresel ve mesleki itirazları vurgulanmaktadır. İkinci olarak, Batı Şeria'nın kuzeyindeki Ürdün Vadisi'nde "el-Hadidiye" adlı yeni yerleşim karakolunun durumu incelenmekte, burada yaşayan dokuz Filistinli Bedevi ailenin hareket kısıtlamaları, eğitim tesislerinin yıkılması ve yerleşimcilerin baskılarıyla karşı karşıya kaldığı belirtilmektedir.

Üçüncü olarak, Gazze Şeridi içinde 23 kilometreden uzun bir toprak duvar inşa edilmesi ve bu "sarı hattın" geçici bir güvenlik önleminden Şeridi bölen kalıcı bir coğrafi gerçekliğe dönüşüp dönüşmediği sorgulanmaktadır. Dördüncü eksen ise "Nahala" hareketinin önderliğinde, bakanların ve Knesset üyelerinin katılımıyla Gazze'nin yeniden iskâna açılması çağrılarını ve buna eşlik eden, Şeride yakın bölgelerin askerî bölge ilan edilerek kapatılmasını ele almaktadır. Rapor, bu önlemlerin başlangıçta geçici veya güvenlik amaçlı gibi sunulsa da, zamanla genişleyerek ve resmî destekle kalıcı bir yapıya dönüştüğünü vurgulamaktadır.

Uluslararası düzeyde, bu birikmiş önlemlerin, geleneksel ABD arabuluculuğunun etkinliğini sorgulattığı ve ABD'nin bu ihlallere göz yumduğu belirtilmektedir. "Aksa Tufanı"nın etkisinin, sahada yeni oldubittiler dayatma girişimlerine karşı direnişin önemini açıkça ortaya koyduğu ifade edilmektedir. Rapor, direnişin zayıflatılmasının veya yalıtılmasının bu oldubittilerin pekiştirilmesine yol açacağını, bu nedenle direnişe desteğin, ihlallerin belgelenmesinin ve farkındalığın yaygınlaştırılmasının zorunlu olduğunu belirtmektedir.

Bu rapor, işgalin araştırma çevrelerinde yayımlanan bir dizi materyali ele almakta ve bunlar üzerinden Filistinlilere yönelik uygulamalar, Batı Şeria’daki yerleşim faaliyetlerindeki gelişmeler ve Gazze Şeridi’nin coğrafyasının yeniden şekillendirilmesiyle ilgili birbiriyle bağlantılı dört meseleyi incelemektedir.

Rapor dört temel eksen içermektedir:

 Birincisi: Filistinli esirler için «timsah hapishanesi» olarak adlandırılan bir tesis kurma planı ve bu planın yol açtığı hukuki, çevresel ve mesleki itirazlar.

İkincisi: Batı Şeria’nın kuzeyindeki Ürdün Vadisi’nde (Kuzey Ağvar) yerleşimciliğin durumu; buna eşlik eden Filistinli Bedevi topluluklarına yönelik baskılar, yerleşim altyapısının genişletilmesi, hareket kısıtlamaları ve eğitim tesislerinin yıkılması.

Üçüncüsü: Gazze Şeridi içinde 23 kilometreden uzun bir toprak duvar inşa edilmesi ve inşaatın sürmesinin, «sarı hattın» geçici bir güvenlik önleminden Şeridi bölen kalıcı bir coğrafi gerçekliğe dönüşüp dönüşmediğine dair doğurduğu sorular.

Dördüncü eksen ise bakanların ve Knesset üyelerinin katılımıyla «Nahala» hareketinin önderlik ettiği bir yürüyüş üzerinden Gazze’nin yeniden iskâna açılması çağrılarını ve buna eşlik eden, Şeride yakın bölgelerin askerî bölge ilan edilerek kapatılmasını incelemektedir.

Makale, Ulusal Güvenlik Bakanı İtamar Ben Gvir’in önerdiği, üst düzey Filistinli esirlerin tutulduğu hapishanelerin etrafının timsahlarla çevrilmesini öngören bir planı ele almakta; planın uygulanmasının milyonlarca dolar olarak tahmin edilen harcamalar gerektireceğine ve büyük miktarda elektrik tüketeceğine, bu nedenle de mali bir felaketle sonuçlanabileceğine dikkat çeken bir dizi uzmanın görüşlerine yer vermektedir.

Öneri ayrıca yüksek kalitede filtrelenmiş suya ihtiyaç duymaktadır; aksi takdirde su çürür. Bunun yanında timsahların büyük miktarda ete ihtiyacı vardır; aksi halde birbirlerini avlamaya başlayabilirler ve bu da zamanla durumun kötüleşmesine ve vahim bir sona yol açabilir.

Yazar planı İsrail Cezaevleri İdaresi’nin durumuyla ilişkilendirmekte ve aktardıklarına göre bu kuruma güvenilemeyeceğini vurgulamaktadır; zira tesisleri üçüncü dünya ülkelerinin standartlarına göre bile berbat koşullardadır, Filistinli esirler kışın soğuktan, yazın sıcaktan muzdariptir ve füzelere karşı hiçbir korumaları yoktur.

Makaleye göre görev süresinin ikinci yarısında daha da sertleşen Ben Gvir’in tutumu, yazarın hükümetin tehlikeli yüzü olarak nitelendirdiği şeyi yansıtmaktadır; bu, açık mesleki görüşün ve hukuk danışmanlarının tutumlarının göz ardı edilmesiyle kendini göstermektedir.

Yazar, danışmanların meseleyi ona açıklamaya boşuna çalıştıklarını ve onun hevesleri karşılamaya hazır birileri olmasaydı timsah fikrinde ilerlemenin mümkün olmayacağını belirtmektedir!

Yazar: Tal Schneider – Zman Israel sitesi ([2])  


 Rapor, Batı Şeria’nın kuzeyindeki Ürdün Vadisi’nin kalbinde «el-Hadidiye» adı verilen yeni yerleşim karakolunun durumunu ele almaktadır.

Materyal, bölgede yaşayan, hayvancılıkla geçinen, sürülerini tepeler ve meralar arasında güden ve yaklaşık bin baş koyuna sahip dokuz Filistinli aileyi anlatmaktadır.

Yazın en sıcak döneminde, toprak kuruyup manzara sarıya döndüğünde bile bu aileler açık meralara dayanarak varlıklarını sürdürmektedir; evleri ise vadi yoluna inen yamacın hemen öncesinde tepenin eteğine yayılmıştır.

Yazar sahneyi başlangıçta sakin olarak tasvir etmektedir; kulübeler ve küçük çadırlar arasında sessizlik ve temmuz öğle sıcağının yakıcılığından başka pek bir şey görülmez.

Schneider, bir insan hakları aktivistinden kısa bir süre içinde çitlerin dikildiğini, yerleşimci karavanlarının altyapıya bağlandığını ve bayrakların asıldığını aktarmaktadır; Bedeviler ise sürekli olarak tesislerinin yasa dışı olduğu iddialarıyla karşılaşmaktadır.

Materyal, bu tasvire göre muamelede iki farklı yol bulunduğunu açıklamaktadır: Karavan getiren ve hemen izinleri, yardımları alan, tesislerini altyapıya bağlatan Yahudilere bir yasa uygulanırken, yetkililerin gözünde şüpheli hâline gelen Filistinli Bedevilere başka bir yasa uygulanmaktadır.

Rapora göre mesele seyyar tesislerin etrafına çit çekilmesiyle sınırlı kalmamış; çitler Ürdün Vadisi yamacı boyunca ve çevresinde yüzlerce metre uzanmış, bu da el-Hadidiye bölgesine yeni kısıtlamalar getirmiş ve onlarca yıldır burada yaşayan Bedevilerin hareketini sınırlamıştır.

Daha önce Bedevi komşulara kısa bir yürüyüşle ulaşmak mümkünken, çit nedeniyle artık başka bir vadinin etrafından dolaşıp yaklaşık kırk dakika yürümek gerekmektedir.

Materyal, kısıtlamaların yalnızca insanlarla sınırlı kalmayıp hayvanları da etkilediğine dikkat çekmektedir; çobanlar, yerleşimcilerin koyun ve sığır ağıllarına baskın düzenlediklerini, sürüleri ezdiklerini ve taş attıklarını anlatmıştır. Aile fertlerinin hareket etmesi de giderek zorlaşmıştır.

Rapor, (B) ve (C) bölgelerinde Filistinli evlerine yakın karakol ve çiftliklerde yaşayan yerleşimcilerin Filistinlilere bölgeyi terk edip Ürdün’e, Suudi Arabistan’a ya da başka bir vadiye gitmelerini isteyen ifadelerle hitap ettiklerini aktarmaktadır.

Schneider, yeni yerleşimin kurulmasının sakinlerin hayatını değiştirdiğini açıklamaktadır: Hayvan otlatmak yerine artık evlerini ve meralarını sürekli savunma hâlinde yaşamaktadırlar. Aynı zamanda iş makineleri, yalnızca bir ya da iki aileyi barındırsa bile her çiftliğe veya yerleşim karakoluna giden yolları döşemeye devam etmektedir.

  i24News kanalı yayımladığı bir raporda, devasa bir toprak duvarın Gazze Şeridi’ni güneyden kuzeye yardığını, 23 kilometreden fazla uzandığını ve İsrail’in kontrolündeki, Şeridin yarısından fazlasını oluşturan bölgeleri nüfus yoğunluğu yüksek alanlardan ayırdığını açıkladı.

Rapora göre uydu görüntüleri, savaş sırasında Filistin mahalle ve kasabalarının yıkıldığı topraklar üzerinde sessizce yürütülen inşaat çalışmalarının hızlandığını ortaya koymaktadır.

İsrail ordusu, gözetleme ve istihbarat araçlarıyla donatılmış bir güvenlik bölgesinin parçası olarak «sarı hat» olarak bilinen hat boyunca bariyerin inşa edildiğini doğruladı.

Ancak rapora göre inşaat çalışmalarının sürmesi, ateşkes anlaşması kapsamında ortaya çıkan bu geçici hattın Şeridi bölen kalıcı bir gerçekliğe dönüşüp dönüşmeyeceği sorusunu gündeme getirmektedir.

Uydu görüntüleri, duvarın Refah bölgesinden binlerce yerinden edilmiş kişinin yaşadığı Mevasi’ye doğru uzandığını ve Han Yunus ile Gazze şehri çevresi arasında yaklaşık 17 kilometre uzanan daha uzun bir bölüme bağlandığını göstermektedir; bu, Gazze’nin bölünmesini pekiştiren ve sahada coğrafyasını yeniden çizen bir uygulamadır.


 i24News kanalı raporunda, İsrail ordusunun sağcı «Nahala» hareketinin düzenlediği ve Gazze Şeridi’nde yeniden yerleşim çağrısında bulunmayı amaçlayan yürüyüşe hazırlık olarak Batı Negev’in bazı kesimlerinde kapalı askerî bölge ilan ettiğini bildirdi; yürüyüşe hükümet koalisyonundan bakanların ve Knesset üyelerinin katılması bekleniyordu.

Kapatma kararı bir güvenlik değerlendirmesinin ardından alındı; karar süreklilik arz edecek ve Yad Mordechai kavşağından Kerem Ebu Salim (Kerem Şalom) yönüne uzanan bölgeyi kapsayacak, bölge sakinlerinin ve orada çalışanların kapatma alanı içindeki yerleşim birimlerine geçişine izin verilecekti.

Yürüyüşte, İsrail’in 2005 yılında Şeritten çekilme planına atıfla, 21 yıl sonra Gazze’ye dönüş çağrısında bulunan sloganlar taşınmaktadır.

Yürüyüşe Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı İtamar Ben Gvir başta olmak üzere bir dizi bakan ile koalisyon partilerinden diğer bakan ve milletvekilleri katıldı.

Yürüyüşü düzenleyenlere göre katılımcılar Gazze Şeridi’ne bitişik bölgelere yönelmeyi planlıyordu; bazı çevrelerden Şerit topraklarına girilmesi yönünde çağrılar da vardı.

«Nahala» hareketinin önde gelen isimlerinden Daniella Weiss, kapalı askerî bölge ilanına rağmen yürüyüşün zamanında yapılacağını vurguladı ve ordunun kararının girişime yönelik halk ilgisinin büyüklüğünü yansıttığını söyledi.

Bu adım, İsrail sağı içinde Gazze Şeridi’nin kuzeyinde yeniden yerleşim kurulması yönündeki çağrıların arttığı bir dönemde gelmektedir; bu öneriyi daha önce Maliye Bakanı Smotrich dile getirmiş ve yerleşimci grupların buna izin veren siyasi bir karar çıkar çıkmaz geri dönmeye hazır olduklarını vurgulamıştı.

Söz konusu materyaller, İsrail kaynaklarının ele aldığı bir dizi gelişmenin ardışık bir tablosunu sunmakta ve farklı düzeylerde tekrar eden tek bir mantığı ortaya koymaktadır: Geçici kontrolü kalıcı bir gerçekliğe, gayriresmî şiddeti ise resmî planlara paralel işleyen fiilî bir politika aracına dönüştürmek. İsrail, bu gayriresmî şiddeti kullanarak Batı Şeria ve Gazze’de kalıcı bir coğrafi-demografik yeniden yapılandırma gerçekleştirmeye çalışmaktadır.

Esirler dosyasında, «timsah hapishanesi» münferit ve gelişigüzel bir olay olarak değil, esirlere yaklaşımda bir dönüşümün göstergesi olarak öne çıkmaktadır: (Haksız da olsa) belirli bir çerçeve içindeki cezalandırmadan acımasız bir cezalandırma tasarımına geçiş. Bu durum amacın esirin bedeni ve hayatı üzerinde mutlak kontrolü sergilemek olduğunu ortaya koymaktadır. Böyle bir fikrin ortaya atılması gerçek bir güvenlik ihtiyacıyla bağlantılı görünmemekte, daha çok Filistin toplumuna yönelik bir yıldırma mesajı taşımaktadır. Bu, esirlere yönelik muamelenin ulaşabileceği vahşetin boyutunu göstererek esirlerin ve genel olarak Filistin toplumunun karşılaşabileceği ağır bedeli sergilemek suretiyle Filistinlileri korkutma ve onları Aksa Tufanı savaşında ortaya çıkan direniş modelini tekrarlamaktan caydırma girişimidir.

Batı Şeria’da ise Ürdün Vadisi’ne ilişkin materyal, hayvancılık ve açık meralara dayalı bir yaşamdan, çitlerin, yolların ve yerleşim altyapısının sakinlerin ve hayvanların hareketine giderek artan kısıtlamalar getirdiği bir gerçekliğe geçişi ortaya koymaktadır. Buradaki amaç, Filistinlilerin gündelik hayatını sürdürmelerini, resmî bir tahliye emrine gerek kalmadan onları «gönüllü» olarak ayrılmaya itecek kadar maliyetli hâle getirmektir.

Gazze Şeridi’nde ise dosya, 23 kilometreden fazla uzanan ve İsrail’in kontrolündeki, Şeridin yarısından fazlasını oluşturan bölgeleri nüfus yoğunluğu yüksek alanlardan ayıran toprak duvar aracılığıyla doğrudan coğrafi bir düzleme taşınmaktadır; bu da sahada her türlü siyasi müzakereden önce gelen ve onu peşinen içeriksiz kılan maddi oldubittiler yaratmaktadır.

Buna paralel olarak son eksen, «Nahala» hareketinin yürüyüşü ve buna bakanlar ile Knesset üyelerinin katılımı üzerinden İsrail sağı içinde Gazze’de yeniden yerleşim çağrılarının yükselişini ortaya koymaktadır; bu katılım, söz konusu girişime destekleyici lojistik ve güvenlik kalkanı sağlamaktadır.

Yukarıdaki önlemlerin her biri başlangıçta geçici ya da güvenlik amaçlı bir istisna olarak sunulmakta (belirli esirler için özel hapishane, tek bir yerleşim karakolunun etrafında çit, bir savaşın ardından güvenlik hattı, sembolik bir yürüyüş), ardından tekrar, genişleme ve resmî destek yoluyla yavaş yavaş coğrafyayı yeniden çizen kalıcı bir yapıya dönüşmektedir.

Uluslararası düzeyde, bu önlemlerin birikmesi, kırılgan girişim ve anlaşmaların ortaya konmasında yalnızca geleneksel ABD arabuluculuklarına dayanmanın yararını yeniden sorgulatmaktadır. Zira sahada biriken olgular, ABD’nin bu birikmiş cinayetlere göz yumduğunu, buna karşılık yalnızca bu süregelen ihlallere karşı meşru direnişin silahsızlandırılmasına odaklandığını ortaya koymaktadır.

 Materyallerin ortaya koyduğu üzere «Aksa Tufanı»nın etkisi görünür hâle gelmekte ve sahada yeni oldubittiler dayatma girişimlerine karşı temel bir etken olarak direnişin önemi açıkça ortaya çıkmaktadır.

Zira bu dosyalarda yer alan veriler, birbirinden kopuk ya da geçici önlemlerden söz etmemekte; nüfus ve coğrafi gerçekliği değiştirmeyi hedefleyen kesintisiz bir süreci, Filistinlilerin topraklarında kalabilme kapasitesinin kısıtlanmasını ve kalıcı gerçekliklere dönüşebilecek saha düzenlemelerinin dayatılmasını kayda geçirmektedir.

Dolayısıyla direnişin zayıflatılması ya da çevresinden yalıtılması, bu oldubittilerin pekiştirilmesine ve genişletilmesine kapı açmaktadır. Bu bağlamda direnişe destek büyük önem kazanmaktadır.

Buna göre bu materyallerin bütününden varılabilecek stratejik sonuç, direnişin, Arap ve Müslüman halkların Filistinlilerin direncine ve topraklarında kalabilme kapasitelerinin korunmasına verdiği destekle birlikte, dosyaların kayda geçirdiği saha uygulamalarının sonuçlarının kalıcılaşmasını önlemede etkili bir unsur olmaya devam ettiğidir. Bu destek; gıda ve su temin edilmesini ve temel altyapının korunmasını da kapsamaktadır; böylece Filistinlilerin direnmesine ve topraklarında kalmasına yardımcı olunur. Zira bu dönüşümlerin direnişle karşılaşmadan birikmesine izin verilmesi, duvarları, yolları, yerleşim karakollarını ve sakinlere dayatılan kısıtlamaları sonradan değiştirilmesi zor bir coğrafi ve siyasi gerçekliğin parçası hâline getirir.

Gazze’ye destek aynı zamanda ihlallerin belgelenmesini de kapsar; böylece bu ihlaller yalnızca olay olarak kalmaz, takip edilebilecek ve sorumlularının hesap vereceği dosyalara dönüşür. Filistinlilerin maruz kaldığı ihlallerin, göz ardı edilemeyecek ya da oldubitti olarak kabul edilemeyecek süregelen bir davaya dönüştürülmesi gerekmektedir.

Dolayısıyla direnişi, direnişe destek vermeyi, ihlallerin belgelenmesini ve davaya ilişkin farkındalığın yaygınlaştırılmasını bir araya getirmek, bu oldubittilerin yerleşmesini ve kalıcı bir gerçekliğe dönüşmesini önlemek için zorunlu olmaya devam etmektedir.


([1])       https://www.zman.co.il/705758/

([2])   https://www.zman.co.il/705333/

([3]) https://www.i24news.tv/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/middle-east/artc-ee9f5d1f

Ayrıca okuyun: Husiler Mısır’ı tehdit ediyor: Askerî müdahalenin riskleri ve bölgesel yansımaları | Aksa Tufanı’ndan sonra: İsrail provokasyonları Kahire’yi politikasını değiştirmeye itecek mi?

([4]) https://www.i24news.tv/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/middle-east/artc-73ca6a81

Başa dön tuşu