Demokratların zaferi İran içindeki siyasi ayrılıkları derinleştiriyor

Pek çok İranlı, ABD'deki Cumhuriyetçilerin Kongre'nin her iki kanadını kaybetmesinin ve Başkan Trump'ın görev süresinin son iki yılında kısıtlamalarla karşılaşmasının İran'ın ABD iç siyasetini etkileme politikasının bir başarısı olduğuna inanıyor. ABD Başkan Yardımcısı J. D.
Vance, partisinin yenilgisini İran'a karşı savaş, artan yaşam maliyetleri/enflasyon, "Önce Amerika"nın durumu ve İsrail ile ilişki olmak üzere dört nedene bağladı. Ancak, Mustafa Ganizade'nin Horasan gazetesindeki makalesinde belirtildiği gibi, Demokratların zaferi İran için daha büyük bir tehlike oluşturabilir, çünkü onlar Trump'ın başaramadığını başarabilirler. Ganizade, Trump ve Cumhuriyetçilerin yenilgisini İran için önemli bir zafer olarak görüyor, çünkü bu, İran'a saldırmanın maliyetini ve siyasi sonuçlarını dünyaya gösterdi.
Ancak, Demokratların yasama erkinde bulunmasının İran'ın çıkarlarını güvence altına almadığını, aksine onların "yumuşak baskının ustaları" olduğunu ve abluka yoluyla ekonomik baskıyı desteklediklerini vurguluyor. Demokratlar savaşa karşı olsalar da, yaptırımları ve ekonomik baskıyı İran'ı boyun eğdirmenin daha kolay ve daha az maliyetli bir yolu olarak görüyorlar. Yazar, Demokratların iktidara gelmesinin bazı iç unsurların Washington ile "yumuşak bir uzlaşma" umutlarını artırdığı ve iç anlaşmazlıkları azami düzeye taşıdığı konusunda uyarıyor.
ABD'nin stratejik hedefinin "ülkeyi yutmak" olduğunu belirten Ganizade, ABD kampı içindeki anlaşmazlıklardan ve araçlara bakıştaki farklılıklardan yararlanılması ve Amerika'ya kanmaya meyilli içerideki "Batıcı İranlıların" kontrol altına alınması çağrısında bulunuyor. Makale, ABD seçim sonuçlarına ilişkin katı muhafazakâr bir okumayı yansıtıyor: Trump'ın zayıflamasından duyulan memnuniyet ve Demokratlara yönelik her türlü açılıma karşı uyarı. Ruya Merkezi'nin değerlendirmesi, makalenin stratejik gerçekçilik içerse de, sonuçlarını önceden belirlenmiş ideolojik varsayımlara dayandırdığını ve seçim sonucunu İran'daki müzakere yanlısı siyasi akımlarla iç siyasi hesaplaşmalar için kullandığını belirtiyor.
Değerlendirme, Tahran'ın Demokratların savaşa karşı çıkmasını İran'a dostluklarıyla karıştırmaması ve ABD'deki bölünmelerden yararlanması gerektiği konusunda yazarın haklı olduğunu kabul ediyor. Ancak, Cumhuriyetçilerin yenilgisinin "İran için bir zafer" olduğu iddiasının abartılı olduğunu ve ABD'nin değişmez hedefinin "İran'ı yutmak" olarak tanımlanmasının muğlak olduğunu belirtiyor. Ayrıca, yazarın ABD içindeki anlaşmazlıklardan yararlanılması çağrısı ile müzakereyi destekleyen "içerideki Batıcıların kontrol altına alınması" talebi arasında açık bir çelişki olduğunu vurguluyor.
Makale, Demokratlarla bağlantılı kuruluşların "stratejik raporlarına" atıfta bulunsa da, bu raporların adlarını veya kesin tavsiyelerini belirtmediği için okuyucunun bu iddiaların doğruluğunu teyit etmesini zorlaştırıyor. Sonuç olarak, makalenin gerçekçi özü, Tahran'ın Demokratların savaşa karşı çıkmasını İran'a dostluklarıyla karıştırmaması ve herhangi bir partiye güvenmeden ABD'deki bölünmelerden yararlanması gerektiğidir.
Pek çok İranlı, ülkelerinin ABD iç siyasetini etkileme politikasının başarılı olduğunu ve ABD’de Cumhuriyetçilerin Kongre’nin her iki kanadını kaybetmesine yol açtığını düşünüyor; bu durum Başkan Trump’a görev süresinin son iki yılında boğucu kısıtlamalar getiriyor. ABD Başkan Yardımcısı J. D. Vance seçimlerden sonra yaptığı açıklamalarda partisinin yenilgisini dört nedene bağladı:
- İran’a karşı savaş
- Yaşam maliyetlerinin artması/enflasyon
- “Önce Amerika”nın durumu
- İsrail ile ilişki
Bu dört nedeni tek bir nedende toplamak istesek, bu “İran’a karşı savaş” olurdu.
Bu doğru; ancak bakışını mevcut anın ötesine uzatan başka bir görüş daha var: Bu görüşe göre, Trump’ın İran’ı boyun eğdirme konusunda başaramadığını başarabilecek olan Demokratların zaferi İran için daha büyük bir tehlike taşıyor.
Elimizde, yazar Mustafa Ganizade’nin Demokratların zaferinin İranlı akımlar arasındaki bölünmenin keskinliği ve bunların bir kısmının Washington ile yumuşak bir uzlaşmaya ne ölçüde hazır olduğu üzerindeki etkisine dair muhafazakâr bir okuması bulunuyor. Makale, Horasan gazetesinde “Demokratların zaferi İran içindeki siyasi ayrılıkları derinleştiriyor” (پیروزی دموکراتها، اختلافات سیاسی در داخل ایران را تشدید میکند) başlığıyla yayımlandı.
Yönetici Özeti
◂ Yazar, Trump’ın ve Cumhuriyetçilerin son seçimlerde aldığı büyük yenilginin İran için önemli bir zafer olduğunu, zira bu yenilginin İran’a saldırmanın maliyetini ve bunun doğuracağı siyasi depremi dünyaya gösterdiğini düşünüyor.
◂ Demokratların yasama erkinde bulunmasının İran’ın çıkarlarının güvence altına alınması anlamına gelmediğini vurguluyor; zira onlar “yumuşak baskının ustalarıdır” ve onlara yakın düşünce kuruluşlarının son üç ayda yayımladığı raporlar abluka yoluyla ekonomik baskıyı destekliyor ve teşvik ediyor.
◂ Demokratların savaşa karşı olduğunu ve savaşı sona erdirme sloganıyla iktidara geldiğini, ancak yaptırımları ve ekonomik baskıyı İran’ı boyun eğdirmenin daha kolay ve daha az maliyetli bir yolu olarak gördüklerini, böylece Amerikalıların üzerinde uzlaştığı bir düşmanlık için daha etkili bir araç sunduklarını açıklıyor.
◂ Onların iktidara gelmesinin bazı iç unsurların Washington ile “yumuşak bir uzlaşma” umutlarını artırdığı ve iç anlaşmazlıkları savaş dönemindeki asgari düzeylerinden azami düzeye taşıdığı konusunda uyarıyor.
◂ Yazar, ABD’nin stratejik hedefini (ülkeyi yutmak) göz önünde tutarak ABD kampı içindeki anlaşmazlıklardan ve bu kampın araçlara bakışındaki farklılıklardan yararlanılması ve Amerika’ya kanmaya meyilli içerideki “Batıcı İranlıların” kontrol altına alınması çağrısında bulunuyor.
◂ Metin, katı muhafazakâr akımın (Horasan gazetesi; ılımlı Fararu tarafından yeniden yayımlandı) ABD seçim sonuçlarına ilişkin okumasını yansıtıyor: Trump’ın zayıflamasından memnuniyet ve Demokratlara yönelik her türlü açılıma karşı uyarı. Metin, Arap okurun İran’daki Washington ile müzakere tartışmasını ve ABD tehlikesinin usulgerayan muhafazakârlar ile Batı’ya açık rakipleri arasındaki mücadelede nasıl kullanıldığını anlamasına yardımcı oluyor.
Çevrilen Metin
Demokratların iktidarda bulunması bazı iç unsurların Amerika ile yumuşak bir uzlaşma umutlarını artırdı ve şu anda savaş nedeniyle asgari düzeyde olan iç anlaşmazlıkları azami düzeye taşıyor.
Mustafa Ganizade «Horasan» gazetesinde şunları yazdı: Trump’ın ve Cumhuriyetçilerin son seçimlerde aldığı büyük yenilgi, şüphesiz İran için önemli ve dikkate değer bir zaferdir; çünkü bu seçimler İran’a saldırmanın maliyetinin ne kadar yüksek olduğunu ve bunun nasıl bir siyasi depreme yol açacağını tüm dünyaya gösterdi.
Ancak Demokratların yasama erkinde bulunması İran’ın çıkarlarının güvence altına alınması anlamına gelmiyor. Demokratlar yumuşak baskının ustalarıdır ve şüphesiz yine aynı yolu izleyeceklerdir. Bunu, son üç ayda ABD’de Demokratlarla bağlantılı düşünce kuruluşlarının yayımladığı stratejik raporların incelenmesi ortaya koyuyor; bu raporlardan, abluka yoluyla ekonomik baskıyı destekledikleri ve teşvik ettikleri anlaşılıyor.
Demokratlar yumuşak baskının ustalarıdır ve şüphesiz yine aynı yolu izleyeceklerdir.
Demokratlar savaşa karşıydılar ve hâlâ da karşılar; şimdi de savaşı sona erdirme sloganıyla iktidara geldiler. Ancak aynı zamanda İran’ı boyun eğdirmenin daha kolay ve daha az maliyetli bir yolu olduğunu, bunun da yaptırımlar ve ekonomik baskı olduğunu vurguluyorlar. Onlara göre etkili bir araç olan abluka uygulanabilir hale gelmiştir ve sürdürülmelidir. Dolayısıyla ABD iç siyasetinde kesinleşmiş ve ortak bir mesele olan İran düşmanlığı için daha az maliyetli ve daha etkili bir araç öneriyorlar.
Öte yandan Demokratların iktidarda bulunması bazı iç unsurların Amerika ile yumuşak bir uzlaşma umutlarını artırdı ve şu anda savaş nedeniyle asgari düzeyde olan iç anlaşmazlıkları azami düzeye taşıyor. Bu nedenle içeride bazıları şimdiden kendilerini aldatılmaya hazırlıyor. Oysa biz içerideki mevcut anlaşmazlıklardan kendi lehimize yararlanmalı, hatta Demokratların kendi içindeki mevcut anlaşmazlıkları bile ulusal çıkarı gerçekleştirmek için kullanmalıyız.
Bu nedenle Amerika’ya şu şekilde bakmak gerekir: Stratejik hedefler düzeyinde İran’a yönelik tek bir hedef izliyor; o da ülkeyi yutmaktır. Ancak araçlar düzeyinde, ABD’li siyasetçiler arasında İran’la nasıl başa çıkılacağına dair çok sayıda tür ve çelişkili görüş bulunuyor. Bu nedenle stratejik hedefin bilincinde olarak ve ona dikkat ederek, onların iç anlaşmazlıklarından ve araçlara bakıştaki farklılıklarından yararlanıp düşmanın darbelerini hafifletmeli ve mümkünse bazı kazanımlar elde etmeliyiz.
Bu bağlamda, içeride Amerika’ya kanmaya meyilli olan ve uzlaşma umudu besleyen bazı Batıcıların (Garbgerayan) kontrol altına alınması hayati ve son derece temel bir meseledir. Öte yandan bu farklılıkları dikkate almamak da bir hata ve fırsatın heba edilmesidir.
Ayrıca okuyun: İsrail’de seçim skandalı: Sahte İranlı hesaplar Netanyahu’yu destekledi | İran örneği: Savaş tehlikesine dair uyarılar ile sivil hazırlık arasındaki uçurum
Sonuç ve Ruya Merkezi’nin Değerlendirmesi
Makale, seçim sonuçlarının nesnel bir analizinden çok bir «siyasi seferberlik notuna» benziyor. Makalede bir ölçüde stratejik gerçekçilik bulunsa da sonuçlarını önceden belirlenmiş ideolojik varsayımlar üzerine kuruyor ve seçim sonucunu İran’daki müzakere yanlısı siyasi akımlarla iç siyasi hesaplaşmalar için de kullanıyor.
Yazar, Demokratların zaferinin İran’la ilişkilerde otomatik olarak bir iyileşme anlamına gelmediği uyarısında haklıdır. Demokratlar doğrudan savaşa karşı çıkabilir; ancak bu onları yaptırımları ya da ekonomik ve diplomatik baskıları reddeden bir konuma getirmez. Ayrıca Kongre’nin her iki kanadının kontrolünün Demokratlara geçmesi onlara bütçe, denetim ve soruşturmalarla ilgili araçlar sağlar; ancak Trump’ın elinde kalmaya devam eden yürütme yetkisini onlara devretmez. Nitekim Senato’daki Demokrat lider, savaşı sona erdirmek için Kongre’nin mali yetkisini kullanma niyetini şimdiden açıkladı.
Tahran, Demokratların savaşa karşı çıkmasını İran’a dostluklarıyla karıştırmamalıdır.
Yazar daha önemli bir noktada da haklıdır: ABD siyaseti tek bir blok değildir; İran’la başa çıkmak için en uygun araç konusunda —savaş, yaptırımlar, çevreleme, müzakere ya da ara anlaşma— gerçek anlaşmazlıklar vardır ve Tahran’ın tüm bu anlaşmazlıklardan yararlanmaya çalışması, yazarın kışkırtmasına gerek kalmaksızın mantıklıdır!
Makalede abartılar bulunuyor; bunların en belirgini Cumhuriyetçilerin yenilgisinin kesin bir gerçek olarak «İran için bir zafer» olduğunun söylenmesidir; oysa bu, kanıtlanmış bir gerçekten çok siyasi bir çıkarımdır. Savaşın ve ekonomik durumun bazı seçmenlerin oyunu etkilediğine dair göstergeler var; hatta Vance’in kendisi de yenilgiyi bu iki faktöre bağladı. Ancak ABD seçimleri genellikle geniş bir yerel ve ekonomik meseleler yelpazesiyle belirlenir. Dolayısıyla büyük bir ulusal sonucu, ABD’li seçmenin Trump’ı yalnızca İran’a saldırdığı için cezalandırmasına indirgemek zordur.
Aynı şekilde ABD’nin değişmez hedefinin «İran’ı yutmak» olarak tanımlanması, sınanması zor, muğlak bir ifadedir; çünkü ne kadar farklı olursa olsun tüm ABD politikalarını önceden tek bir yorumun içine yerleştirir. ABD’deki hiziplerin fiili hedefleri arasında nükleer silahların yayılmasının önlenmesi, müttefiklerin korunması, bölgesel nüfuzun sınırlandırılması, İran’ın davranışının değiştirilmesi ya da —bazı akımlarda— rejim değişikliği yer alabilir. Bu hedefler pek çok durumda İran’a ağır zarar verir; ancak birbirinin aynısı değildir ve zorunlu olarak «ülkeyi yutmak» anlamına gelmez.
Diplomasiyi öneren herkes hainlikle suçlanır ya da iç tartışma kısıtlanırsa, İran yazarın kendisinin kazanılmasını istediği esnekliğin bir kısmını kaybeder.
Yazar ABD içindeki anlaşmazlıklardan yararlanılması çağrısında bulunuyor, ardından aynı anda müzakereyi destekleyen «içerideki Batıcıların kontrol altına alınmasını» talep ediyor. Burada yazar açık bir çelişkiye düşüyor: Savaşa daha az meyilli bir ABD akımıyla müzakere, tam da ABD’deki bölünmeden yararlanmanın araçlarından biri olabilir.
Buradaki bariz çelişkiyi yazar fark etmiyor; çünkü diplomasiyi öneren herkes hainlikle suçlanır ya da iç tartışma kısıtlanırsa, İran yazarın kendisinin kazanılmasını istediği esnekliğin bir kısmını kaybeder. Ayrıca İran’daki bir siyasi eğilimin mensuplarını «kendilerini aldatılmaya hazırlıyorlar» diye nitelemek onların argümanlarını çürütmez; aksine onları bir güvenlik sorunu olarak tartışmanın dışına iter.
Son olarak makale, Demokratlarla bağlantılı kuruluşların yayımladığı «son üç aydaki stratejik raporlara» değiniyor; ancak bu kuruluşların ya da raporların adlarını veya kesin tavsiyelerini belirtmiyor. Dolayısıyla okur, bu “raporların” gerçekten ablukanın sürdürülmesinden söz edip etmediğini, Demokrat Parti liderliğini mi yoksa bağımsız araştırmacıları mı temsil ettiğini bilemiyor. Örneğin yalnızca yaptırımları mı savunuyorlar, yoksa yaptırımların bir anlaşmaya ulaşmak için kullanılmasını mı? Bu yalnızca biçimsel bir not değildir; çünkü bu raporlar, yazarın Demokratların savaşın yerine ablukayı koyacağını kanıtlamak için kullandığı temel delildir.
Sonuç
Makalenin gerçekçi özü şudur: Tahran, Demokratların savaşa karşı çıkmasını İran’a dostluklarıyla karıştırmamalı ve herhangi bir partiye güvenmeden ABD’deki bölünmelerden yararlanmalıdır. Bu makul bir fikirdir; ancak makale bunlara kanıtlanmamış üç sıçrama ekliyor: Seçim sonucunun İran için stratejik bir zafer olduğu, tüm ABD akımlarının «İran’ı yutmak» şeklindeki tek bir hedefte birleştiği ve İran içindeki müzakere yanlılarının «kontrol altına alınması» gereken bir tehlike oluşturduğu. Durumun değerlendirilmesindeki bu sarsıntının arkasında ne barış ne savaş halinin baskısı da olabilir.
Dr. Muhammed Hişam Ragıb



