Trump’ın Şarm eş-Şeyh’teki normalleşme ve aşağılanma zirvesinde verdiği mesajlar

Şarm eş-Şeyh zirvesi, Arap karar mekanizması üzerindeki Amerikan vesayetinin derinliğini ve Arap bağımlılığını açıkça ortaya koyan siyasi bir sahneydi. Donald Trump'ın katılımı, Washington'ın Arap siyasetinin yönünü belirleyen üst otorite konumunu pekiştiren sembolik bir güç gösterisiydi; liderler Trump'la tokalaşmak için sıraya girerek eşitsiz bir denklemi sergilediler. Trump, konuşmasında hazır bulunanlara kibirli bir tonla ve küçümseyerek hitap etti.
Zirveden önce Tel Aviv'e giden Trump, İsrail Knesset'inde tek taraflı ve İsrail yanlısı bir konuşma yaparak Netanyahu'yu tebrik etti, yolsuzluk davalarında kendisine af dilenmesini istedi ve Amerikan silahlarının iki yıl boyunca İsrail operasyonlarının bel kemiği olduğunu vurguladı, Filistin'den hiç bahsetmedi. Bu konuşma, Amerikan arabulucu rolünün yok olduğunu ve Washington'ın çatışmada doğrudan bir taraf ve saldırının ortağı olarak ortaya çıktığını ilan etti. Trump'ın Knesset ve Şarm eş-Şeyh'teki konuşmaları, "zorla barış" mantığını yerleştirmeye yönelik bir platform olarak hizmet etti ve Arap bölgesel düzeninin dışarıdan ve güç koşullarına göre yönetildiği mesajını taşıdı.
Trump, İsrail'in "galip" çıktığı ve bu "zaferin" Washington'la ittifakın ve onun teknolojik ve askerî üstünlüğünün meyvesi olduğu fikrini yerleştirmeye çalıştı. Amerikan söyleminde "barış", işgalin sona ermesi veya adaletin sağlanması anlamına gelmiyor, aksine İsrail'in Arap çevresine entegrasyonuna dayanan yeni bir bölgesel düzen kurulması anlamına geliyordu. Filistin haklarına değinilmedi, bunun yerine "yaşam koşullarının iyileştirilmesinden" söz eden yüzeysel bir ekonomik kalkınma söylemi kullanıldı.
Washington'ın gerçek hedefi, Trump'ın Kudüs'ü işgal devletinin başkenti olarak tanıması ve Golan'ın ilhakını meşrulaştırmasının ardından, Filistin davasını tasfiye etmek ve tüm bölgenin "Siyonistleştirilmesini" kalıcı hâle getirmekti. Trump, Gazze'nin yeniden imarı için bir girişim duyurdu, ancak bu, Arap ve İslam ülkelerinin finansmandan sorumlu olacağı ve imarın direniş iradesinin sökülüp atılmasına bağlı olduğu siyasi bir baskı aracıydı. "Garantiler Belgesi" olarak bilinen metin, Filistin davasını para ve yatırım mantığıyla çözülebilecek ticari bir anlaşma olarak görüyordu ve "barışa" giden yolu ekonomik refah üzerinden tanımlayarak Arap ekonomik normalleşmesi ve siyasi evcilleştirme projesini gizliyordu.
Trump'ın konuşmasında sıkça tekrarlanan "barışı güç yoluyla dayatmak" ifadesi, bölgedeki yeni Amerikan döneminin özünü özetliyordu; burada güç, Washington ve Tel Aviv'in dayattığı gerçekliği kabul etmeyi reddedenleri boyun eğdirmenin bir aracıydı. Zirve, Arap düzeninin acizliğinin ve siyasi bağımlılığın derinleştiğinin açıkça sergilendiği bir aşağılanma sahnesiydi ve Arap kamuoyuna "normalleşmenin" artık siyasi bir tercih değil, Washington'ın çizdiği denklemde var olabilmenin şartı hâline geldiğini hatırlattı.
Giriş
Son Şarm eş-Şeyh zirvesi, Arap bağımlılığının derinliğini ve Arap karar mekanizması üzerindeki Amerikan vesayetinin sürdüğünü en açık biçimde gösteren siyasi sahnelerden birini ortaya koydu.
Donald Trump’ın katılımı sıradan bir diplomatik sahne değil, Washington’ın Arap siyasetinin yönünü belirleyen üst otorite konumunu pekiştirdiği sembolik bir güç gösterisiydi.
Son derece net olan bu sahnede liderlerin birbiri ardına kameraların önünde Trump’la tokalaşmak için kürsüye çıktığı görüldü; bu yalnızca bir protokol değil, eşitsiz bir denklemin sergilendiği bir andı: Kendini “meşruiyet bahşeden” olarak konumlandıran bir lider ile ona yakınlığını kanıtlayacak bir fotoğraf karesi peşindeki tabiler.
Bu bağlamda Trump, konuşmasında hazır bulunanlara hitap etmekten çok onlarla alay ediyor gibiydi; tonu kibirliydi ve karşısında duran herkese yönelik kuşkuya yer bırakmayan bir küçümsemeyi gizliyordu.
Şarm eş-Şeyh zirvesinden önce, esir takasının gerçekleştiği günün sabahında Donald Trump Tel Aviv’e ulaştı ve İsrail Knesset’inde tek taraflı ve tamamen İsrail yanlısı içerikli uzun bir konuşma yaptı.
Netanyahu’yu “zafer” olarak nitelendirdiği şey için tebrik etti, yolsuzluk davalarında kendisine af verilmesini istedi ve Amerikan silahlarının iki yıl boyunca İsrail operasyonlarının bel kemiği olduğuyla övündü; Filistin’den ya da Gazze’den hiç söz etmedi.
Bu konuşma, dengeli Amerikan arabulucu rolünün yok olduğunun ve Washington’ın çatışmada doğrudan bir taraf ve saldırının ortağı olarak ortaya çıktığının son derece açık bir ilanıdır; galibin anlatısını pazarlayan ve işgale tam koruma kalkanı sağlayan bu tablo, “Amerikan barışı” fikrini savaşı sona erdirmenin değil, hegemonyayı sürdürmenin bir aracı olarak tanımlamaktadır.
Medyada, Trump “Orta Doğu liderleri” hakkında konuşurken “Knesset” üyelerinin gülüp alkışladığı görüntüler dolaştı; o sırada Trump onlara sahte övgüler yağdırıyor, bunların ardında açık bir alaycılık gizliyordu.
Böylece Trump’ın önce Knesset’te, ardından Şarm eş-Şeyh zirvesinde yaptığı konuşma, “zorla barış” mantığını yerleştirmeye yönelik bir platform olarak belirdi ve Arap bölgesel düzeninin halklarının çıkarlarına ya da beklentilerine göre değil, dışarıdan ve güç koşullarına göre yönetildiği mesajını taşıdı.
İsrail zaferi yanılsaması
Trump’ın turunda iletmeye çalıştığı en önemli mesajlardan biri, İsrail’in “galip” çıktığı ve bu “zaferin” Washington’la ittifakın ve onun teknolojik ve askerî üstünlüğünün meyvesi olduğu fikrini yerleştirmekti.
Bu söylem, gerçekliği betimlemekten çok işgalin sürmesini meşrulaştıran yeni bir bilinç inşa etmeyi ve saldırıya hayali bir “meşru başarı” görüntüsü kazandırmayı amaçlıyordu.
Amerikan gücü, saldırıyı savunmasız bir halka karşı işlenmiş bir suç olarak değil, İsrail’in yetkinliğinin ve disiplininin kanıtı olarak göstermek için kullanıldı.
İbrahimî barış
Trump zirvede gerçek bir barış girişimi sunmadı; Amerikan söyleminde “barış”, işgalin sona ermesi ya da adaletin sağlanması anlamına gelmiyor, aksine hiçbir siyasi karşılık olmaksızın İsrail’in Arap çevresine entegrasyonuna dayanan yeni bir bölgesel düzen kurulması anlamına geliyor.
Konuşmalarda Filistin haklarına, hatta kendi kaderini tayin hakkına dahi değinilmedi; bunların yerini “yaşam koşullarının iyileştirilmesinden” söz eden yüzeysel bir ekonomik kalkınma söylemi aldı.
Bu, özgürlükçü anlamın kasıtlı olarak içinin boşaltılması ve yerine İsrail’in güvenliğine ve Washington’ın liderlik ettiği bölgesel düzenin istikrarına hizmet eden işlevsel bir anlamın konulmasıdır.
Bu şekilde “barış”, mağdur ile saldırgan arasındaki dengeyi yeniden kuracak gerçek bir çözümün kapısı değil, boyun eğişi sürdürmenin aracı hâline gelmektedir.
Bu sürecin özünde Washington’ın gerçek hedefi açıkça ortaya çıkmaktadır: Trump’ın Kudüs’ü işgal devletinin başkenti olarak tanıması ve Golan’ın ilhakını meşrulaştırmasının ardından, İsrail’i bir yayılma çekirdeği olarak gören bir bakış açısının devamı olarak, Filistin davasını tasfiye etmek ve tüm bölgenin “Siyonistleştirilmesini” kalıcı hâle getirmek; işgal devletiyle normalleşmeyi ise, dünya çapında dışlanmış bir cüzamlı hâline gelmesinin ardından ona meşruiyet kazandırmak için bir amaç olarak görmek.
Boyun eğdirme şartıyla yeniden imar
Bu mantık çerçevesinde Trump, Gazze’nin yeniden imarı için bir girişim duyurdu ve imar fikri bir siyasi baskı aracına dönüştü; zira Arap ve İslam ülkelerinin imarın finansmanından sorumlu olacağını açıklarken yıkımın kendisinden işgalin sorumlu olduğunu tamamen görmezden geldi.
Ancak mesajın özü ekonomik değil siyasiydi: İmar sükûnete, sükûnet ise direniş iradesinin söküp atılmasına bağlıdır.
Bu düzenlemeyle para bir kontrol aracına, yeniden inşa süreci ise Filistin ve Arap bilincini birlikte yeniden biçimlendirme projesine dönüşmektedir.
Bu yönelim, çifte standart konusunda temel soruları gündeme getirmektedir: Neden mağdurun silahları alınıyor da saldırganınki alınmıyor? Muazzam bir askerî cephaneliğe sahip olan İsrail’den neden sivilleri hedef alan saldırgan silahlarını bırakması istenmiyor?
Bu tutumun çifte standardı, “silahsızlandırma” denen şeyin bir barış projesi değil, güç dengesindeki dengesizliği sürdürmenin bir aracı olduğunu ortaya koymaktadır.
Büyük güçler her türlü direnişten çekiniyor, ancak İsrail silahlarına dokunmaya cesaret edemiyorlar; çünkü büyük ölçüde “AIPAC” gibi Yahudi lobi gruplarının desteğine dayanan Amerikan kararının rehinesidirler.
Gazze en zayıf olduğu için ezildi, direniş ise Siyonist projeyi en çok rahatsız eden olduğu için kuşatıldı.
Peki bu “barış”, gerçek terör araçlarının sökülmesinin, yani işgalin kendi cephaneliğinin neresinde duruyor? Saldırganı daha fazla destekle ödüllendirmek yerine Filistinlilere kayıpları ve maddi zararları için tazminat ödenmesi nerede?
Amerikan siyasetinin doğasını ve Siyonist projeyle çatışmanın dönüşümlerini bilen herkes, Şarm eş-Şeyh’te imzalanan “Garantiler Belgesi” olarak bilinen metnin diplomasi koridorlarında yazılmadığını, büyük olasılıkla Jared Kushner ve ticari ortağı Witkoff tarafından ve onunla istişare edilerek kaleme alındığını kolayca anlar.
Belge, Beyaz Saray’daki “açgözlü tüccarların” vizyonunu yansıtıyordu; onlara göre Filistin davası bir hak, toprak ve kutsal değerler davası değil, para ve yatırım mantığıyla çözülebilecek bir ticari anlaşmadır.
Belgenin dili de bu yönelimi teyit ediyordu: “Kalıcı barışın, Filistinlilerin ve İsraillilerin refaha ulaşmasını sağlayan barış olduğunun farkındayız”.
Görünüşte insani olan bu ifadeler, “barışa” giden yolu işgalin sona ermesi ya da hakların geri alınması üzerinden değil ekonomik refah üzerinden tanımlayarak Arap ekonomik normalleşmesi ve siyasi evcilleştirme projesini gizlemektedir.
Ardından “uluslar ve halklar arasındaki bağların güçlendirilmesinden” söz eden paragraf, dinî tarihin İsrail’in Arap bölgesel yapısına entegrasyonu hedefine hizmet eden sembolik bir sahneye indirgendiği “İbrahimî barış” denen şeyin teorik çerçevesini tamamlamaktadır.
Bu anlamda Şarm eş-Şeyh belgesi, tehlikeli bir siyasi projenin ilanıydı: İşgali kalkınmada bir ortağa, işgal altındakini ise kalıcı bir ekonomik tabiye dönüştürmek.
Ayrıca okuyun: Çin: Proje ortaklığından kapasite ortaklığına | Savaş çıkacak mı? İranlı reformist seçkinlerin değerlendirmelerine bir bakış
Barışı zorla dayatmak
Trump’ın konuşmasında en sık tekrarlanan ifadelerden biri “barışı güç yoluyla dayatmak” idi; bu ifade bölgedeki yeni Amerikan döneminin özünü özetlemektedir.
Burada güç, dengeyi sağlamanın ya da adaleti korumanın bir aracı değil, Washington ve Tel Aviv’in dayattığı gerçekliği kabul etmeyi reddedenleri boyun eğdirmenin bir aracıdır.
Bu bağlamda bölgesel güvenlik, İsrail’in güvenliğinin ölçüt olduğu bir biçimde anlaşılmakta, direniş ise sökülüp atılması gereken bir tehdit olarak sunulmaktadır.
Bu mantıkla, saldırganın askerî üstünlüğü nedeniyle ödüllendirildiği, mağdurun ise çatışmanın sürmesinden sorumlu tutulduğu bir “oldubitti barışı” kalıcı hâle getirilmektedir.
Bu dönüşüm, Amerikan politikasında bir değişimi ifade etmekten çok hegemonya yaklaşımının daha pervasız araçlarla yenilenmesini yansıtmaktadır; zira “barış” kavramları zorlamanın özünü gizlemek için kullanılmakta, “istikrar” dili ise işgalin sürmesini meşrulaştırmak için ödünç alınmaktadır.
Her hâlükârda, siyasi ve sahadaki veriler, anlaşmanın bu ilk aşamasının ardından gelişmelerin istikrara doğru değil, çatışmanın yeni bir biçimde yeniden şekillenmesine doğru ilerleyeceğini göstermektedir.
ABD ve İsrail, direnişi yönetimden dışlayacak siyasi düzenlemeler dayatmak ve Gazze’yi “kontrol yoluyla barış” projesine uygun biçimde yeniden yapılandırmanın zeminini hazırlamak için sükûnet döneminden yararlanmaya çalışmaktadır; bunun direniş açısından kolayca kabul görmemesi beklenmektedir.
Sonuç
Şarm eş-Şeyh zirvesinin kapanış sahnesi sıradan bir diplomatik gösteri değil, Arap düzeninin acizliğinin ve siyasi bağımlılığın derinleştiğinin açıkça sergilendiği bir andı.
Salondaki Arap liderler, itiraz etme ya da yeniden gözden geçirme imkânına sahip olmaksızın kendi gerçekliklerinin bir Amerikan eliyle yeniden biçimlendirilmesine tanık olan kişilere dönüştüler.
Kürsüye toplu hâlde çıkış ve Trump’ın yanında fotoğraf çektirme hevesi, Arap iradesinin krizinin ve her devletin konumunun “Amerikan bağışçıya” yakınlık derecesiyle ölçüldüğünün zımnen kabul edildiğinin yoğun bir ifadesiydi.
Bu anlamda zirve, diplomatik bir andan çok bir aşağılanma sahnesinin somutlaşmasıydı ve Arap kamuoyuna “normalleşmenin” artık siyasi bir tercih olmadığını, Washington’ın çizdiği denklemde var olabilmenin şartı hâline geldiğini yeniden hatırlattı.
Buna karşılık, iç baskı ile Gazze’de yaşananlar karşısındaki utanç verici resmî sessizlik arasında sıkışan Arap halklarının rolü her zamankinden daha fazla ön plana çıkmaktadır.
Bu halklar, ümmetin pusulasını direnişine ve merkezî davasına doğru düzeltmede en önemli dayanak olmayı sürdürmektedir; buna, resmî tutumların sahteliğini ortaya koyma, bunların şer’i ve ahlaki sınırlarını açıklama ve bilinç mücadelesinin sahadaki mücadeleden daha az tehlikeli olmadığını, hatta nihayetinde ümmetin direnme ve yenilginin normalleştirilmesi ya da meşrulaştırılması girişimlerine karşı koyma kapasitesini belirleyenin bu mücadele olduğunu vurgulama konusunda âlimlerin ve düşünürlerin rolü de eşlik etmektedir.
Halklar seslerini yeniden kazandığında ve âlimler misyonlarını yerine getirdiğinde, ümmet vesayet boyunduruğundan kurtulabilir ve egemenlik anlayışını boyun eğme ve bağımlılık temelinde değil, adalet ve hak temelinde dayatabilir.





