İsrail’in iç durumu

İsrail iç kamuoyunun gözünden: Körfez nüfuzu karşısında geri çekilen Mısır tutumu ile Sina ve Gazze’nin zorlukları

📖
Makale Özeti — okumak ve dinlemek için tıklayın
Bu rapor, İsrail araştırma merkezleri tarafından yayınlanan dört makaleyi inceleyerek İsrail'in güney ve kuzey cephelerindeki öncelik algısında belirgin bir değişimi ve Kahire'nin…
⌄

Bu rapor, İsrail araştırma merkezleri tarafından yayınlanan dört makaleyi inceleyerek İsrail'in güney ve kuzey cephelerindeki öncelik algısında belirgin bir değişimi ve Kahire'nin bölgesel tutumlarına yönelik yorumlarını ortaya koymaktadır. Gazze Şeridi, doğrudan İran tehdidinin azalmasıyla Direniş Ekseni'nin merkezi haline gelmiş olup, İsrail'in bakış açısına göre insani yardımlar ve sivil nüfus üzerindeki tam kontrol, Hamas'ı zayıflatmak ve teslimiyete zorlamak için stratejik bir araçtır. Sina Yarımadası, hem Mısır hem de İsrail için yüksek güvenlik hassasiyetine sahip bir bölge olarak görülmekte, bu nedenle İsrail, Mısır'ın güçlü güvenlik politikasını ve istihbarat işbirliğini desteklemektedir.

Mısır ve Ürdün'deki Körfez nüfuzu, bir yandan ekonomik istikrar sağlayarak bölgesel güvenliği pekiştirirken, diğer yandan siyasi baskı kozuna dönüşebilecek ekonomik bir bağımlılık yaratmaktadır. İsrail, bu Körfez nüfuzunu Mısır'da altyapı ve enerji alanlarında bölgesel ortaklıklar yoluyla kullanmayı hedeflemektedir. Mısır'ın "Yeni Suriye" ile ilişkileri, İsrail siyasi aklında stratejik temkin politikasının bir modeli olarak değerlendirilmekte, Kahire'nin Suriye devletinin birliğini desteklemesi ve iletişim kanallarını açık tutması, İsrail'in kuzey sınırındaki riskleri sınırlayan dolaylı güvenlik düzenlemelerini pekiştirmesi için bir fırsat olarak görülmektedir.

İsrail, Gazze ve Sina'daki güney cephesini birbirine bağlı bir güvenlik-siyaset sistemi olarak ele almakta, herhangi bir eksendeki istikrar veya istikrarsızlığın diğer eksenleri etkilediğine inanmaktadır. Bu bakış açısı, İsrail ulusal güvenliğinin artık yalnızca sınırlara değil, hedeflerine hizmet etmek üzere askeri baskıyı, kaynakların kontrolünü ve ekonomik ile siyasi ittifakların kullanılmasını gerektiren karmaşık bir bölgesel etkileşimler ağının yönetimine dayandığını teyit etmektedir. Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü'nün "Tahran'dan Gazze'ye: Güney cephesine yeniden odaklanma" başlıklı çalışması, Gazze'nin etkisiz hale getirilmesini stratejik bir zorunluluk olarak görmekte ve insani yardımlar ile sivil nüfus üzerinde tam kontrol sağlanmasını önermektedir.

Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü'nün "Körfez ülkeleri Mısır ve Ürdün'de nüfuz ediniyor" başlıklı çalışması, Körfez ülkelerinin Mısır ve Ürdün'e yönelik politikalarının koşulsuz mali yardımdan stratejik varlıkların edinilmesine doğru değiştiğini vurgulamakta ve İsrail için işbirliği fırsatları doğurduğunu belirtmektedir. Amira Oron'un "Mısır'ın Yeni Suriye ile ilişkileri" başlıklı çalışması, Mısır'ın Suriye'ye karşı temkinli yaklaşımını ve İsrail ile ortak çıkarlarını ele almakta, Suriye'nin zayıf tutulmasının önemine değinmektedir. Kudüs Dış İlişkiler ve Güvenlik Merkezi'nin "Sina bir daha düşmeyecek: Mısır ne pahasına olursa olsun Gazze'yi kuşatıyor" başlıklı çalışması ise Sina'nın Mısır'ın Gazze Şeridi ile sınırındaki en zayıf ve hassas halka olduğunu vurgulayarak, Mısır'ın Sina'daki askeri varlığını ve İsrail ile güvenlik işbirliğini detaylandırmaktadır.

Bu çalışmaların genel değerlendirmesi, İsrail'in bölgesel çevresine bütünleşik bir güvenlik-siyaset sistemi olarak baktığını ve uzun vadeli güvenlik çıkarlarına hizmet edecek şekilde hegemonya ve kontrol aradığını göstermektedir.

Yönetici Özeti

Bu raporda bazı İsrail araştırma merkezlerince yayımlanan dört araştırma makalesi incelenmiştir. Karar alma süreçlerinde etkili İsrail düşünce kuruluşlarının yayımladığı bu dört çalışma, İsrail’in güney ve kuzey cephelerindeki önceliklerini algılayışında açık bir dönüşümü yansıtmakta ve İsrailli karar alıcıların Kahire’nin davranışlarını ve bölgesel tutumlarını nasıl yorumladığına işaret etmektedir. Bu çalışmalarda güvenlik, ekonomik ve siyasi dosyalar dört ana daire üzerinden iç içe geçmektedir:

  • Gazze Şeridi artık yalnızca bir sınır çatışması odağı değildir; doğrudan İran tehdidinin gerilemesinin ardından Direniş Ekseninin merkezi sahnesi (İran, Hizbullah, Husiler, Hamas) hâline gelmiştir. İsrail’in bakış açısı, insani yardımlar ve sivil nüfus üzerinde tam kontrolün Hamas’ı zayıflatmak, onu toplumsal çevresinden yalıtmak ve çöküşe ya da teslimiyet şartlarını kabule zorlamak için stratejik bir araç olduğu yönündedir.
  • Sina, İsrail siyasi aklında hem Mısır hem de işgal devleti “İsrail” için yüksek güvenlik hassasiyetine sahip bir bölge olarak görülmektedir; bu da buradaki her türlü istikrarsızlığı Süveyş Kanalı ve sınır güvenliği için doğrudan bir tehdit kaynağı yapmaktadır. Bu nedenle “İsrail”, güçlü güvenlik pençesine dayalı Mısır politikasının sürdürülmesini teşvik etmekte ve Sina’nın ortak bir tehdit kaynağına dönüşmemesini sağlamak için istihbarat ve askeri işbirliğinin genişletilmesini desteklemektedir.
  • Mısır ve Ürdün’deki Körfez nüfuzu iki ucu keskin bir kılıç olarak görülmektedir: Bir yandan bölgesel güvenliği pekiştiren ve iç patlama olasılığını azaltan ekonomik istikrar sağlamakta; öte yandan hassas bölgesel meselelerde siyasi baskı kozuna dönüşebilecek ekonomik bir bağımlılık yaratmaktadır. İsrail ise bu Körfez nüfuzunu Mısır’da Körfez şirketleriyle altyapı ve enerji alanlarında bölgesel ortaklıklar yoluyla kullanmaya eğilimlidir.
  • Mısır’ın “Yeni Suriye“ ile ilişkileri ise İsrail siyasi aklında stratejik temkin politikasının bir modelini temsil etmektedir. Kahire, tam siyasi meşruiyet tanımadan iletişim kanallarını açık tutmakta; Suriye devletinin birliğini, önceki İran nüfuzundan veya silahlı grupların yeniden varlık göstermesinden uzak bir şekilde desteklemektedir. İsrail de bu tutumu, kuzey sınırlarındaki riskleri sınırlayan dolaylı güvenlik düzenlemelerini Suriye topraklarında pekiştirmek için bir fırsat olarak görmektedir.
  • Öte yandan İsrail, Gazze ve Sina’daki güney cephesine birbirine bağlı bir güvenlik-siyaset sistemi olarak bakmaktadır; herhangi bir eksendeki istikrar ya da istikrarsızlık diğer eksenleri etkilemektedir.

Böylece bu bakış açısı, İsrail ulusal güvenliğinin artık yalnızca sınırlara değil, hedeflerine hizmet etmek üzere askeri baskıyı, kaynakların kontrolünü ve ekonomik ile siyasi ittifakların kullanılmasını gerektiren karmaşık bir bölgesel etkileşimler ağının yönetimine dayandığını teyit etmektedir.

Birinci eksen: Gazze’ye ilişkin tutum

1- Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü çalışması – “Tahran’dan Gazze’ye: Güney cephesine yeniden odaklanma”, Temmuz 2025([1])

İçerik

Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü, yedek yarbay Prof. Gabi Siboni ve yedek tuğgeneral Erez Winner tarafından hazırlanan “Tahran’dan Gazze’ye: Güney cephesine yeniden odaklanma” başlıklı bir araştırma makalesini 2 Temmuz 2025’te yayımladı. Makale, İran’ın nükleer programına ve balistik füzelerine indirilen darbenin ardından bölgesel çatışmanın ekseni olan doğrudan İran tehdidinin gerilediğini, bunun sonucunda Gazze Şeridi’nin (İran, Hizbullah, Husiler, Hamas) ekseninin son merkezi sahnesi olarak öne çıktığını vurguladı. Bu dönüşümler, Gazze’nin etkisiz hâle getirilmesini İsrail için stratejik bir zorunluluk, hatta güçlerin nüfuzunu daraltan yeni bir bölgesel mühendisliğin temelini oluşturan İbrahim Anlaşmaları‘nın genişletilmesi çerçevesinde bir Amerikan çıkarı hâline getirdi.

Makale, Gazze’deki çatışma turlarının yıkım ve acı görüntüleri nedeniyle tarihsel olarak İsrail’e karşı bir propaganda silahı olduğunu ve siyasi ve ekonomik baskılara yol açtığını vurgulamaktadır. Bu nedenle savaş hedeflerine ulaşmak için hızlı ve kararlı hareket etmek (Hamas’ı devirmek, esirleri kurtarmak, Gazze’nin İsrail’e karşı bir operasyon üssü olmasını engellemek) mutlak bir zorunluluk hâline gelmiştir.

Makale, mevcut savaşın en önemli dersinin iki merkezi kaynak üzerinde tam kontrol sağlama zorunluluğu olduğunu: insani yardımlar ve sivil nüfus açıklamaktadır.

Makalede önerilen plan

  1. Yardımları ve nüfusu kontrol eden geçici bir askeri yönetim kurulması – doğrudan sahada yönetimi mümkün kılmak ve Hamas’ın nüfuzunu azaltmak için.
  2. Nüfusun ayıklanması: Silahlıların sivillere karışmasını önlemek amacıyla güneye geçmek isteyenler için geçiş noktaları kurulması ve titiz denetim yapılması.
  3. Sivilleri barındırmak ve onlara yardım ulaştırmak için güneyde barınma bölgeleri kurulması.
  4. Hamas’ın yardımlara el koymasını önlemek için yardımların İsrail ordusunun kontrolünde dağıtılması.
  5. Şeritten ayrılmak isteyenlere imkân tanımak için uluslararası taraflarla koordinasyon içinde göç planının güçlendirilmesi.

Makalenin tespit ettiği zorluklar ve engeller

  • Plan, iç muhalefet ve uluslararası sonuç kaygısı nedeniyle tam olarak uygulanmadı.
  • Uluslararası hukukun ihlal edilmesinin sonuçlarından endişe edildiği için askeri savcılığın ve İsrail hükümetinin hukuk müşavirinin hukuki görüşlerine dayanılarak kuzeye yardım girişinin sürdürülmesi.

Sonuç

Makale, Hamas’ı yalıtmak, savaş gücünü azaltmak ve savaşın süresini kısaltmak amacıyla yardımların ve nüfusun askeri yönetimini İsrail’in Gazze stratejisinin merkezine yerleştirme yönünde bastırmaktadır.

Bu çerçevede makale, Hamas’ın nüfuzunu azaltacak alternatifler yaratmak amacıyla yardım, kaynak ve temel hizmet güzergâhlarının kontrolü ile insan ve mal hareketinin düzenlenmesi gibi sivil ve lojistik araçların başlıca baskı araçları olarak kullanılmasını önermektedir.  

Bu yaklaşım, Hamas’ın etkisiz hâle getirilmesinin ya da devrilmesinin yalnızca ateş gücüne dayanarak değil, onu toplumsal ve ekonomik kontrol araçlarından yoksun bırakarak gerçekleştirilebileceği varsayımından hareketle, salt askeri bir yaklaşımdan sivil-lojistik araçları temel silah olarak benimsemeye geçişi yansıtmaktadır.

İkinci eksen: Mısır ve Ürdün’deki Körfez nüfuzu:

2- Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü çalışması – “Körfez ülkeleri Mısır ve Ürdün’de nüfuz ediniyor”([2])

İçerik

İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü, 13 Temmuz 2025’te Basra Körfezi uzmanı Yoel Guzansky ile enstitünün ekonomi politikaları uzmanı Ilan Zalayat tarafından hazırlanan bir çalışma yayımladı. Çalışmada, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın Mısır ve Ürdün’e yönelik politikalarındaki derin stratejik dönüşüme ışık tutuldu.

Bu dönüşüm, esas olarak rejimlerin istikrarını desteklemeyi amaçlayan koşulsuz mali yardım sağlanmasından, bu Körfez ülkelerine söz konusu iki ülkede doğrudan ve uzun vadeli ekonomik ve siyasi nüfuz kazandıran hassas stratejik varlıkların edinilmesine geçişte kendini göstermiştir.

Çalışma, Körfez yaklaşımındaki bu değişimin tesadüf olmadığını, iç ve dış etkenlerin birikiminin sonucu olduğunu açıklamaktadır. Onlarca yıl boyunca, özellikle 1960’lardan bu yana Mısır ve Ürdün’e yapılan Körfez yardımları, müttefik Arap rejimlerini desteklemeyi ve çöküşlerini önlemeyi amaçlayan daha geniş bir bölgesel politikanın parçasıydı; zira Mısır Arap dünyasında siyasi ve coğrafi ağırlığı olan bir devlet, Ürdün ise coğrafi yakınlığı ve nüfus yapısının bazı Körfez ülkelerininkine benzemesi nedeniyle Körfez ülkeleri için önemli bir güvenlik kapısıdır.

Makale, bu politikanın Arap Baharı olaylarından sonra büyük ölçüde güçlendiğini; Suudi Arabistan, BAE ve Katar’ın krizleri kontrol altına almak ve siyasi bulaşıcılığın kendi topraklarına sıçramasını önlemek için milyarlarca dolar aktardığını vurguladı.

Ancak son yıllarda Kahire ve Amman’daki iki rejimin istikrarına yönelik doğrudan risklerin azalması, Körfez başkentlerini ekonomik önceliklerini yeniden gözden geçirmeye itti. Bu durum, Körfez ülkelerinde başta gelir kaynaklarını çeşitlendirme ve petrole bağımlılığı azaltma çabası olmak üzere derin iç dönüşümlerle eş zamanlı gerçekleşti; bu da yardımlar için ayrılabilecek mali likiditenin geçmişe göre daha az olmasına yol açtı. Ayrıca alıcı ülkelerdeki yolsuzluk ve zayıf ekonomik yönetim gibi başka etkenler de önemli rol oynadı ve koşulsuz aktarılan paraların sürdürülebilir ekonomik veya siyasi sonuçlar doğurmadan heba olduğu kanaatini pekiştirdi.

Bu çerçevede Körfez politikası, egemen fonlar ve büyük devlet şirketleri aracılığıyla varlıklara ve büyük projelere doğrudan yatırıma dayalı yeni bir modele geçti. Bu yatırımlar Körfez ülkelerine kârlı mali getiriler sağlarken aynı zamanda gerektiğinde kullanılabilecek bir baskı ve siyasi nüfuz aracı işlevi görmektedir. Öte yandan Mısır ve Ürdün bu paralardan, Uluslararası Para Fonu gibi uluslararası finans kuruluşlarının şartlarını karşılamalarına ve kısa vadeli mali çöküşlerden kaçınmalarına yardımcı olan acil likidite olarak yararlanmaktadır.

Çalışma, bu stratejiye ilişkin çarpıcı örnekler vermektedir: Bunlar arasında 24 milyar doları Ras el-Hikme bölgesinin küresel bir turizm ve ticaret projesi olarak geliştirilmesine ayrılan, 2024’te Mısır’a yapılan 35 milyar dolarlık benzeri görülmemiş Emirlik yatırımı; altyapı ve enerji projelerine odaklanan 15 milyar dolarlık Suudi anlaşması ve enerji, gayrimenkul ve turizm sektörlerinde 7,5 milyar dolarlık Katar yatırım paketi yer almaktadır. Ürdün ise bir yılda yaklaşık yarım milyar dolarlık Körfez yatırımı girişine tanık oldu; bu, ülkedeki toplam yabancı yatırımların üçte birine karşılık gelmekte ve Körfez başkentlerinin Amman’a verdiği stratejik önemin bir göstergesi olmaktadır.

Makale, bu dönüşümün “kurtarma politikası”ndan “edinme politikası“na açık bir geçişi temsil ettiğini düşünmektedir. Körfezliler artık yalnızca finansör değil, hayati ekonomik sektörlerde mülk sahibi ortaklardır; bu da onlara politikaları içeriden etkileme ve kendi ekonomileri ile Mısır ve Ürdün ekonomileri arasında uzun vadeli bağlar kurma imkânı vermektedir. Aynı zamanda bu yaklaşım, Mısır’ın Katar’a bağımlılığının artması ya da her iki ülkede ulusal varlıklar üzerindeki Körfez kontrolüne karşı halk hassasiyetlerinin kışkırtılması gibi siyasi ve toplumsal riskler taşımaktadır.

İsrail açısından ise çalışma, bu yeni gerçekliğin önüne benzeri görülmemiş işbirliği fırsatları açtığına işaret etmektedir; çünkü üç Körfez ülkesi, politikalarındaki farklılıklara rağmen belli ölçüde siyasi pragmatizme sahiptir ve İsrail’e karşı derin bir tarihsel düşmanlık taşımamaktadır. Bu da özellikle Arap sokağının hassasiyetlerinden kaçınmak için doğrudan İsrail görünürlüğünden uzak, daha geniş bir bölgesel işbirliğinin parçası olarak sunulması hâlinde, su, enerji, tarım ve altyapı alanlarında üçlü veya çok taraflı bölgesel projeler inşa etme imkânı anlamına gelmektedir. Bu projeler arasında, İsrail limanlarını Körfez üzerinden Hindistan’ı Avrupa’ya bağlayan bir lojistik ağa entegre edebilecek Hindistan-Avrupa Ekonomik Koridoru girişimi (IMEC) öne çıkmaktadır. ([3])

Çalışmanın sonunda araştırmacılar, İsrail’in BAE ile mevcut ilişkilerini derinleştirmesi ve Suudi Arabistan ile normalleşme sürecini güçlendirmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu ülkelerle ve Mısır ile Ürdün’le ortak ekonomik projelerin, ilişkileri uzun vadede güçlendirmek için ek teşvikler yaratabileceğinin altını çizmekte; ayrıca Mısır ve Ürdün’de Körfez ülkelerinin ulusal varlıklar üzerindeki kontrolüne yönelik kamuoyu eğilimlerinin izlenmesini ve bunun İsrail ile ilişkiye ve Mısır ve Ürdün rejimlerinin istikrarına etkisinin takip edilmesini tavsiye etmektedirler. Zira halkın tepkisinde yaşanacak herhangi bir yükseliş, Tel Aviv’in yararlandığı siyasi ve ekonomik denklemi olumsuz etkileyebilir.

İkinci eksenin özeti:

İsrail, Mısır ve Ürdün’deki Körfez yatırımlarını çifte etkili bir olgu olarak görmektedir: Bir yandan bu iki ülkede ekonomik istikrarı güçlendirmek için doğrudan güvenlik çıkarlarına olumlu yansıyan bir fırsat sunmakta; öte yandan bu ekonomik nüfuzun bir siyasi baskı aracına ya da yeni bir bölgesel saflaşmaya dönüşmesi hâlinde potansiyel riskler taşımaktadır.

Üçüncü eksen: Mısır’ın “Yeni Suriye” ile ilişkileri

3- Çalışma: Mısır’ın Yeni Suriye ile ilişkileri, Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü – Amira Oron ([4])

İçerik

Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü, İsrail’in Mısır eski büyükelçisi “Amira Oron” tarafından hazırlanan (Mısır’ın Yeni Suriye ile ilişkileri) başlıklı bir araştırma makalesini 13 Temmuz 2025’te yayımladı. Makale, Mısır-Suriye ilişkilerinin Aralık 2024’te Beşşar Esad rejiminin çöküşünün ardından büyük dönüşümler geçirdiğini ve bunun, başta Mısır olmak üzere bölge ülkelerini Suriye sahnesindeki büyük değişimler ışığında Şam’a yönelik tutumlarını yeniden değerlendirmeye ittiğini vurguladı.

 Yeni Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, İsrail’e yönelik bile uzlaşmacı açıklamalar yoluyla uluslararası meşruiyet kazanmak için dikkat çekici siyasi adımlar attı. Mayıs 2025’te Riyad’ı ziyaret etti ve Suudi ve Türk arabuluculuğuyla, Suriye’ye yönelik yaptırımların kaldırıldığını açıklayan ABD Başkanı Donald Trump ile görüştü. Ayrıca aynı yılın şubat ayında Ürdün Kralı Abdullah tarafından kabul edildi; ancak İran’a yakın Irak çevrelerinin itirazları nedeniyle Bağdat’taki Arap Birliği zirvesine katılmadı.

Makale, Mısır’ın yeni Suriye yönetimine karşı tutumunun yalnızca bölgesel konumu ve Arap dünyasındaki etkisi nedeniyle değil, aynı zamanda Sünni kamp içinde bir yanda sivil devlet taraftarları, diğer yanda Müslüman Kardeşler’in temsil ettiği siyasal İslam arasındaki iç mücadeleyi yansıttığı için büyük önem taşıdığına işaret etmektedir. Ayrıca Şara’nın cihatçı geçmişi, ulus-devlet kavramına bağlılığının boyutu hakkında soru işaretleri doğurmaktadır. Mısır ile Suriye arasındaki ilişkilerin tarihi, Birleşik Arap Cumhuriyeti’ndeki birlikten Ekim Savaşı’ndaki askeri koordinasyona, ardından 1979’da İsrail ile yapılan barış anlaşmasının ardından yaşanan siyasi anlaşmazlıklara ve Şam’ın Lübnan’a müdahalesi sonrasındaki gerilimlere kadar pek çok dalgalanmaya sahne oldu. Buna Muhammed Mursi dönemindeki dalgalanmalar da eklenebilir; o dönemde Mısır Şam ile ilişkilerini kesmiş ve Suriye rejimini insanlığa karşı suç işlemekle nitelemişti. Bu, Müslüman Kardeşler’in dış politikadaki başarısızlığının bir yansımasıydı; Esad rejimi ise Mursi’nin düşüşünü memnuniyetle karşılamıştı.

Makale, Muhammed Mursi’nin uzaklaştırılmasının ardından Mısır’ın Suriye’ye yönelik politikada bir dönüşümü yansıtan açık adımlar attığını vurguladı. Bu adımlar, Suriyelilere giriş vizesi uygulanmasıyla başladı ve Mursi döneminde ülkeye giren İslamcıların akışını durdurdu. Ardından Mısır, Suriye topraklarının bütünlüğüne desteğini ve silahlı grupları desteklemeyi reddettiğini vurgulayarak Şam ile ilişkilerini kademeli olarak yeniden kurdu; bu, Mısır rejiminin siyasal İslam karşıtı ve sivil devlet yanlısı yöneliminin açık bir ifadesiydi

. Sisi 2016’da yaptığı bir açıklamada, Suriye halkının iradesine saygı ve ateşkes ile insani yardım ulaştırılmasını içeren kapsamlı bir siyasi çözüm ihtiyacıyla birlikte, yönetim krizleriyle karşı karşıya olan ulusal orduları desteklediğini vurgulamış ve aşırılıkçı İslamcı gruplarla mücadeleye odaklanmıştı.

Güvenlik düzeyinde Mısır ile Suriye arasındaki ilişkiler, güvenlik birimleri arasında artan bir koordinasyona sahne oldu. 2023’te Mısır, gerekli koşulların —başta Suriye rejiminin iç çatışmayı barışçıl yollarla sona erdirme taahhüdü olmak üzere— oluştuğunu değerlendirerek Suriye’nin 11 yıllık aradan sonra Arap Birliği’ndeki koltuğuna dönmesini onayladı.

Mısır’ın Şara liderliğindeki yeni yönetime karşı tutumu ise Esad rejiminin çöküşünden bu yana yapılan resmî açıklamalarda kendini gösterdi. Mısır, sivillerin korunmasına odaklanarak Suriye’nin birliğine ve toprak bütünlüğüne desteğini vurguladı; ancak aynı zamanda yeni yönetimin meşruiyetini tanımadı ve açıklamalarında hitabını “Suriye halkına“ yöneltti; bu da Mısır’ın Şara’ya karşı açık bir çekincesi olarak yorumlandı.

İç medya düzleminde Mısır söylemi giderek artan biçimde devleti tehditlere karşı koruyan, güçlü, modern ve iktidara sadık bir ordunun gerekliliğine odaklandı; bu, ordunun gücünü ve vatanın korunması ile istikrarındaki rolünü öne çıkarırken Mısır modeli ile Suriye modeli arasındaki farka açık bir göndermeydi. Dış alanda ise Mısır’ın yeni Suriye yönetimine karşı çekincesine rağmen Kahire, Suriye’nin Arap Birliği’ne kabulü konusundaki ortak Arap tutumuna bağlı kaldı. Şara, Mart 2025’te Filistin meselesine ilişkin olağanüstü zirveye katıldı ve Sisi tarafından resmî ama soğuk bir şekilde karşılandı; bu, Suriye’nin artık yalnız olmadığı ancak önceki siyasi sıcaklıktan hâlâ uzak olduğu yönünde açık siyasi mesajlar içeriyordu.

Bu tutumlar, Mısır’ın ve Arap ülkelerinin yeni Suriye yönetimi üzerinde bir etki alanı korumaya ve başta İran, Türkiye ve İsrail gibi bölgesel güçler olmak üzere Arap olmayan aktörlerin Şam’a nüfuzunu sınırlamaya yönelik çabasını yansıtmaktadır. Belirtmek gerekir ki Gazze Şeridi’ndeki savaş Mısır ile İsrail arasındaki anlaşmazlıkları ve uçurumları derinleştirmiş, ancak Şara yönetimindeki Suriye dosyası iki taraf arasında bazı yakınlaşma yönleri ortaya koymuştur; her ne kadar bu yakınlaşma temel farklılıklardan arınmış olmasa da.

Mısır ve İsrail Şara’ya şüpheyle bakmaktadır; zira onların gözünde Şara, “El Kaide düşüncesinden ilham alan cihatçı bir ideolojik ortamda yetişmiş bir terör adamıdır”. Mısır yeni yönetimi açıkça eleştirmekten kaçınsa da tutumu çekince ve kasıtlı görmezden gelme ile belirginleşmiş, yönetim yerine “Suriye halkına” hitap etmeyi tercih etmiştir. Buna karşılık İsrail, ortak sınırdaki güvenlik düzenlemeleri konusunda yeni Suriye yönetimiyle dolaylı bir diyalog benimsemiştir; ancak iki ülke arasında “Suriye’nin birliği ve egemenliği“. kavramına bakışta temel bir farklılık vardır.

Mısır birleşik ve merkezi Suriye devletinin korunması gerektiğini vurgularken, İsrail özellikle Dürzi topluluğu için mezhepçiliği güçlendirmeye ve belki de kendini tehdit altında veya dışlanmış hisseden başka topluluklar için de bu yaklaşıma dayanan bir politika izlemektedir. Bu yaklaşım, Mısır’ın ve genel Arap tutumunun aksine olup ayrılıkçı eğilimleri güçlendiren ve Suriye devletini parçalayan bir etken olarak görülmektedir; Kahire-Riyad ekseni de bunu reddetmektedir. Dolayısıyla İsrail’in hamleleri, Suriye hükümetinin ülkeyi yeniden birleştirme çabalarıyla açıkça çelişecek şekilde mezhepsel veya etnik nitelikli bölgelerin ve ceplerin varlığını pekiştirmektedir.

Makale, tarihsel deneyimlerin merkezi yönetimin yokluğunun ya da zayıflığının devletlerin veya devlet dışı aktörlerin yabancı müdahalelerine yol açtığını, bunun da kaosa, terörün geri dönüşüne ya da İran ve Türkiye nüfuzuna kapı açtığını gösterdiğini vurgulamaktadır.

 Buna göre Mısır ile İsrail’in ortak hedefi, Yeni Suriye’nin Müslüman Kardeşler kampından uzak durmasıdır. Bu bakış açısı temel bir varsayıma dayanmaktadır: “Şam, önünde alternatifler bulunduğu sürece bu kampa meyletmeyecektir; bu alternatiflerin başında da Mısır ve Suudi Arabistan liderliğindeki, istikrar, uzlaşma ve Batı’ya olumlu açılım kavramlarına dayanan pragmatik Sünni Arap eksenine katılmak gelmektedir.”

Üçüncü eksenin özeti

Mısır ve İsrail’in çıkarları, Suriye’yi askeri açıdan zayıf tutmak ve düşman eksenlere katılmasını önlemek konusunda kesişmektedir. Suriye devletinin birliğini desteklemeye ve resmî tanıma olmaksızın açık iletişim kanallarını korumaya dayanan temkinli Mısır yaklaşımı, İsrail’e sınır istikrarını koruyan ve kendi çıkarına hizmet eden güvenlik mutabakatları yapma fırsatı vermektedir.

İsrail siyasi aklı ayrıca bu Mısır temkininin, özellikle İsrail’in kuzey sınırı yakınındaki İran nüfuzunu sınırlama çabaları çerçevesinde, Suriye’nin güçlü bir bölgesel hasım olarak geri dönmesini önleme hedefine hizmet ettiğini ve gelecekteki mutabakatlara da alan bıraktığını düşünmektedir.

Dördüncü eksen: Sina ve Mısır güvenliği

4- Kudüs Dış İlişkiler ve Güvenlik Merkezi çalışması – “Sina bir daha düşmeyecek: Mısır ne pahasına olursa olsun Gazze’yi kuşatıyor” – Dalia Ziada ([5])

İçerik

Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’de yönetişim, jeopolitik ve savunma politikaları alanında uzmanlaşmış araştırmacı ve siyasi analist olan ve Kudüs Dış İlişkiler ve Güvenlik Enstitüsü’ne (“JCPA”) bağlı bulunan “Dalia Ziada” tarafından 15 Temmuz 2025’te hazırlanan bu çalışma, ([6]) Sina Yarımadası’nın Mısır’ın Gazze Şeridi ile sınırındaki en zayıf ve en hassas halka hâline geldiğini vurguladı; Sina’nın Mısır güvenlik ve siyaset sahnesinde oynadığı stratejik role ve Gazze’deki gergin durumun Mısır’ın iç istikrarı üzerindeki etkisine ışık tuttu.

Çalışma, süregelen çatışmalar ışığında Sina’nın bugün güvenlik ve siyasi zorluklarla dolu bir tampon bölge olduğunu açıkladı. Zira çeşitli coğrafi yapıya sahip bu geniş toprak parçası olan Sina Yarımadası, Mısır istikrarı için hayati bir dayanak noktası ve Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısından bu yana modern tarihinin en uzun süreli savaşına sahne olan Gazze ile sınırda “kritik bir nokta”dır.

Mısır’ın kaygısı, Gazze’deki silahlı çatışmanın yalnızca askeri çarpışmalarla sınırlı kalmayıp mülteci akınını, Hamas taraftarları arasında ideolojik radikalizmin yayılmasını ve kaçakçılık faaliyetleri ile silahlı örgütlerin büyümesi nedeniyle süregelen zorluklarla karşı karşıya olan Sina’daki güvenlik yapısının zayıflığını da kapsayan sonuçları nedeniyle belirgin biçimde artmaktadır.

Mısır’ın Gazze ve Sina ile ilişkisindeki ikilem

•Mısır, Filistin meselesine yönelik ulusal ve tarihsel sempatinin artması ile güvenlik kaygıları arasında bir iç gerilim yaşamaktadır. Halkın geniş kesimleri Gazze’deki acılara sempati duysa da sınırın Filistinli mültecilere açılması, özellikle Sina’daki güvenlik kırılganlığı ve toprakları dolaylı olarak kontrol eden Bedevi kabilelerinin gücü göz önüne alındığında ekonomik ve güvenlik açısından stratejik bir tehdit oluşturmaktadır.

• Mısır hükümeti, Filistinli mültecilerin Sina’ya ulaşmasını insani sonuçların ötesine geçen bir güvenlik tehlikesi olarak görmektedir; Sina bölgesinin aşırılıkçı grupların yayılması için bir sıçrama tahtası olmasından endişe etmektedir. Ayrıca mülteciler ile Bedevi kabileler arasında çıkabilecek olası çatışmalar istikrarsızlığı artırabilir.

Sina’daki Mısır askeri varlığı

•Sina’daki Mısır kuvvetlerinin güçlendirilmesi anlık bir gelişme değil, silahlı saldırıların tırmanmasının ardından 2014’te başlayan ve bu hayati bölgede kontrolü yeniden sağlamayı amaçlayan bir stratejinin ürünüdür. 2018’de yayımlanan resmî bir rapor, çok sayıda muharebe aracıyla desteklenen 88 askeri tabura dağılmış 42 binden fazla askerin varlığını ortaya koymuştu.

• 2024’te Sina, Camp David anlaşmaları çerçevesinde İsrail’in onayıyla Kanal ordularından ağır askeri birliklerin ek akışına sahne oldu; bu hareketler Kahire ile Tel Aviv arasındaki istihbarat ve güvenlik koordinasyonunun güçlenmesine katkıda bulundu.

• Makale, bu işbirliğinin yalnızca tam güvenden değil, başta terörle mücadele, Mısır devletinin egemenliğinin pekiştirilmesi ve Sina’nın silahlılar için güvenli bir sığınağa dönüşmesinin önlenmesi olmak üzere ortak stratejik çıkarlardan kaynaklandığını; buna ek olarak yoksulluk ve kaçakçılıkla bağlantılı olumsuz olguları sınırlamak için altyapının geliştirilmesi çabasından beslendiğini vurguladı.

Çalışma, Mısır’ın son yıllarda Amerikan yardımlarının azalmasının ardından silah kaynaklarını çeşitlendirmeye yöneldiğini; Rusya, Çin ve Avrupa’dan silah ve teknoloji edindiğini ve Türkiye ile askeri işbirliği anlaşmaları imzaladığını, bunun da savunma, deniz ve hava kabiliyetlerini güçlendirdiğini belirtti.

• Bu adımlar, özellikle ordunun devlet işlerinin ve büyük yatırımların yönetimindeki rolünün büyümesiyle birlikte Mısır ordusunun konumunu güçlendirme girişimini temsil etmektedir. Buna rağmen Batılı olmayan ülkelerden yapılan silah alımları, ABD ile ilişkilerde gerginliklere yol açmaktadır; ABD bazı vesilelerle hoşnutsuzluğunu dile getirmiştir. Bu durum aynı zamanda Mısır’ın çok kutuplu işbirliği karışımına dayanan bölgesel bir oyuncuya dönüştüğünü de yansıtmaktadır.

Ayrıca okuyun: Husiler Mısır’ı tehdit ediyor: Askerî müdahalenin riskleri ve bölgesel yansımaları | Aksa Tufanı’ndan sonra: İsrail provokasyonları Kahire’yi politikasını değiştirmeye itecek mi?

Mısır ile İsrail arasındaki güven ilişkisi

• Gazze’deki savaşın doğurduğu gerginliklere rağmen Mısır ve İsrail, Sina’da şiddetin tırmanmasını ve Gazze’ye silah kaçakçılığını önlemenin önemi konusunda hemfikir olarak sıkı güvenlik işbirliği kanallarını korumaktadır.

• Mısır kuvvetlerinin Sina ve Refah’ta konuşlandırılması, İsrail ile bir savaşa hazırlıktan çok savunmacı bir politikayı yansıtmaktadır; zira Kahire, askeri açıdan üstün bir İsrail ordusu karşısında kabiliyetlerinin sınırlarının farkındadır.

• Sözlü anlaşmazlıklara rağmen iki ülke arasındaki işbirliği ortak stratejik bir güvenlik çıkarını ve ortak istikrara verdikleri önemi yansıtmaktadır. Bununla birlikte 7 Ekim 2023 saldırısı sonrası krizin arka planı iki ülke arasındaki güvende izler bırakmış ve Filistinlilere sempati ile kendi sınırlarında güvenliği pekiştirmeyi bir arada barındıran Mısır tutumunun karmaşıklığını ortaya koymuştur.

Kahire, bedeli ne olursa olsun Sina’nın “bir daha düşmeyeceğini” vurgulamaktadır; Mısır ordusu, bitmek bilmeyen bölgesel çatışmalar ortasında güvenlik ve istikrarı korumak için bölgede sıkı bir kontrol kurmaya çalışmaktadır.

Dördüncü eksenin özeti:

İsrail, Sina’yı güney güvenliğinin ilk savunma hattı olarak görmektedir; bu bölgedeki herhangi bir istikrarsızlık doğrudan stratejik bir tehdit oluşturmaktadır. Bu nedenle İsrail, güney sınırının güvenli ve denetim altında kalmasını sağlamak için Kahire’nin Sina’da izlediği güvenlik politikasının sürdürülmesi gerektiği üzerinde durmaktadır.

İsrail siyasi aklının bakış açısından Sina’nın istikrarı Mısır ile ortak bir güvenlik çıkarıdır; bu da İsrail’i oradaki Mısır güvenlik pençesinin güçlendirilmesini desteklemeye ve Sina’nın doğrudan bir tehdit kaynağına dönüşmemesini sağlamak için askeri ve istihbari koordinasyon mekanizmalarının sürmesini tercih etmeye yöneltmektedir.

Ruya Merkezi’nin Değerlendirmesi

İsrail’in dört araştırma merkezinin —Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü, Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü ve Kudüs Dış İlişkiler ve Güvenlik Merkezi— yayımladığı çalışmalar, İsrail’in önceliklerini nasıl algıladığına dair ayrıntılı bir tablo sunmaktadır: İsrail, bölgesel çevresine yalnızca bir sınır çatışması odağı olarak değil, güvenlik, ekonomik ve siyasi dosyaların iç içe geçtiği bütünleşik bir güvenlik-siyaset sistemi olarak bakmaktadır.

Bu açıkça, uzun vadeli güvenlik çıkarlarına hizmet edecek şekilde bölgesel çevrede hegemonya ve kontrol arayan kapsamlı bir İsrail vizyonunu yansıtmaktadır. Bu İsrail vizyonu, çalışmaların ele aldığı dört eksen üzerinden okunabilir:

1- Gazze Şeridi ekseni: Bir boyun eğdirme stratejisi olarak sivil ve ekonomik kontrol

İsrail, doğrudan İran tehdidinin gerilemesinin ardından Gazze’nin bölgesel çatışmanın merkezi ekseni hâline geldiğini düşünmektedir. İsrail’in Gazze’deki hedefi, insani yardımlar ve sivil nüfus üzerinde tam kontrol yoluyla “Gazze’nin stratejik bir zorunluluk olarak etkisiz hâle getirilmesi” etrafında şekillenmektedir. İsrail çalışmaları, yardımları kontrol etmek ve nüfusu ayıklamak için geçici bir askeri yönetimin kurulmasını ve şeritten ayrılmak isteyenler için “göç planının güçlendirilmesini” içeren net bir plan sunmaktadır.

Bu eksen, sivillerin ve insani yardımların “kontrol araçlarına” ve “baskı kozlarına” dönüştürüldüğü vahşi bir İsrail güvenlik yaklaşımını ortaya koymaktadır. Nüfusu yaşamın temel unsurlarından yoksun bırakarak “Hamas’ı zayıflatma, onu çevresinden yalıtma ve çöküşe ya da teslimiyet şartlarını kabule zorlama” şeklindeki ilan edilmiş hedefe ulaşmak, cezai bir toplu cezalandırmadır. Bu strateji, İsrail’in güvenliğine hizmet edecek ve bölge üzerindeki tam güvenlik ve siyasi hegemonyasını güvence altına alacak şekilde şeridin demografik ve siyasi açıdan yeniden yapılandırılmasına yönelik açık bir İsrail niyetini yansıtmaktadır.

2- Sina ekseni: Ortak güvenlik koordinasyonu

İsrail, Sina’yı önemli bir stratejik eksen olarak görmektedir. Çalışmalar, Sina’daki herhangi bir istikrarsızlığın Süveyş Kanalı’nın güvenliğini ve Mısır’ın İsrail ve Gazze ile sınırlarını doğrudan etkilediğini vurgulamaktadır. İsrail, Sina’da “Mısır’ın güvenlik ve askeri pençesinin” sürmesini teşvik etmekte, “istihbarat işbirliğinin genişletilmesini” desteklemekte ve iki taraf arasında “güvenlik projelerinin” bütünleştirilmesi çağrısında bulunmaktadır.

Mısır ile İsrail arasındaki koordinasyon görünüşte karşılıklı güvenlik tehditleriyle mücadeleye yönelik ortak bir çaba olarak sunulsa da İsrail’in Sina’ya bakışı, bölgeyi “potansiyel bir tehdit kaynağı” ve güney güvenliğinin “ilk savunma hattı” olarak görmeye dayanmaya devam etmektedir; hatta stratejik planına göre Sina’yı Büyük İsrail toprağının bir parçası saymaktadır.

Bu yaklaşım, İsrail’in Sina’yı tehditlerden arındırılmış bir tampon bölge olarak tutmak ve İsrail’in güvenlik çıkarlarıyla tam uyumlu kılmak amacıyla Sina’daki güvenlik politikalarının şekillendirilmesinde etkin bir rol sürdürmeye yönelik ısrarlı çabasını yansıtmaktadır.

Ayrıca İsrail’in Sina’daki Mısır güvenlik pençesine verdiği destek, özünde İsrail’in stratejik güvenliğinin bir güvencesidir. Bu da Tel Aviv’in, tam kontrolü sağlamak ve güney cephesinin istikrarını tehdit edebilecek her türlü harekete karşı koymak için askeri ve istihbari koordinasyon kanallarının açık kalmasına gösterdiği özende kendini göstermektedir.

3- Mısır ve Ürdün’deki Körfez nüfuzu ekseni

Çalışmalar, Mısır ve Ürdün’deki Körfez nüfuzunun “iki ucu keskin” bir kılıç olduğunu düşünmektedir.

Bir yandan iç patlama olasılığını azaltan ekonomik istikrar sağlamakta, öte yandan hassas bölgesel meselelerde Körfez için “siyasi bir baskı kozuna dönüşebilecek ekonomik bağımlılık” yaratmaktadır. Çalışmalar, Körfez desteğinin siyasi nüfuzu artırmak amacıyla nakdi hibelerden “stratejik varlıklara yönelik yatırımlar ve edinimlere” dönüştüğüne işaret etmektedir.

İsrail bu dönüşümde, Mısır’daki durumun Körfez’deki müttefikleri aracılığıyla kontrol altında tutulması yoluyla güvenlik çıkarlarına hizmet eden bir yön görmektedir. Ancak bu Körfez desteği, Körfez ülkeleri cephesinden, Mısır’ın ulusal egemenliğini azaltan ve siyasi ve ekonomik kararlarını onların nüfuzuna bağımlı kılan “uzun vadeli bir ekonomik bağımlılık” inşası olarak görülmektedir.

4-Mısır’ın “Yeni Suriye” ile ilişkileri ekseni:

İsrail, Esad rejiminin çöküşünün ardından Suriye’deki gelişmelere karşı Mısır’ın “stratejik temkin” tutumunu kendisi için bir fırsat olarak görmektedir. Mısır, tam siyasi meşruiyet tanımadan iletişim kanallarını açık tutmuştur. İsrail, bu tutumun “Suriye yönetiminin düşman ittifaklara yönelişini frenlemeye” yardımcı olduğunu ve kuzey sınırındaki riskleri sınırlayan “güvenlik ve diplomatik düzenlemeler yapılmasına” imkân vererek kendi çıkarına hizmet ettiğini düşünmektedir.

Mısır ve İsrail çıkarlarının “Suriye’yi Mısır’ın güçlü bir resmî tanıması olmaksızın zayıf tutma” noktasında buluşması, Arap gücünü parçalamaya yönelik daha geniş bir İsrail stratejisinin parçasıdır. İsrail, hegemonik güç olarak kalabilmek için çevresindeki Arap devletlerinde istikrarsızlık ya da yapısal zayıflık hâlini korumaya çalışmaktadır; Mısır’ın tutumu ise İsrail tarafından, Suriye’yi her türlü güçlü bölgesel rolden uzak tutma şeklindeki stratejik hedefine hizmet etmek üzere açıkça istismar edilmektedir.

Sonuç:

Bu çalışmalar, işgal devleti “İsrail”in stratejik aklının salt askeri bir yaklaşımdan, sivil, ekonomik, istihbari ve askeri kontrol araçlarını tek bir sistemde birleştiren kapsamlı ve karmaşık bir güvenlik vizyonuna yöneldiğini; bu sistemin nihai hedefinin ise Arap devletlerinin egemenliği, halklarının hakları ve gerçek istikrarları pahasına İsrail’in çıkarlarını güvence altına almak ve güney cephesinde ve bölgenin genelinde nüfuzunu ve hegemonyasını pekiştirmek olduğunu göstermektedir.

Dört makalenin okunmasından, Mısır cephesinin şu anda başta İran ve kolları, özellikle de Hizbullah ile çatışmaya odaklanan İsrail’in doğrudan stratejik öncelikleri arasında yer almamasına rağmen, bu makalelerin bölgesel ve iç etkileşimleri de dahil olmak üzere Mısır politikasının çeşitli boyutlarına ilişkin kayda değer bir derinlik ve ayrıntılı analiz içerdiği anlaşılmaktadır.

Bu paradoks, İsrail’in Mısır meselesine yönelik araştırma takibinin, dönüşümleri öngören ve uzun vadeli verileri değerlendiren kapsamlı bir güvenlik perspektifi bağlamında yapıldığını kavramanın önemini ortaya koymaktadır. Buradan hareketle, Arap araştırma merkezlerinin çatışmanın yönetiminde daha derin bir stratejik vizyon inşa edilmesini sağlayacak şekilde İsrail meselesine analiz ve takip bakımından benzer bir ilgi göstermesine acil ihtiyaç doğmaktadır.

Bu araştırma makalelerinin Mısır’daki artan Körfez ekonomik nüfuzuna ilişkin sunduğu bakış açısından, Mısır dış ilişkilerinin mevcut gidişatının karar bağımsızlığının gerilemesine, bağımlılığın ve dış taraflarca dayatılabilecek şartlara boyun eğmenin artmasına doğru ilerlediği anlaşılmaktadır.

Bu bakış açısına göre bu gerçeklik, İsrail’in dolaylı yollarla, arka kapıdan da olsa Mısır’daki bazı Körfez projelerine katılma iştahını kabartmakta ve ona ek bir ekonomik ve siyasi dayanak noktası kazandırmaktadır. Bu tehlikeli durum sürerse Sina ve Mısır’ın ulusal güvenliği üzerindeki olası sonuçları ciddi olacaktır; zira güvenlik ve askeri yapısı zayıflayan bir devlet, uzun vadede istikrarını ve egemenliğini tehdit edecek şekilde sızmaya ve baskıya daha açık hâle gelir.

Dolayısıyla Mısır’da “Körfez nüfuzunun kullanılması”, bağımlılığı pekiştirmeye ve uzaktan kontrole yönelik, bağımsız hareket etme veya dış şartlara direnme imkânını ortadan kaldırmayı amaçlayan bir araçtan başka bir şey değildir.

Son olarak, çalışmaların “İbrahim Anlaşmaları” çerçevesinde sözünü ettiği “yeni bölgesel mühendislik”, özünde İsrail’in hegemonyasını pekiştirmeye ve merkezi bir güç olarak varlığını normalleştirmeye, politikalarını reddeden devletlerin ve eksenlerin rollerini ise marjinalleştirip küçültmeye yönelik kapsamlı bir İsrail projesidir.


[1]–  https://jiss.org.il/siboni-winner-from-tehran-to-gaza/

[2]– https://www.inss.org.il/he/publication/egypt-jordan-gulf/

[3]– Hindistan-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC), Hindistan’ı Körfez ve İsrail üzerinden Avrupa’ya bir deniz ve kara-demiryolu taşımacılık ağıyla bağlamak amacıyla, geleneksel ticaret güzergâhlarına ve Çin’in “Kuşak ve Yol” girişimine alternatif olarak 2023’te Yeni Delhi’deki G20 zirvesinde başlatılan bir girişimdir.

[4]–   https://www.inss.org.il/he/publication/egypt-syria/

[5]– Yazar hakkında: Dalia Ziada, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’de yönetişim, jeopolitik ve savunma politikaları alanında uzmanlaşmış Mısırlı araştırmacı ve siyasi analist, Kudüs Dış İlişkiler ve Güvenlik Enstitüsü’nde (“JCPA”) araştırmacı üyedir.

[6] https://jcpa.org.il/sinai-the-strategic-pivot-of-egypt-israel-security-interdependence/ 

Başa dön tuşu