Doha’da Hamas liderlerine suikast girişimi: Anlamları ve sonuçları üzerine bir okuma

İsrail'in Katar'ın başkenti Doha'da Hamas liderlik toplantısını hedef alan hava saldırısı, çatışmanın seyrinde bir dönüm noktası olmuş, ilk kez müzakerelerin önemli bir ev sahibi olan Körfez ülkesine sıçramıştır. Saldırının başarısız olmasının nedenleri arasında ABD'nin Katar'ı önceden bilgilendirdiği iddiaları Katar tarafından yalanlanmış, Hamas liderlerinin güvenlik tedbirleri sayesinde büyük kayıplar yaşanmadığı belirtilmiştir. Bu olay, ABD-İsrail-Körfez ilişkileri, arabuluculuk, müzakere ve Arap Körfezi'nin güvenlik yapısı gibi daha derin boyutlara uzanmaktadır.
Doha saldırısı, ABD'nin Hamas'a ateşkes önerisi sunmasının ardından gerçekleşmesiyle, ABD'nin İsrail'e hedef alma fırsatı veren bir güvenlik paravanı olduğu şüphelerini artırmıştır. ABD'nin bu aldatmacası, daha önce İran'a karşı da kullanılmış, diplomatik vaatlerle hasımlar uyuşturulurken İsrail'in askeri operasyonları için zemin hazırlanmıştır. Katar'daki ABD askeri üslerinin saldırıyı püskürtmek için harekete geçmemesi, ABD'nin açık ve kasıtlı bir suç ortaklığı ve göz yumması olarak yorumlanmıştır.
Bu durum, Arap Körfezi ülkelerinin ABD'ye olan derin bağımlılığını ve Washington'ın çıkarlarına bağlılığını gözler önüne sermiştir. İsrail'in Doha saldırısı, caydırıcılık olmadığında Siyonist kibrin bir örneği olarak, yedi Arap ülkesini tehdit etmesi ve uluslararası sessizlikte pervasızlığını sürdürmesiyle mevcut siyasi sınırları tanımadığını göstermiştir. Bu saldırı, normalleşme ve uzlaşmanın koruma sağlamadığını, arabuluculukların saldırıları caydırmaya muktedir olmadığını ve istikrarın ancak karşı koyma kapasitesiyle dayatıldığını açıkça ortaya koymuştur.
Müzakere sürecinin kendisi de hedef alınmış, arabuluculuğun ve diyaloğun anlamı ortadan kalkmış, İsrail ile barışın istikrar ve güvenlik getireceği anlatısı çökmüştür. Katar'ın maruz kaldığı saldırı, Körfez güvenliğinin kırılganlığını ve ABD silahlarına bağımlılığın tehlikelerini gözler önüne sermiştir. Mısır ve Türkiye gibi ülkeler de İsrail'in hedef listesinde olası hedefler olarak gösterilmiş, İsrail'in stratejik çıkar gördüğünde hiçbir egemenlik veya siyasi kaygıyı umursamadığı vurgulanmıştır.
Bu aşırı güç gösterisine rağmen İsrail, uzun süren Gazze savaşıyla kesin bir zafer elde edememiş, iç krizler, toplumsal bölünmeler ve uluslararası alanda azalan sempatiyle karşı karşıya kalmıştır. Askeri-güvenlik düzeyinde ise İsrail ordusu, örgütlü yerel ve halk direnişi karşısında yıpranma bataklığına saplanmış, caydırıcılık imajı kırılmıştır. İsrail, yapısal krizlerini şiddeti tırmandırarak ve saldırganlık alanını genişleterek çözmeye çalışsa da, bu yolun kısa soluklu olduğu ve krizleri derinleştireceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Doha saldırısı, ABD'nin arabuluculuktaki aldatmacasının, müzakere ve normalleşme yanılsamasının çöküşünü, Körfez güvenlik sistemlerinin sarsılmasını ve İsrail'in kibrini ortaya koymuş, direnişin güç dengesini dengeleyebilecek tek aktör olduğunu yeniden vurgulamıştır.
Birincisi: Olayın bağlamı:
Benzeri görülmemiş bir emsal olarak “İsrail”, Katar’ın başkenti Doha’da İslami Direniş Hareketi Hamas’ın liderlik toplantısını hedef alan bir hava saldırısı düzenledi. Saldırı, önde gelen liderlere suikast düzenleme şeklindeki doğrudan hedefine ulaşamamış olsa da çatışmanın seyrinde bir dönüm noktası oldu; zira çatışma ilk kez, iki taraf arasındaki müzakerelerin en önemli siyasi ve diplomatik ev sahibi sayılan bir Körfez ülkesine sıçradı.
Saldırının başarısız olmasının nedenlerine dair farklı anlatılar ortaya çıktı; bunların koşulları şöyle özetlenebilir:
1- Bazı raporlar ABD’nin Katar’ı önceden bilgilendirdiğini ileri sürdü; ancak Katar hükümeti bu iddiaları derhal yalanlayarak, saldırı gerçekleştikten sonra bilgilendirildiği için bunların hiçbir gerçeklik payı olmadığını açıkladı.
2- Hamas liderlerinin, saldırıdan önce herhangi bir uyarı almış olsalardı, Usame Halil el-Hayye gibi çocuklarını hedef alınan bir yerde bırakacaklarını varsaymak mantıklı değildir.
3- Bu durum, hareketin güvenlik açısından tetikte olduğunu ve liderlik kadrosunda büyük kayıplar yaşanmasını önleyen ihtiyati tedbirler aldığını güçlendirmektedir.
Bu olayın okunması yalnızca askeri boyutuyla sınırlı değildir; ABD–İsrail–Körfez ilişkilerine, arabuluculuk ve müzakere kavramına, Arap Körfezi’nin güvenlik yapısına ve “İsrail”in kendisinin içinde bulunduğu yapısal kriz haline ilişkin daha derin boyutlara uzanır.
İkincisi: Doha saldırısının ardındaki ABD ihaneti:
Doha saldırısı, ABD aldatmacasının bir başka yüzünü ortaya çıkardı. Hamas’ın liderlik toplantısı, Gazze’de ateşkesin görüşülmesine yönelik bir ABD önerisinin sunulmasının ardından yapılıyordu; yani öneriyi görüşmek için bir toplantı düzenlendi ve ardından bombardıman bu toplantıyı hedef aldı. Bu da ABD önerisinin masum olmadığını, aksine “İsrail”e hedef alma fırsatı veren bir güvenlik paravanı olabileceğini düşündürmektedir.
ABD’nin yalanı yeni bir olay değildir; aksine İsrail çıkarlarına hizmet eden sabit bir siyasi yönteme dönüşmüştür. Washington daha önce aynı yöntemi nükleer programına ilişkin müzakereler sürecinde İran’a karşı da kullanmıştı: ABD açıklamaları herhangi bir askeri seçeneğin ya da saldırının söz konusu olmadığını vurgularken İsrail, müzakerelerin sağladığı örtüden yararlanarak saldırılarını hazırlıyor ve gerçekleştiriyordu.
Bu yalancı yöntem, ABD söyleminin nasıl bir yanıltma aracına dönüştüğünü ortaya koymaktadır; bu söylem hasımları diplomatik vaatlerle uyuşturur, bu sırada İsrail projesine hizmet eden askeri operasyonlar için zemin hazırlanır.
Bu ihanetten de vahimi, sahip oldukları gelişmiş savunma sistemlerine rağmen Katar’daki ABD askeri üslerinin saldırıyı püskürtmek için harekete geçmemesidir. İsrail uçaklarının rotası kalkış anından itibaren izleniyordu; buna rağmen hiçbir önleme sistemi devreye sokulmadı. Bu sessizlik tesadüf ya da ihmalle açıklanamaz; aksine açık ve kasıtlı bir suç ortaklığı ve göz yummadır. Buradan hareketle ABD’nin tutumu, müttefiklerinin —ki Katar bunların Körfez bölgesindeki en önemlilerinden biridir!— güvenliğini sağlaması gereken koruma araçlarını devre dışı bırakarak operasyonun bir parçası haline gelmektedir.
Bu da tartışmayı, Arap Körfezi ülkelerinin güvenlik, ekonomi ve siyaset alanlarında ABD’ye derin bağımlılığına geri getirmektedir. Bu ülkeler Washington’ın çıkarlarına bağlıdır ve kendi başlarına bu bağdan kurtulma araçlarına sahip değildir. Bu olay, bu bağımlılığın yalnızca bağımsızlık konusundaki bir acizlik olmadığını, aksine kritik anlarda Washington’ın kullandığı ya da göz yumduğu açık bir zayıf noktaya dönüşebileceğini açıkça göstermiştir.
Üçüncüsü: “İsrail”in pervasızlığı kırmızı çizgileri aşıyor“:
Doha saldırısı gerçekte, caydırıcılık olmadığında Siyonist kibrin mantığına çarpıcı bir örnektir. “İsrail” mutlak üstünlük konumundan hareket etmiş, son dönemde şimdiye kadar yedi Arap ülkesini tehdit etmiş ve bu ülkelere tereddütsüz şantaj yapmıştır; üstelik görünüşe göre iliklerine kadar suç ortağı olan ABD varlığına rağmen. İsrail ayrıca uluslararası ve Arap dünyasının sessizliğinde bu pervasızlığı sürdürmek için yeterli bir şemsiye bulmuştur.
Bu davranış, onun mevcut siyasi sınırları tanımadığını, aksine kendini herkesin üstünde gördüğünü, Büyük İsrail hayalini içinde taşıyarak hesap vermeden hareket ettiğini teyit etmektedir. Bu pervasızlık mantığı, açık çatışma alanlarında Lübnan, Suriye, Irak ya da Yemen gibi geleneksel hasımları olan Arap ülkelerini hedef almakla sınırlı kalmamış, Körfez’in derinliklerine kadar uzanmıştır.
Mesaj açıktı: Normalleşme ve uzlaşma sizi korumayacak, arabuluculuklar saldırıları caydırmaya muktedir değil; istikrar anlaşmalarla ve sadakat sunarak satın alınmaz, ancak karşı koyma kapasitesiyle dayatılır.
Dördüncüsü: Müzakerelerin ve normalleşmenin anlamını yitirmesi:
İsrail’in mesajı yalnızca askeri bir darbe indirmekle sınırlı değildi; müzakere sürecinin kendisine de yönelikti. Bir müzakere heyetinin ABD’nin müttefiki güvenli bir başkentte hedef alınması, arabuluculuğun ya da diyaloğun her türlü anlamını ortadan kaldırmaktadır. Yalnızca müzakereler çökmedi; son normalleşme dalgasının üzerine inşa edildiği anlatı da —”İsrail” ile barışın istikrar ve güvenlik getireceği anlatısı— onlarla birlikte çöktü.
Halklarına “İsrail” ile ilişki kurmanın istikrar getireceğini müjdeleyen rejimler, bugün kendilerini farklı gerçeklerle karşı karşıya buluyor: İster İsrail ile ilişkisi olsun ister ondan uzak dursun, hiçbir Arap ülkesi korunaklı değildir. Koruma, bir işgal gücüyle varılan mutabakatlardan değil, devletin egemenliğini ve istikrarını koruyan fiili caydırıcılık kapasitesinden gelir.
Beşincisi: Arap güvenliğinin hiçe sayılması:
Katar’ın maruz kaldığı saldırı, Körfez güvenliğinin kırılganlığı ve yönetimlerin geleneksel güvenlik kapasitelerini aşan tehlikeler karşısında bu yönetimlerin ne ölçüde dayanabileceği konusunda soruların kapısını aralamaktadır. Bu tehlikelerin ciddiyeti, söz konusu orduların çoğunda ABD silahlarının hâkimiyeti nedeniyle daha da artmaktadır; zira bu ordular, silah kaynaklarını Çin ve Türkiye gibi başka ülkelerle çeşitlendirmeksizin ABD sistemlerine dayanmaktadır.
Mesele yalnızca Körfez’le sınırlı değildir; zira etkileri zorunlu olarak daha geniş Arap sahnesine yansımaktadır. Doğrudan etkilenmeye aday ülkelerin başında Mısır gelmektedir; yalnızca bölgesel güvenlik denklemlerinde merkezi bir aktör olması nedeniyle değil, aynı zamanda Refah Sınır Kapısı’nın Filistinlilere Sina’ya doğru açılmasının gündeme getirildiği Filistinlileri zorla göç ettirme projeleri kapsamında hedef alınmaya en açık alan olması nedeniyle de. Uzun süre “uzak ihtimal” olarak görülen bu varsayım bakımından, Katar topraklarının hiçe sayılmasında hiçbir Arap ülkesinin artık İsrail’in hesaplarının dışında olmadığına dair pratik bir gösterge buluyoruz.
Bu da tehlikeli bir sorunun kapısını açmaktadır: İsrail’in hedef listesinde yedi ülkeden sonra sıra kimde – Lübnan, Suriye, Irak, Yemen, Tunus, Katar ve İran?
Türkiye’nin de bu aşamada dikkat ve ihtiyat düzeyini yükseltmesi gerekmektedir; zira “İsrail”in, hedef almanın kendisine stratejik bir çıkar sağladığını gördüğünde hiçbir egemenlik ya da siyasi kaygıyı umursamadığı artık açıktır. Pratik deneyim, direnişe destek veren ya da yayılmacı stratejilerini baltalamaya çalışan her bölgesel tarafı kapsayacak şekilde operasyon sahasını genişletmeye hazır olduğunu kanıtlamıştır.
Bu bağlamda Türkiye’nin tutumu ek boyutlar kazanmaktadır; özellikle Ankara’nın Suriye dosyasında giderek artan varlığı göz önüne alındığında. Zira Suriye’nin sınırları işgal altındaki Filistin ile kesişmekte ve işgal devleti açısından hassas bir güvenlik temas alanı oluşturmaktadır.
Suriye devletinin direncine ya da bu sınırların eteklerinde faaliyet gösteren herhangi bir direniş gücüne yönelik doğrudan ya da dolaylı her türlü Türk desteği, Tel Aviv’de güvenlik çıkarlarına açık bir meydan okuma olarak okunacaktır; bu da Türkiye’nin kendisini İsrail’in gelecekteki hesaplarında olası bir hedef bankasına sokabilir.
Altıncısı: “İsrail” yapısal bir çıkmazda:
Bu aşırı güç gösterisine rağmen “İsrail” bir gerileme ve belki de birbirini izleyen bir çözülme evresinden geçmektedir. Zira uzun süren Gazze savaşı kesin bir zafer getirmemiştir; özünde İsrail iç cephesinin karşı karşıya olduğu yapısal soruları erteleme girişimiydi. İç kriz öncelikle, yıllardır yolsuzluk, rüşvet ve diğer suçlamaları içeren çok yönlü bir yargı dosyasıyla takip edilen Başbakan Binyamin Netanyahu’nun siyasi liderliği etrafındaki keskin bölünmede kendini göstermektedir; bu durum ona içeride geniş bir siyasi meşruiyet kaybettirmiştir. Bu yargısal ve siyasi çatışma İsrail sokağına, savaşın sürmesini Netanyahu’nun iktidarda kalmasının bir aracı olarak gören destekçi bir kesim ile Gazze’nin tamamen işgaline girişmenin İsrail’in bizzat varlığını tehdit eden stratejik bir felaket olacağını düşünen bir başka kesim arasında bir bölünme olarak yansımıştır.
Bu toplumsal bölünme, artık geleneksel İsrail’in “meşru müdafaa” anlatısını pazarlayamayan Batılı siyasi ve medya kurumları üzerinde giderek artan baskılar oluşturmaktadır; bu da İsrail’in manevi yalnızlığını derinleştirmekte ve Batı’da özgürlüklere saygılı bir devlet olarak iddia edilen imajını koruma kapasitesini zayıflatmaktadır.
Dış düzlemde ise Batılı halkların İsrail’e duyduğu sempatideki çatlak her zamankinden daha belirgin hale gelmiştir. Büyük Avrupa ve Amerikan başkentlerini saran gösteriler, Tel Aviv’i destekleyen resmi hükümet tutumları ile Gazze’deki katliamların görüntülerini her gün izleyen Batı kamuoyu arasında derin bir uçurum olduğunu ortaya koymuştur.
Askeri-güvenlik düzeyinde ise “İsrail” benzeri görülmemiş bir yıpranma bataklığına saplanmış görünmektedir. Uzun süre bölgenin en güçlüsü olarak sunulan ordusu, Gazze’de kendisine hızlı sonuç alma kabiliyetini kaybettiren ve sürekli insan ve maddi kayıplara uğratan bir yıpratma savaşıyla karşı karşıyadır.
En gelişmiş silah sistemlerine ve sınırsız Batı desteğine sahip olmasına rağmen ordu, savaşı orduyu şaşırtan ve on yıllardır inşa edilen caydırıcılık imajını kıran bir tarzda yönetmeyi başaran örgütlü yerel ve halk direnişi karşısında kendini aciz bulmaktadır.
Bütün bunlar nedeniyle İsrail, şiddeti tırmandırarak ve saldırganlık alanını genişleterek yapısal krizlerini ileriye kaçışla çözmeye çalışmaktadır; aşırı gücün iç çatlakları örtebileceğini ve dünya karşısındaki imajının hızla aşınmasını frenleyebileceğini sanmaktadır. Ancak bu yol, baskıdaki vahşeti ya da aşırılığı ne düzeye ulaşırsa ulaşsın, soluğu kısa bir yoldur; krizleri çözmeyecek, derinleştirecektir; çünkü gerçek yapısal krizler karşısında bir kaçış yoludur.
İşte burada direniş belirleyici bir faktör olarak öne çıkmaktadır; zira gerçekçi bir caydırıcılık dayatabilen ve işgali sürekli bir yıpranma halinde tutabilen odur; bu da işgalin stratejik çıkmazını derinleştirmekte ve bölgede siyasi ve askeri dayatmalarını kabul ettirme kapasitesini sınırlamaktadır.
Sonuç:
Doha saldırısı özünde bir dizi stratejik gerçeği ortaya koyan bir dönüm noktasıdır:
ABD’nin arabuluculuktaki aldatmacasının açığa çıkması, müzakere ve normalleşme yanılsamasının çöküşü, Körfez güvenlik sistemlerinin sarsılması ve caydırıcılığın yokluğundan beslenen “İsrail” kibri. Ancak saldırı buna karşılık güç dengesini dengeleyebilecek tek aktör olarak direnişin merkezi rolünü yeniden öne çıkarmıştır.
Arap ülkeleri bugün zorlu bir sınav anıyla karşı karşıyadır. Denklem artık Gazze ile Tel Aviv arasında sıkışıp kalmamış, Körfez’i, Mısır’ı ve belki de Türkiye’yi kapsayacak şekilde genişlemiştir. Bu, hiçe saymanın artık kapsamlı hale geldiği ve hiçbir güvenlik hesabının gerçekçi bir temel olmaksızın ayakta kalamayacağı anlamına gelmektedir: Ne Washington’dan bir güvence gelir, ne normalleşmeden istikrar doğar, ne de bağımsız caydırıcılık sistemleri olmadan koruma sağlanır.
Doha’nın hedef alınmasından sonrası öncesi gibi olmayacaktır. Bölgesel sahne yeni bir evreye girmiştir; “kırmızı çizgiler” hesapları artık eskisi gibi geçerli değildir. Böylece işgale karşı direnişin artık belirli bir grubun ya da akımın tercihi olmadığı, aksine kapsamlı hiçe saymaya ve yalnızca gücü tanıyan İsrail saldırganlığına karşı stratejik bir zorunluluk olduğu açıkça ortaya çıkmıştır.
Ayrıca okuyun: Çin: Proje ortaklığından kapasite ortaklığına | Savaş çıkacak mı? İranlı reformist seçkinlerin değerlendirmelerine bir bakış





